(1823-1895), 19. yüzyil Türkiye'sinin önde gelen bilim ve devlet adamlarindandir. Asil adi Ahmed'dir ve Cevdet mahlâsini, istanbul'da öirenim gördüiü sirada iâir Süleyman Fehim Efendi'den almiitir. 1839 yili bailarinda, büyükbabasi tarafindan tahsil görmesi için istanbul'a gönderilmii olan Ahmed Cevdet Paia, burada kisa sürede kendini göstermii ve devrin önemli bilim adamlari olan Hâfiz Seyyid Efendi, Doyranli Mehmed Efendi, Vidinli Mustafa Efendi, Kara Halil Efendi ve Birgivi Hoca iakir Efendi'den nakli ilimleri, Miralay Nûri Bey ve Müneccimbaii Osman Sâbit Efendi'den de hesap, cebir ve hend...

islam Dünyasi'nin en büyük bilim adami ve bütün çailar gözönüne alindiiinda ise, en büyük bilim adamlarindan biri." Ünlü bilim tarihçisi George Sarton El-Bîrunîiyi böyle deierlendirir. Harezmide doian El-Bîrunî, küçük yaita, Harezmiahlarin sarayiyla iliiki kurdu. El-Hakim ve ibn-i Sina gibi dönemin en ünlü islam bilim ve düiün adamlarindan ders alan, prens ve hükümdarlardan itibar gören El-Bîrunî, Gazneli Mahmudiun Hindistanii zaptindan sonra Hindistania giderek Hint Uygarliii'ni inceledi. Felsefe, matematik, astronomi, fizik, coirafya ve tip gibi birçok alanda bilime katkilarda bulunmui ola...

15. yüzyilda yaiamii olan önemli bir astronomi ve matematik bilginidir. Babasi Timur'un (1369-1405) torunu olan Ului Bey'in (1394-1449) doiancibaiisi idi. "Kuiçu" lakabi buradan gelmektedir. Ali Kuiçu, Semerkand'da doimui ve burada yetiimiitir. Burada bulunduiu siralarda, Ului Bey de dahil olmak üzere, Kadizâde-i Rûmi (1337-1420) ve Giyâsüddin Cemiid el-Kâii (i-1429) gibi dönemin önemli bilim adamlarindan matematik ve astronomi dersleri almiitir. Ali Kuiçu bir ara, öirenimini tamamlamak amaci ile, Ului Bey'den habersiz Kirman'a gitmii ve orada yazdiii Hall el-Eikâl el-Kamer adli risalesi ile...

(1822 -1895) Bilim tarihinde pek az bilim adami Louis Pasteur ölçüsünde insan yaiamim doirudan etkileyen buluilar ortaya koymuitur. Günlük dilimize bile geçen "pastörizasyon" terimi onun buluilarindan yalnizca birini dile getirmektedir. Kristaller üzerindeki kuramsal çaliimalarinin yani sira kimi hastaliklara baiiiiklik sailama yolundaki çaliimalari, bu arada özellikle "iarbon" (ya da antraks) denilen koyun ve siiirlarda görülen bulaiici hastalikla kuduza karii geliitirdiii aii yöntemi ona dünya çapinda ün kazandirmiitir. Bugün Fransa'da pek çok bulvar ve alan onun adini taiimaktadir. Kendi k...

Fransiz matematikçisi, fizikçisi, filozofu ve yazari (1623-1662). Clermont-Ferrand'da, kültürlü bir yüksek kentsoylu ailede doian Pas­cal çok küçük yaita bilime merak sardi. 16 yaiindayken önemli geometri ve fizik kitaplari yazdi, sonra da bir hesap makinesi icat etti. iite bu dönemde Janseniusçuluiu (kadere dayanan din öiretisi) keifet­ti: bu öiretiye göre Tanri, daha do­iar doimaz bazi yaratiklara inayetini baiiiliyor ve böylece, bu kiiiler «kurtulacaklarindan» emin olabiliyorlardi. 1647'de Paris'e yerleien Pascal, çok hasta olmasina raimen, hem bilimsel incelemelerini (boiluk üz...

Lise yillarinda fizik ve kimya okumui olan herkes Amedeo Avogadroinun adini bilir. Zira o, "ayni basinç ve sicaklikta, eiit hacimdeki gazlar eiit sayida molekül içerir" ieklinde özetlenebilecek olan "Avogadro Yasasi"ni keifeden ve bir gramda bulunan molekül sayisini ifade eden 6.0248 X10^23 rakamini yani "Avogadro Sayisi"ni bulan kiiidir. 1776 yilinda, italyainin Torino Kenti'nde doian ünlü fizik ve kimya bilim adami Amedeo Avogadro, aile geleneiini sürdürerek önce hukuk ve felsefe öirenimi yapti; 1789ida felsefe, 1792ide hukuk felsefesi diplomasini, birkaç yil sonra da din hukukundan doktar...

Devrinin en önemli astronomlarindan ve matematikçilerinden olan Battâni (858-929), Sâbit ibn Kurrâ gibi, Urfa'nin Harran Bölgesi'ndendir ve yildizlara tapan Sabii Dini'ne mensuptur. Rakka'da özel bir gözlemevi kurmui ve burada 887-918 tarihleri arasinda son derece önemli gözlemler yapmiitir. Günei, Ay ve gezegenlerin hareketlerini gözlemlemii, yörüngelerini doiru bir biçimde belirlemeye çaliimiitir. Günei ve Ay tutulmalari ile ilgilenmii, mevsimlerin süresini büyük bir doirulukla hesaplamiitir. Ayrica, ekliptiiin eiimini de dakik olarak belirlemeyi baiarmiitir. Ayni zamanda matematikçi de ol...

Fransiz fizikçisi Henri Becquerel 1852 yilinda Paris'te doidu ve 1908 yilinda öldü. 1877 yilinda mühendis, 1892'de Museum d'historie naturelle'e, 1895'te Politeknik okuluna fizik profesörü oldu. 1889'da Institut üyesi oldu. X iiinlarinin bulunmasindan sonra bu iiinlara fosforiii olayinin arasinda bir iliiki bulunup bulunmadiiini araitirdi. Böylece 1896'da uranyum tuzlarinda radyoaktivite olayini buldu. Bir elektromiknatisça sailanan manyetik alanda uranyumun saçtiii iiinlari tahlil etti ve bu iiinlarin uranyum atomuna has bir olgu olduiunu ortaya çikardi. Ayrica bu iiinlarin uranyumun bütün ...

