Sinir ucu hücreleri üzerinde yapilan son araitirmalar beyindeki hasarin onarilabileceiini ve kimi bölümlerinin yeniden yaratilabileceiini ortaya koyuyor.

Sinirbilim uzmanlari, birakin beyin naklini akillarindan geçirmeyi, beyin dokusu nakli yönünde ilk deneysel adimlar atmadan çok önce, bilim adamlari bu tür olasi bir cerrahi giriiimin sonuçlarini enine boyuna tartiyorlar, beyin nakli ameliyatinda alici mi, yoksa verici mi olmanin daha iyi olduiu sorusuna bir yanit getirmeye çaliiiyorlardi.

Bir baika deyiile, Tom ile beyinlerinizi deiii tokui ettiiinizi varsayalim. Bu durumda gerçek siz, beyni Tom'un bedenine iliitirilmii kiii midir yoksa Tom'un beyninin nakledildiii kiii midiri

Bu sorunun yanitinin Tom'un bedenindeki kiii olduiu kanitlanabilir, çünkü yaiaminizin en özel ve su yüzüne çikmasindan en çok çekindiiiniz ayrintilari bilen o. Bedeninizi daha önce taiiyan kiiinin dizinde bir sorun olabilir, ama o bunun nedenini bilemeyecektir.

Beyin deiii tokuiuyla ilgili kuramsal görüilerini toparlayan Tufts Üniversitesi bilim adamlarindan Daniel Dennett, böylesi bir aliiveriiin hiç de adil olmadiii sonucuna variyor, "iimdiki bedenimle iliikimin kesildiii açikça ortadaydi, ama beynimden soyutlanmam olanaksizdi. Deneyimlerim beyin naklinde kiiinin genellikle alicidan çok, verici olmak istediiini gösteriyor" diyordu.

Tüm beyin nakli günümüzde de bilimkurgu özelliiini koruyor. Bilim adamlari böylesi bir ieyin tümden olanaksiz olduiunu düiünüp bir yana atmasalar da, gerekli bailantilarin aiiri karmaiik olmasindan ötürü, bunun en azindan önümüzdeki 20 yil içinde gerçekleiemeyeceiine inaniyorlar. Öte yandan, beyin hücreleri naklinin geleceii söz konusu olduiunda, bunun çok farkli bir iey olduiunu öne sürüyorlar.

Beyin Hücresi Nakilleri ve Sonuçlar

Bugüne dek yapilan beyin hücresi nakilleri farkli sonuçlar ortaya koydu. Sözgelimi, bir milyonu aikin Amerikaliyi giderek devinim ve konuima yetisinden yoksun birakan parkinson hastaliiinin saialtimina bir gözatalim. Hastalik, iletilerin beyinden bedenin öteki bölümlerine gönderilmesinde etkili olan dopamin adli kimyasali üreten beyin hücrelerinin giderek bozulmasindan kaynaklaniyor.

10 yil kadar önce isveçli bilim adamlari insan dölütünden aldiklari dopamin üreten hücreleri parkinsonlu hastalarin beyinlerine aktarmaya bailadilar. Bu iilem sonucunda hastalarin bir bölümünün devingenliiinde olumlu bir geliime meydana geldiyse de, bu geliime genellikle kismi oldu, kimilerinde de hiçbir geliime olmadi.

Yöntem zamanla daha baiarili olsa, kürtajla alinan dölüt hücrelerinin kullanilmasi yönündeki törel sorunlarin üstesinden gelinse bile gelecekte yaygin biçimde uygulanmasi çok güç. Çünkü bu iilemde her hasta için 15 dölütten alinan hücrelerin hiç beklemeden aktarilmasi gerekiyor.

Durum böyle olmakla birlikte, Baikan George Bush'un deyimiyle, "Beynin On Yili" sona ererken sinirbilim uzmanlari beyin hücre nakillerinin parkinson ve lzheimer gibi hastaliklari iyileitirmese bile en azindan durduracaiina giderek inaniyorlar.

Daha bir yil öncesine dek bile böylesi birieye saçmalik gözüyle bakilmaktaydi. Gelgelelim, geçenlerde, dölüt aiamasindaki beyin hücrelerinin herhangi türde beyin hücresine dönüiebilen, sinir ucu hücreleri adi verilen ana hücreler içerdiiinin bulunmasiyla birlikte bu görüi de geçerlilik kazandi.

Harvard Tip Fakültesi bilim adamlarindan Dr. Evan Snyder, bu hücrelerden aldiii örneklerle laboratuvarda "kitle üretimine" geçti. Snyder, hücrelerin zarar gören eriikin beynine aktarilmalari durumunda ölü hücrelerin yerini tutmalarini bekliyor.

Tip uzmanlari, eiitimlerini aldiklarina kendilerine eriikin beyninin esnek olmadiii, bir baika deyiile, sinir hücrelerinin kendilerini yenileyemedikleri öiretildi. Biçakla elinizi kestiiinizde, deri yeni hücreler ürettiiinden kesiiin açtiii yara birkaç gün içinde kapanirken, beyne kötü bir iey olduiunda böylesi bir onarima tanik olunmuyordu. Acaba bu neden böyleydii

Snyder, bugüne dek, beynin plastik olmadiii, yeni hücreler üretmediii, bireyin gereksindiiinden çok daha fazla sayida beyin hücresiyle doiduiu, ancak yailandikça bunlarin sayisinin giderek azaldiii görüiü egemendi. 60'li yillarin bailarinda dirimbilimciler eriikin fare beyninin iki yerinde yeni hücreler üretildiiini buldular.