Biruni hastaliklari tedavi konusunda deierli bir uzmandi. Yunan ve Hint tibbini incelemii, Sultan Mes'ud'un gözünü tedavi etmiiti. Otlarin hangisinin hangi derde deva ve iifa olduiunu çok iyi bilirdi. Eczacilikla doktorluiun sinirlarini çizmii, ilaçlarin yan etkilerinden bahsetmiitir. Bîrûnî, Cebir, Geometri ve Coirafya konularinda bile o konuyla ilgili bir âyet zikretmii, âyette bahsi geçen konunun yorumlarini yapmii, ilimle dini birleitirmii, fennî ilimlerle ilahî bilgilere daha iyi nüfuz edileceiini söylemii, ilim öirenmekten kastin hakki ve hakikati bulmak olduiunu dile getirmii ve "Anlat...

(1885 -1962) Söylentiye göre, Danimarka halkinin övünç duyduiu dört iey vardir: gemi endüstrisi, süt ürünleri, peri masallari yazari Hans Christian Andersen, fizik bilgini Niels Bohr. Bohr, hem bilgin kiiiliii, hem insancil davraniilariyla, büyük hayaller peiinde koian gençlere yetkin bir örnek ve esin kaynaii olan bir öncüydü. O, ne Rutherford gibi dii görünümüyle ürkütücü ne de Einstein gibi "arabaya tek baiina koiulan at"ti. Niels, Kopenhag'da görkemli bir konakta dünyaya geldi. Babasi üniversitede fizyoloji profesörüydü. Niels çocukluk yillarinda "himbil" görünümüyle hiç de parlak bir ge...

Eski Romali doia bilgini ve ansiklopedi yazari Pliniusiun, Historia Naturalis adli yapiti, en genii kapsamli ilk ansiklopedi olarak kabul edilir. Tam adi Gaius Plinius Secundusitur ve "Genç Plinius" adiyla taninarak konsüllüie dek yükselmii ünlü bir yazar olan yeieni Gaius Plinius Caecilius Sencundusitan ayirt etmek üzere "Büyük Plinius" diye anilir. iövalye sinifindan varlikli bir ailenin oilu olan Büyük Plinius, edebiyat, güzel söz söyleme sanati ve hukuk okuyarak iyi bir öirenim görmesi için, on iki yaiindayken Romaiya gönderildi. 47ide, toplumun yalnizca üst siniflarina taninmii bir hak ...

Yazmii olduiu eserlerle astronomiye büyük hizmetlerde bulunan Ebu'l-Vefâ el-Buzcâni (940-998), küresel astronomide kariilaiilan sorunlarin çözülebilmesi için, yeni trigonometrik baiintilarin keifedilmesi suretiyle trigonometrinin geliitirilmesi gerektiiini anlamii ve araitirmalarini daha ziyade bu alana yöneltmiitir. Habei el-Hâsib ve el-Mervezi gibi önemli matematikçileri izleyerek, tanjant ve sekant fonksiyonlarini tanimlamii ve trigonometrik fonksiyonlarin yaylarin büyüklüiüne göre deiiien deierlerini 15 dakikalik araliklarla hesaplayarak tablolar halinde sunmuitur. El-Mervezi'nin tablolar...

Çin asilli ABDili fizikçi Yang, temel parçaciklarin zayif etkileimelerinde paritenin korunumu yasasinin geçerli olmadiiini belirlemiitir. 1942ide Kunmingideki Ulusal Güneybati Birleiik Üniversitesiinden lisans, iki yil sonra Tsinghua Üniversitesiinden yüksek lisans derecesini aldi ve burslu öirenci olarak ABDiye gitti. 1948ide Chicago Üniversitesiinde doktora çaliimalarini tamamlayarak bir yil Fermiinin asistanliiini yapti. 1955ite profesörlüie yükselen Yang, 1965iten sonra Stony Brookidaki New York Eyalet Üniversitesiinde fizik profesörü ve kuramsal Fizik Enstitüsüinün baikani olarak görev ...

iskenderiye Mekanik Okulu'nun kurucusu olan Ctesibios, mekanik icatlarini içeren bir kitap kaleme almiitir; ancak bu kitap kaybolduiu için, çaliimalari, kendisinden sonra gelen mühendislerden ve mekanikçilerden öirenilebilmiitir. Ctesibios'un en önemli icatlari arasinda basma tulumba, su orgu ve su saati bulunmaktadir. Basma tulumbalarda üç önemli parçayi, yani silindir, piston ve valfi bir arada kullanmiitir. Basma tulumbalar daha sonra Philon tarafindan geliitirilecektir. Hidrolik adi verilen su orgu, bu tulumbalarin bir uygulamasidir; burada amaç, araci çaliitirmak için ciierlerden deiil, ...

(1809 -1882) Düiünce tarihinde pek az bilim adami Darwin ölçüsünde tepki çekmiitir. Evrim kuramini içine sindiremeyenler onu hiç bir zaman baiiilamamiilardir. Yaiadiii dönemde, "Maymunla akrabalik baiin annen tarafindan mi, baban tarafindan mii" diye alaya alinmiiti. Günümüzde ise daha ileri giden, onu bir "iarlatan", dahasi bir "ieytan" diye karalamak isteyen çevreler vardir. Bir bilim adamina gösterilen bu tepkinin nedeni neydii Darwin kimdir, ne yapmiitii Darwin küçük yaiinda iken de horlanmiiti, hem de babasi tarafindan: "Seni, anlaiilan, ava çikma, köpeklerle eilenme ve fare yakalama ...

Doium ve ölüm tarihleri belli olmamakla birlikte, Zenon'dan 30 yil sonra doiduiu sanilmaktadir. Çok gezmii, Babil'e ve matematik öirenmek üzere Misir'a gitmii ve orada 5 yil kalmiitir. Hatta bu seyahatleri sirasinda Hindistan'a kadar uzanmii olduiu sanilmaktadir. Ancak Demokritos bir gezgin deiil, bir bilgi arayicisidir. Demokritos'a göre evren, doluluk ve boiluktan oluimuitur. Dolu kisim, bölünemez küçük parçaciklar, yani atomlar tarafindan doldurulmuitur; bunlar ölümsüz ve yalindirlar. Nitelikleri ayni ama biçimleri ayridir. Varliklar, bu atomlarin bir araya gelmelerinden oluimuilardir ve b...

Diofantos (3. yüzyil), Roma Dünyasi'nda bailayan bilimsel gerileme döneminde istisna teikil eden bir bilim adamidir. Aritmetik adli kitabinin bir bölümünü cebir konusuna ayirmii, ilk defa burada cebirsel ifadeler için semboller kullanmiitir. ikinci derece denklemlerini, ax2 + bx = c, ax2 = bx + c, ax2 + c = bx olmak üzere üç gruba ayirmii ve her birinin çözüm formüllerini vermiitir. Bu formüller, yalnizca bir pozitif kökü verir; negatif ve irrasyonel bir sayi çözüm olarak kabul edilmez. Bilinmeyen sayisinin denklem sayisindan fazla olduiu, ax2 + bx + c = y2 gibi belirsiz denklemleri de çözmey...

Bini aikin bului yapan, bu arada elektrik ampulünü fonografi ve film gösterme makinelerini geliitiren Amerikali mucittir. 7 yaiindayken ailesi ile birlikte Michigan'daki Port Huron'a yerleien Edison, ilk öiretimine burada bailadiysa da yaklaiik üç ay sonra algilamasinin yavailiii nedeniyle okuldan uzaklaitirildi. Bundan sonraki üç yil boyunca özel öiretmenlerle eiitildi. Son derece merakli ve yaratici kiiiliie sahip bir çocuk olan Edison, 10 yaiina geldiiinde kendisini fizik ve kimya kitaplarina verdi ve bu arada evlerinin kilerinde bir kimya laboratuvari kurdu. Özellikle kimya deneylerine ve...

(1879 -1955) - "Okula gitmem neden gerekiyor, babaciiimi" Sert görünüilü baba, sekiz yaiindaki oilunu tepeden süzdü. - "Albert, kara cahil biri olarak mi büyümek istiyorsun, yoksai" - "Kara cahil de ne demeki" iyi döienmii genii salonun öbür ucundan bir kahkaha yükseldi. Baba ile oiul, birlikte, büyük piyano baiindaki anneye döndüler. - "Ah Hermanciiim, bilmiyor musun, o oyunda Albert'le baia çikamayacaiinii" "Doirusunu istersen, ne demek istediiini anlayamiyorum." diye kekeledi kocasi. Eski bir Macar halk iarkisini çalmayi sürdüren bayan Einstein, - "Haydi, haydi, bilmezlikten g...

Albert Einstein, yüzyilimizin önemli isimlerinden birisi hiç iüphesiz. Onu, ilk defa Galile tarafindan dile getirilen fakat kendisinin geliitirdiii izafiyet Teorisi, ayrica madde-enerji iliikisini veren ünlü (E=mc2) denklemi ve 1922'de Nobel Ödülü almasini sailayan fotoelektrik etki üzerindeki çaliimalariyla taniyoruz. Einstein, sadece iyi bir fizikçi ve matematikçi deiildi, matematiii, fizikte iyi kullanabilme kabiliyetine de sahipti. Evren'i en azindan mekanik anlamda iyi anlayabilen baiarili bir sentezciydi. Kimine göre bir keman virtüyözüydü ayni zamanda. Annesi ona, küçükken keman dersl...

Einstein'in beyni 1955'te otopsisini yapmii olan pataloiun evinde, karton kutu içinde korunuyor. Çok ufak birkaç parçasi ise dehaliiin kökeni üzerinde çaliian bazi araitirmacilara gönderilmiiti. Gözleri New Jersey'de ölümünden sonra onlari saklamak isteyerek çikartan göz doktoru Henry Abrahamsta bulunuyor. Einstein, sürekli deldiii için, çözümü hiç çorap giyimemekte bulmuitu. Bu bilgiden, bu büyük adamin tirnaklarini düzenli olarak kesme fikrine zaman kaybi olarak baktiii açikça anlaiiliyor. Kadinlar üzerinde olaianüstü bir etkiye sahipti. Hiç tanimadiii kadinlardan gelen israrli evlenme...

Abdurrahman es-Sûfi (903-986), Batlamyus'un Almagest'inden yararlanarak hazirlamii olduiu yildiz kataloiu ile taninmiitir. Bu katalogda, 48 yildiz takiminda bulunan yildizlar tanitilmii, bunlarin gökyüzündeki konumlari, parlakliklari ve renkleri bildirildikten sonra, Almagest'te geçen yildiz isimlerinin Arapça kariiliklari verilerek, bu konuda Arapça'daki önemli bir boiluk doldurulmuitur. Abdurrahman es-Sûfi'nin önerdiii terimler, daha sonra Doiulu ve Batili astronomlar tarafindan kullanildiii gibi, bunlardan 94'ü modern astronomi literatürüne de girmiitir. 13. yüzyilda Castilla-Leon Krali X....

Eudoxos'un doium ve ölüm tarihlerini bilemiyoruz. Platon'un öirencisi olmui ve Arkitas'tan matematik dersleri almiitir. Atina'dayken kalmii olduiu yer çok uzak olmasina raimen, derslere yürüyerek gidip geldiii söylenmektedir. Bir ara Misir'da bulunmui ve Misir geleneklerine uyarak sakalini ve kailarini trai etmiitir. Dersler vererek geçimini sailamii ve Atina'ya dönüiünde, hocasi Platon, onun ierefine bir iölen düzenlemiitir. Hemiehrileri olan Knidoslularin idâri kanunlarini düzenlemek amaciyla Knidos'a gittiiinde, çok iyi kariilanmii ve çok büyük bir saygi görmüitür. Eudoxos döneminin en büy...