Ne var ki söz konusu bului kemirgenlere özgü önemsiz bir özellik olarak yorumlanarak hemen unutuluverdi. 80'li yillarin ortalarinda Rockefeller Üniversitesi'nden Fernando Nottebohm, eriikin bir kanaryanin beyninin günde 20 bin gibi bir hizla yeni sinir hücreleri üretebildiiini keifederek "kuibeyinli" kavramina yeni bir boyut getirdi.

Baika bilim adamlari da balik ve sürüngenlerde benzer bir özelliie dikkat çekmelerine kariin, insanlarin da ayni özelliie sahip olup olmadiklari yönünde kesin bir kanit elde edilemedi. iiin aslina bakarsaniz, çoiu sinirbilim uzmani böylesi bir olasiliii aklindan bile geçirmiyordu.

Snyder ise bu konuda pek emin deiildi. Doia birçok canliya bu özelliii baiiilarken, insanoilunu böylesi bir nimetten yoksun birakmasi anlaiilir gibi deiildi.

Snyder, 1992 yilinda, fare beyinlerinden sapi andiran hücreler aldiklarini ve bunlari yapay olarak yetiitirdiklerini belirten bir rapor yayimladi. Daha sonra, sinir hücreleri beynin hücrelerin yenilenmediii bilinen çok küçük bir bölgesinde yok olan bir dizi fare üreten Harvard Tip Fakültesi'nden Dr. Jeff Macklis ile birlikte çaliimaya bailayan Snyder, kendi ürettiii hücreleri bu farelere aktardi.

Hücreler hizla beynin zarar gören bölgesini saptayarak kendilerini yenilediler. Sinir ucu hücrelerini farelerdeki çoklu sklerozu andiran bir tür hastaliiin saialtiminda kullanan Snyder, en son çaliimasinda felç gibi kitlesel beyin hastaliklarini da sinir ucu hücreleriyle saialtmayi baiardi.

Farelerle ilgili her geliime gerçekte insanlar için de atilmii bir adim sayiliyor. Bu tür bulgular her geçen gün artiyor. Son üç yil içinde bilim adamlari beyin hücrelerinin insani andiran kimi maymun türlerinde de kendilerini yenilediklerini ortaya koydular. En önemli bulgu ise geçen yil elde edildi. isveç Halk Enstitüsü'nden Fred Gage ve ekibi sinir hücrelerinin insan beyninin bellek ve öirenmeden sorumlu hipkampus bölgesinde üretildiiine tanik oldu.

Yeni Bir Bului

Gage'nun buluiu Snyder'in verileriyle birlikte deierlendirildiiinde sonuç çarpiciydi. Buna bir de Princeton Üniversitesi'nden bir ekibin geçen ay elde ettiii bir bului eklenince, bilim dünyasinda yer yerinden oynadi. Sözkonusu ekip eriikin "makak" maymunlarinin beyinlerindeki en karmaiik bölge olan beyin zarinda sürekli olarak yeni hücreler üretildiiine tanik oldu.

Artik bilim adamlari beyin hastaliklarinin eninde sonunda iyileitirileceii konusunda son derece umutlular. 2020 yilina gelindiiinde bu tür sorunlara çözüm getirecek yöntemlerin geliitirilmii olacaiina inaniliyor.

Tüm beyin nakli denli çarpici olmasa bile, beyin hücrelerinin bir baikasina aktarilmasi da kimi felsefik sorunlari gündeme getiriyor. Kimi bilim adamlari bu tür bir uygulamanin bellekte bir deiiiime neden olup olmayacaiini, yeni hücrelerin eski anilari silip silmeyeceiini sorguluyorlar.

Snyder, tüm bunlarin "metasinirbilim" olduiuna dikkat çekerek, hücrelerin geçmiite yaiananlari animsamak yerine onlari barindiran kiiiden etkileneceklerine inandiiini belirtiyor ve bu yüzden verici olmaktansa alici olmayi yeilediiini öne sürüyor.

---

Etiketler : [ kürt ] [ bilim adamlari ] [ bilim adamlar ] [ bilim adam ] [ aliiverii ] [ kurgu ] [ rapor ] [ plastik ] [ maymun ] [ amerikal ] [ bellek ] [ maymunlari ] [ maymunlar ] [ çinde bilim ] [ inde bilim ] [ ohm ] [ parkinson ] [ fare ] [ pic ] [ masal ] [ beyin nakli ] [ BELLEK ] [ AKTARMA ] [ genler ] [ sürüngenler ] [ killar ] [ kanarya ] [ isveç ] [ isve ] [ deyim ] [ bului ] [ aktarma ] [ kürtaj ] [ akü ] [ KÜRT ] [ beyin hastaliklari ] [ daniel ] [ ay e ] [ MALiK ] [ 20 yy ] [ BULUi ] [ kÜrt ] [ kimyasal ] [ felç ] [ kars ] [ roc ] [ biçak ] [ insan beyni ] [ gündem ] [ l öncesi ] [ lastik ] [ ipk ] [ kitlesel ] [ bilimkurgu ] [ rock ] [ iide ] [ iiDE ] [ iive ] [ nandi ] [ akıl ] [ prin ]