(1901-1954) Enrico fermi, italyan asilli Amerikali bir fizikçidir. 1922 yilinda pisa üniversitesinden mezun olmuitur. Lisansüstü çaliimalarinda Max Born yönetiminde Almanyaida yapmiitir. 1924 yilinda italyaiya dönmüi ve 1926 yilinda roma üniversitesinde fizik profesörü olmuitur. Nötron bombardimani ile radyo aktif transuranyum elementlerinin elde edilmesi ile ilgili çaliimalarindan dolayi, 1938 yilinda nobel fizik ödülünü kazanmiitir. Fermi,fizikle ilk olarak 14 yaiinda iken, latince eski bir fizik kitabini okuduktan sonra ilgilenmeye bailadi. Fermi çok iyi bir hafizaya sahipti. Danteinin ila...

Macar asilli ingiliz fizikçisi, 1900 yilinda Budapeite'de doidu, 1979 yilinda öldü. Budapeite ve Berlin Politeknik okullarinda yüksek öirenimini tamamladi. Sonra Alman teknik araitirma laboratuarinda özellikle Berlin Siemens ve Halske firmalarinda çaliiti. 1933'de ingiltere'ye gitti çeiitli firmalarda araitirmaci olarak çaliiti. 1949'da Londra'da ki imperial College of Science adn Technology'de uygulamali elektronik fizik profesörü oldu. Ayrica Stamford'da ki araitirma laboratuarlarinda çaliiti. 1948'de bulduiu ve daha sonra geliitirdiii holografi yöntemiyle 1971 Nobel fizik ödülünü elde etti...

Fakir bir Alman ailenin çocuiu olan ve "Matematiiin Prensi" olarak anilan Gauss'un (1777-1855) dehasi çok erken yailarda kendini göstermii ve konuimayi öirenmeden önce toplama ve çikarma yapmayi öirenmiitir. Güç koiullar altinda sürdürdüiü eiitimini, 14 yaiindayken bir asilin sailadiii destekle güvence altina alabilmiitir. 16 yaiinda Eukleides Geometrisi'nin alternatifi olacak yeni bir geometri tasarlamii ve 18 yaiindayken Lagrange ve Newton'un eserlerini incelemiitir. Üniversitede öirenciyken, sadece pergel ve cetvel kullanarak 17 kenarli düzgün bir çokgenin çizilmesi metodunu bulmuitur. Bu...

16. yüzyilda biyologlar, mümkün olduiunca bitki ve hayvanlarla ilgili bütün mevcut bilgiyi bir araya getirerek sunmaya çaliimiilar; bunlarin yani sira, yeni keiiflerle elde edilen bilgiyi de bir araya getirmeye gayret ettmiilerdir. Bu ansiklopedist doia bilimcilere güzel bir örnekConrad Gesner'dir (1516-1565). isviçreli olan Gesner, "Hayvanlar Tarihi" (Historia Animalium) adli 4 ciltten oluian bir eser yazmiitir. Buradaki siniflama, Aristoteles siniflamasina uygundur. Bunlar içerisinde özellikle baliklarin açiklamasi dikkate deierdir. Omurgasiz hayvanlar hakkindaki resim ve açiklamalari da ay...

1926 yilinda Cleveland'da doian Rus asilli Amerikan fizikçisi Donald Arthur Glaser, Cleveland teknoloji enstitüsünde okudu. Burada öirenim gördükten sonra 1949 yilinda Michigan üniversitesine girdi. Bundan sonra da 1959 yilinda Kaliforniya üniversitesine profesör olarak girdi. Sivi hidrojenli veya helyumlu kabarciklar odasini icat etti. Bu alet yüksek enerjili partiküllerin varliiini tespite ve incelemeye yarayan Wilson odasinin geliimii bir ieklidir. Bununla 1960 Nobel fizik ödülünü kazandi. Bir kabarciiin veya baika bir sivi içinde yüzen bir sivi damlasinin yüzeyinin bütün noktalarda yüzey ...

ALi KUiCU (i - 1474) Osmanli gökbilmicisi olan Ali Kuicu Ului Bey'den ve Kadizade Rumi'den dersler almiitir. Öirenimini Kirman'da tamamlayarak ului Bey'in gözlemevinin yöneticiliiine getirilmiitir ve yildizlarin hareketlerini, yerlerini gösteren cetvelin hazirlanmasina yardimci olmuitur. Fatih Sultan Mehmet'in istanbulu almasindan sonra Ayasofya medresesinde ders vermiitir. "Gökbilim Risalesi" adli bir kitabi ve "Sorunlarin Keifinde Tilsimlarin En Deierlisi" isimli bir ansiklopedi yazmiitir. ÇAiMiNi, MAHMUD BiN MUHAMMED BiN ÖMER EL HARiZMi (i - 1221) Türk gökbilimcisi. iran ve Irak'taki göz...

(1578-1657) Astronomide Kopernik'in, fizikte Galileo'nun bailattiii devrimci atilimi tipta Harvey gerçekleitirir. Kan dolaiimi üzerindeki çaliimasiyla bilim tarihine geçen Harvey, yalniz bu çaliimasiyla deiil, tip alaninda yerleiik önyargilari kirmakta gösterdiii dirençle de öncü kiiiliiini kanitlamiitir. Özel yaiami renksiz ve tekdüze geçen Harvey'in bilim adami olarak büyüklüiünü iki özelliiinde bulmaktayiz: (1) Gerçeiin, kökeni hangi otoriteye dayanirsa dayansin önyargilarda deiil, nesnel gözlem verilerinde olduiu inanci; (2) Dini inançlardan kaynaklanmii bile olsa her türlü bainazliia k...

Yapmii olduiu kuramsal ve deneysel araitirmalarla kimyanin geliiimini büyük ölçüde etkilemii olan Câbir ibn Hayyân'in hayati hakkinda pek fazla bir bilgiye sahip deiiliz. Diier Müslüman bilginler ve kimyacilar gibi, Câbir de, Aristoteles'i izleyerek maddeyi dört unsur (toprak, su, hava ve atei) kuramiyla açiklamaya çaliimii ve bu unsurlarin nitelikleri (kuru-yai ve soiuk-sicak) farkli olduiu için bunlarin birleimesinden oluian maddelerin de farkli özelliklere sahip olduiunu belirtmiitir. Hellenistik dönem simyagerlerinden de etkilenmii olan Câbir ibn Hayyân, Yeryüzü'ndeki bütün maddeleri 3 ana...

Felsefe, matematik, astronomi, fizik, kimya, tip ve müzik gibi bilgi ve becerinin çeiitli alanlarinda seçkinleimii olan, ibn-i Sinâ (980-1037), matematik alaninda matematiksel terimlerin tanimlari; astronomi alaninda ise duyarli gözlemlerin yapilmasi konulariyla ilgilenmiitir. Astroloji ve simyaya itibar etmemii, Dönüiüm Kurami'nin doiru olup olmadiiini yapmii olduiu deneylerle araitirmii ve doiru olmadiii sonucuna ulaimiitir. ibn-i Sinâ'ya göre, her element sadece kendisine özgü niteliklere sahiptir ve dolayisiyla daha deiersiz metallerden altin ve gümüi gibi daha deierli metallerin elde edi...

Tarihte Türk lakabini taiiyan nadir Türk bilim adamlarindandir. Hârezmi'nin çaidaiidir. Cebir konusunda yazmii olduiu kitabin ancak küçük bir bölümü bugün elimizde bulunmaktadir. Burada, özel tipler halinde gruplandirilmii ikinci derece denklemlerinin çözümleri, Hârizmi'ninkilerden daha ayrintili olarak verilmiitir. Mesela x² + c = bx denkleminin, diier denklem tiplerinden farkli olarak iki çözümü olduiunu ayri ayri iekillerle göstermii olduiu halde, Hârizmi bir tek iekil kullanmiitir; ayrica Abdülhamid ibn Türk, c * (b/2)² durumunda çözümün imkansiz olacaiini da iekil vererek kanitlamiitir. ...

insanin öirenme sürecinin ve çocuklara özgü, sevimli ancak mantiia aykiriymii gibi görünen kavramlarin ardindaki giz perdesini araladi. Felsefe ve ruhbilimin öncülerinden sayilan isviçreli bilim dami. Jean Piaget, meslek yaiaminin büyük bir bölümünü çocuklari dinleyip, gözleyerek ve dünyanin her köiesinden bilim adamlarinin ayni konuda hazirladiklari raporlari inceleyerek geçirdi. Piaget sonuçta, çocuklarin yetiikinlerden çok farkli düiündüklerini ortaya koydu. Kendilerini ancak dile getirebilen binlerce yeniyetmeyle yaptiii görüimelerden sonra, Piaget söz konusu yai grubunun diia vurduklari...

1902 yilinda Guebwiller, Haut-Rhin'de doidu ve 1984'te öldü. Fransiz asilli fizkçi, 1921'de Ecole Normale Superieure'e girdi. Colmar Lisesi'nde, daha sonra Bordeaux Fen Fakültesi'nde (1931) öiretmenlik yapti. 1941'de Ecole Normale'in fizik laboratuarina döndü. Orada genç araitirmacilari topladi ve yetiitirdi. Paris Fen Fakültesi'nde profesör, Optik Enstitüsü Konseyi Baikani, Bilimsel Araitirmalar Milli Merkezi Yönetim Kurulu üyesi oldu. 1958'den sonra atom saati laboratuarini yönetti. Kastler, bilimsel çaliimalarini, iiik tayf çekimi usulleriyle Hertz dalgalarla tayf çekimi usullerini birlei...

(1571-1630) Newton, "Daha ileriyi görebildiysem, bunu omuzlarindan baktiiim devlere borçluyum," demiiti. Bu devlerden biri Galileo ise diieri Kepler'dir. Kepler'e gelinceye dek Copernicus sistemine dayanaksiz bir hipotez, ya da, iie yarar matematiksel bir araç gözüyle bakiliyordu. Kepler, sistemin kimi düzeltmelerle bilimsel doiruluiunu kanitlamakla kalmadi, astronomiye mekanik bir kimlik kazandirdi. Gençlik coikusuyla iie koyulduiunda amaci mistik inanci doirultusunda, "göksel alemin müzikal uyumunu" geometrik olarak belirlemekti; çaliimasini noktaladiiinda, astronomi matematiksel düzenlem...

(M.Ö. 285-222) Bu Yunanli fizikçi de uzun yillar iskenderiye'de yaiadi ve su saatini bu kentte icat etti. Ktesibios'nun su saati, içine belli bir ritimle su dolan bir depodan oluiuyordu, Depoya su doldukça, içindeki duba yükseliyordu. Dubanin ucundaki iine ise, bir silindirin üzerine bu yükselmeyi iiaretliyordu. Ktesibios, ayrica çok sayida borudan oluian, pompali bir körükle çaliian ve klavye ile çalinan bir müzik aleti de icat etmiiti. Suyun havayi sikiitirmadaki rolü nedeniyle bu alete "su orgu" adini vermiiti....

(1867-1934) "Artik dayanamadiiini bu aiaiilik dünyaya veda etmek istiyorum. Neyse ki yokluium büyük bir kayip olmayacak!" Bu sözler genç yaiinda sevgilisine kavuiamayan güzel bir kizin mutsuzluk çiiliii. Bu kiz onyedi yaiinda iken ilerde iki kez Nobel Ödülü kazanan tüm zamanlarin en büyük bilim kadini olacaiini nasil bilebilirdi ki. Hem de doiup büyüdüiü ülkesinde deiil, öirenim için gittiii yabanci bir ülkede! Manya Sklodowska, Polonya'nin baikenti Variova'da dünyaya geldi. Köy kökenli ana babasi salt eiitim tutkusuyla genç yailarinda baikente göçmüilerdi. Babasi lisede fizik ve matematik ...

(1858 -1947) Ünlü deneysel fizik bilgini Rutherford, 1923'te ingiliz Bilimler Akademisi'nde ortaliii bastiran gür sesiyle, "Fiziiin iahlandiii bir çaida yaiiyoruz!" diyordu. Bu iahlaniiin öncülerinden biri Einstein, biri de Planck'ti kuikusuz. Einstein, görecelik kuramlariyla klasik mekaniiin temel ilkelerini aimii; uzay, zaman ve gravitasyon kavramlarina yeni boyutlar kazandirmiitir. Planck ise enerji ve radyasyon üzerindeki çaliimalariyla kuvantum teorisinin temellerini atmiiti. Max Planck, Almanya'da entelektüel bir aile çevresinde büyür. Babasi hukuk dalinda, seçkin bir profesördü. Orta ...

(1831 -1879) Dünya tarihi bir bakima büyük insanlarin tarihidir. Bilim tarihine de öyle bakabiliriz. Galileo, Newton, Darwin, Einstein... "bilim" dediiimiz görkemli yapinin büyük mimarlari! Adi bilim çevreleri diiinda pek duyulmayan J. C. Maxwell'in de onlar arasinda yer aldiii söylenebilir. Maxwell için 19. yüzyilin en büyük fizikçisi denmektedir. Aslinda onu tüm çailarin sayili bilim adamlarindan biri saymak daha yerinde olur. Maxwell kisa süren yaiaminda her biri onu unutulmaz yapan önemli buluilar ortaya koydu. Radyo, radar, televizyon vb. icatlara yol açan elektromanyetik ve iiik alanla...

(1642 -1727) Bilimin öncülerini tarih sürecinde bir dizi yildiz olarak düiünürsek, dizide konum ve parlakliiiyla hepsini bastiran iki yildiz vardir: Newton ve Einstein. Yaklaiik iki yüz yil arayla ikisi de fiziiin en temel sorunlarini ele aldilar; ikisinin de getirdiii çözümlerin madde ve enerji dünyasina bakiiimizi kökten deiiitirdiii söylenebilir. Newton Galileo ile Kepler'in; Einstein, Newton ile Maxwell'in omuzlarinda yükselmiitir. Newton çok yanli bir araitirmaciydi: matematik, mekanik, gravitasyon ve optik alanlarinin her birindeki baiarisi tek baiina bir bilim adamini ölümsüz yapmaya y...

italyan matematikçi Niccolo Tartaglia, üçüncü derece denklemlerin çözümüne iliikin buluiuyla taninmiitir. Yoksul bir ailenin oiluydu. Doiduiu kentin 1512ide Fransiz Birlikleri tarafindan yaimalaniii sirasinda, kendisine sonraki yillarda soyadi olarak kullanacaii ikekemei anlamindaki Tartaglia takma adinin verilmesine neden olan bir konuima zorluiuna yol açan aiir yaralar aldi. Kisa bir süre, bir özel öiretmen yardimiyla, daha sonra da kendi baiina yürüttüiü öireniminde çok hizli bir ilerleme kaydetti. 1534ide profesör ünvaniyla Venedikie gitti. Ertesi yil üçüncü derece denklemlerin çözümünü ...

Stockholm'de 1833 yilinda doimui isveçli kimyacidir. Nitrogliserin'i patlayici madde olarak kullanma yollarini araitirdi. 1863 yilinda Stockholm'de az miktarda nitrogliserin yapmaya bailadi. Birkaç ay süren araitirmalar sonunda meydana gelen bir patlama sonucu laboratuar yikildi. Yine de çaliimalarina devam eden Alfred Nobel, 1865'de yeni bir fabrika kurdu ve bir süre sonra ikinci fabrikasini da açti. 1864 yilinda araitirmalarinin sonucunu aldi ve dinamit barutunu buldu. Araitirmalarina devam eden Nobel, 1877'de "Balistit" adini verdiii yeni bir çeiit barut tasarladi. 1881'de Paris'e yerleien...

Fransiz bilim adamlarindan Pare (1510-1590), dört farkli kral zamaninda cerrah olarak sarayda hizmet vermiitir. O dönemde cerrahi henüz bir bilim olarak kabul edilmemekte ve cerrahi müdahaleler, daha çok berber cerrahlar tarafindan yürütülmekteydi. Pare de bir berber cerrahtir. Latince bilmediii için eserlerini Fransizca olarak kaleme almiitir. Belli baili eserlerinden biri tüfek yaralarinin tedavisi ile ilgilidir. Zira o devirde, uzun süreli savailar olmakta ve kullanilan silahlarin sebep olduiu yaralar önemli bir sorun teikil etmekteydi. Savailarda bizzat cerrah olarak görev yapan Pare, tüf...

1900 yilinda Viyana'da doian Pauli, 1958'de Zürich'te öldü. Avusturya asilli fakat isviçreli idi. Münih'te okuduktan sonra 1921 yilinda Göttingen'de ve Kopenhag'da asistanlik yapti. 1928'de Zürich Federal Politeknik okulunda teorik fizik profesörlüiüne tayin edildi. 1940'tan itibaren Princeton'da ders verdi ve 1946 yilinda Zürich'e döndü. Heisenberg ile birlikte manyetik alanlarin kuvanta teorisini kurdu ve Kopenhag okulunun en ileri, en ünlü temsilcilerinden biri oldu. Pauli ilkesi de denilen ünlü ihraç ilkesini ortaya atti. Sonradan bu ilke, birleime deierinin yorumuna ve iki cismin ayni an...

Karl Pearson (1857-1936), modern istatistiiin kurucularindan biri olarak kabul edilen ingiliz bilim adamidir. 1857 yilinda doian Pearson, Londra College Üniversitesi, Cambridge ve Gresham Collegeide uygulamali matematik ve mekanik profesörlüiü yapti. 1892ide ilk önemli eserlerinden olan "The Grammar of Sciences" (Bilimler Grameri) adli kitabini yayinladi. 1890ili yillardan itibaren matematik ve istatistiiin biyolojiye uygulanmasi ile ilgilendi ve bu konuya iliikin çaliimalarini "Mathematical Contributions to the Theory of Evolution" (Evrim Teorisine Matematik Katkilar) adi altinda topladiii ç...

19. yüzyilin ikinci yarisinin en büyük Fransiz matematikçisi Poincarè'dir (1854-1912). 1881 yilindan ölümüne deiin Sorbonne Üniversitesi'nde profesörlük yapan Poincarè, her yil çok deiiiik konularda çok parlak dersler vermiitir; bunlar arasinda, potansiyel kurami, iiik, elektrik, isinin iletilmesi, elektromagnetizma, hidrodinamik, gök mekaniii, termodinamik gibi matematiksel fizik konulari ile olasilik teorisi gibi matematik konulari bulunmaktadir. Poincarè vermii olduiu derslerin yanisira, yazmii olduiu çok sayidaki yapitla da etkili olmuitur. Türkçe'ye de çevrilen Bilimin Deieri ve Bilim ve...

ABDili jeofizik ve sismoloji uzmani Charles Richter, yer sarsintilarinin büyüklüiünü ölçmeye yarayan ve adiyla anilan bir ölçek geliitirmiitir. 1920ide Stanford Üniversitesiinden fizik diplomasini, 1928ide Pasendaidaki California Institute of Technologyiden kuramsal fizik doktarasini aldi ve ayni kuruluiun sismoloji laboratuvarinda çaliimaya bailadi. 1937ide öiretim üyeleri arasina katildiii Caltechite 1947ide doçentliie, 1952ide sismoloji profesörlüiüne getirildi ve 1970ide emekliye ayrilmasina kariin, ayni kuruluita emeritus profesör olarak çaliimalarini sürdürdü. Deprem iiddetinin bel...

Alman asilli fizikçi olan Wilhelm Conrad Röntgen, 1845 yilinda Rheinland'da doidu ve 1923 yilinda Münih'de öldü. Çocukluiu ve ilköiretim yillari Hollanda'da ve isviçre'de geçti. Zürih'te üniversite eiitimi gördü. 1876'da Strassburg'da, 1879'da Giessen ve 1888'de Würzburg Üniversitelerinde fizik profesörü olarak öiretim görevi yapti. 1900'de Münih Üniversitesi Fizik Kürsüsü'ne ve Yeni Fizik Enstitüsü'nün yöneticiliiine getirildi. 1885 yilinda kutuplanmii bir yalitkan hareketinin, bir akimla ayni manyetik etkileri gösterdiiini açikladi. Fakat asil ününü, 1895 yilinda X iiinlarini keifetmesiyle ...

(1871 -1937) Yüzyilimizin baiinda bilimde yer alan büyük devrimsel atilimlar genellikle "Planck" ve "Einstein'in adlariyla bilinir. Oysa onlarin kuramsal atilimlarinin yanisira, sonuçlari bakimindan son derece önemli deneysel çaliimalar da vardir. Bunlarin baiinda, Marie Curie ve Ernest Rutherford'un radyoaktivite üzerindeki çaliimalari gelir. Rutherford, dii görünümüyle bir bilimadamindan çok bir "çiftlik kâhyasi" ya da bir "aiiret reisi"ni andirmaktaydi. Esmer, irikiyim yapisi, gür sesi ve pos biyiiiyla yabanil ve ürkütücü; her yönüyle heybetli bir kiiiydi. Laboratuvarinda bir iey tersine g...

Takiyüddin döneminin en büyük bilginidir. Matematik ve astronomi baita olmak üzere birçok alanda araitirmalari vardir. Özellikle trigonometri alanindaki çaliimalari övgüye deierdir. Özellikle trigonometri alanindaki çaliimalari övgüye deierdir. 16. yüzyilin ünlü astronomu Copernicus sinüs fonksiyonunu kullanmamii, sinüs, kosinüs, tanjant ve kotanjanttan söz etmemiitir; oysa Takiyüddin bunlarin tanimlarini vermii, kanitlamalarini yapmii ve cetvellerini hazirlamiitir. Takiyüddin, trigonometrik fonksiyonlarin kesirlerini, ilk defa ondalik kesirlerle göstermii ve birer derecelik fasilalarla 1 der...

ANTiPHON (M.Ö. V. y.y.) Yunan filozofu ve matematikçisi. Dairenin dördüllenmesini, bir dairenin içine çizilen düzgün çokgenleri kareleitirme esasina ve çokgenin kenarlarini sonsuz kere iki kart arttirmaya dayanan ir yöntemle elde etmeie çaliimiitir. Böylelikle elde edilen dördüllenmii geometrik iekiller, daireye çok yakin olmakla beraber hiç bir zaman tam bir daire deiildir. APOLLONiOS, PERGELi (M.Ö. 262'ye doiru - 180'e doiru) Yunanli matematikçi ve astronom. Perge'de doidu, iskenderiye'de yaiadi. Arkhimedes'intilmizi ve matematiiin yaraticilarindandir; yazdiii bir kitapta koniklerin özell...

Türk bilim ve fikir adami (1609-1657). XVII. yy.da yaiamii ünlü Türk bilim ve fikir adamlarindan biri olan Kâtip Çelebi, Avrupalilarca Haci Halife (Haci Kalfa) adiyla bilinir. Asil adi Mustafa'dir, istanbul'da dünyaya gelen Kâtip Çelebi, bir süre medresede okuduktan sonra devlet hizmetine girdi, muhasebe servislerinde çaliiti, ordu ile birlikte birçok sefere katildi. On yil bu iekilde çaliitiktan sonra devlet hizmetinden ayrildi; bir yandan bilimle uiraiirken, bir yandan da devlet büyüklerinin çocuklarina özel ders vererek geçimini sailamaia çaliiti. Eserleri Kâtip Çelebi Arapça, Farsça, ...

(1564-1642) Modern bilimin oluiumunda ilk atilimlar astronomide kendini gösterdi; ama daha kapsamli devrim 17. yüzyilda gerçekleiti. Temeli Galileo'nun dinamik konusundaki çaliimalariyla atilan bu devrim, Newton mekaniiiyle yetkinliie ulaiti. Fiziiin "babasi" diye anilan Galileo, ayni zamanda, günei-merkezli sistem için sürdürdüiü mücadele ile düiünce özgürlüiüne öncülük etmiitir. Onun düiüncemize büyük bir katkisi da, deney sonuçlari ile matematiii birleitirmesi, öylece bilimsel yöntemi bugünkü anlamda iilemii olmasidir. iu sözleri ilginçtir: Felsefe (bilim demek istiyor) gözlerimiz önünde...

(M.Ö. 287 - 212) Seçkin bilim adamlari çoiunluk kimi çarpici imajlarla hafizalarda yer etmiitir: Engizisyon önünde sorgulanan Galileo; dalindan kopan elmanin yere düimesiyle, ayin dünya çevresindeki devinimini birleitiren Newton; gemi üzerinde bei yil süren doia incelemesi gezisine çikan Darwin; Bern patent ofisinde siradan bir görevliyken, denklemini oluituran Einstein; banyodan kendini sokaia atip "Buldum, buldum!" diyerek sokakta çiplak koian Archimedes. Archimedes neyi bulmuitui Neyin coikusu içindeydii Bu soruyu yanitlamaya geçmeden kisaca Archimedes'i, yaiadiii dönemi taniyalim. Gr...

Rönesans sonrasi Avrupa'da, Kopernik'le bailayan, Kepler, Galileo ve Newton'la 17. yüzyilda doruiuna ulaian bilimsel devrim, kökleri Helenistik döneme uzanan bir olaydir. O dönemin seçkin bilginlerinden Aristarkus, günei-merkezli astronomi düiüncesinde Kopernik'i öncelemiiti; Ariimet yaklaiik iki bin yil sonra gelen Galileo'ya esin kaynaii olmuitu; Öklid çailar boyu yalniz matematik dünyasinin deiil, matematikle yakindan ilgilenen hemen herkesin gözünde özenilen, yetkin bir örnekti. Öklid, M.Ö. 300 siralarinda yazdiii 13 ciltlik yapitiyla ünlüdür. Bu yapit, geometriyi (dolayisiyla matematiii)...

(M.Ö. 273-192) Bilim tarihinde Helenistik dönem (M.Ö. 300 -M.S. 100), özellikle ilk aiamasinda, bilimsel yöntemin gerçek anlamda iilerlik kazandiii yaratici bir ortamdir. Daha önceki bilimsel çaliimalar ya Misir ve Mezopotamya'da olduiu gibi daha çok pratik amaçlara yönelik gözlem ve ölçme düzeyinde kalan bir etkinlikti, ya da, Antik Grek döneminde olduiu gibi gözlemden çok kuramsal düiünmeye aiirlik veren, varliiin doiasini anlamaya yönelik metafiziksel türden bir uiraiti. Thales'den Aristoteles'e uzanan üçyüz yillik düiünsel arayiiin bailica hedefi gerçekliiin asal niteliiini belirlemekti. ...

(1452-1519) Eisiz ressam, seçkin yontucu ve filozof, yaiadiii dönemin en büyük mucit ve deneyci bilimadami. ... iite insanliii sanata, bilgiye ve doiaya açan Rönesans'in simgesi Leonardo da Vinci! "Mona Lisa" ve "Son Yemek" tablolarinin yaraticisi Leonardo'nun sanat dünyasindaki yüce konumu hemen herkesçe bilinen bir gerçek. Ama bilimadamliii kimliii için ayni iey söylenemez. Bir kez, yüzyilimiza gelinceye dek bu kimlik sanatçi kiiiliiinin gölgesinde ya gözden kaçmii, ya da, önemsenmediii için unutulmuitur. Sonra, bu unutulmuilukta Leonardo'nun kendi sira diii tutumunun da payi vardir. Bili...

(1473 - 1543) Düiünce tarihinde etkisi yönünden Copernicus devrimiyle boy ölçüiebilecek pek az dönüiüm vardir. Son dörtyüz yilda tanik olduiumuz bilimsel geliimenin astronomide yer alan bu devrimle bailadiii söylenebilir. Dinsel bainazlikla özgür düiünce hemen her dönemde çatiima içinde olmuitur. Ortaçai düiünce geleneiini kiran ilk bilimsel atilimin astronomide ortaya çikmasi bir bakima doialdi. Birkez, astronomide hiç bir alanda olmayan bir bilgi birikimi vardi. Babillilerin göksel nesnelerin devinimlerine iliikin gözlemlerini, kuramsal düzeyde iileyen eski Yunanlilarin astronomide büyük i...

(1561-1626) Bilime katkilari gözönüne alindiiinda bilimin öncülerin kabaca üç grupta toplanabilir. "Kabaca" diyoruz, çünkü bilimadamlarinin en azindan bir bölümü için böyle bir siniflama yapay olmaktan ileri geçmez. (1) Çaliimalari deneysel aiirlikli olanlar (Faraday, Marie Curie, Rutherford, vb.); (2) Kuramsal düzeyde devrim niteliiini taiiyan atilimlariyla taninanlar (Newton, Darwin, Maxwell, Einstein, vb.); (3) Çaliimalarinda pratik sorunlarin çözümüne aiirlik verenler (Archimedes, Pasteur, vb.). Katkisi bu üç tür çaliimadan hiç birine girmeyen, ama bilimsel yöntem anlayiiim, bilimi...

(1627-1691) Modern kimyanin kuruculari olarak genellikle Priestley, Lavoisier ve Dalton bilinir; ama onlari önceleyen ilk büyük adimi Boyle'un attiii gözden kaçmamalidir. Boyle'un içine doiduiu dünya büyücülüiün, falciliiin, batil inançlarin kol gezdiii bir dünyaydi. Biraktiii dünya, olgusal deneye, ussal ve eleitirel düiünmeye, doial güçleri anlama ve denetlemeye yönelen bir dünya olmuitu. Öldüiünde çaidailari onu, "Gerçeii soluyan Robert Boyle" diye anmiilardi. Boyle, pek çok maddenin, kendi içinde deiiimeyen birtakim basit elementlerin bileiiii olduiu düiüncesini iileyerek yüzyillarin öir...

(1629 - 1695) Yüzyilimizin seçkin bir düiünürü (A.N. Whitehead), 17. yüzyili "dâhiler yüzyili" diye nitelemiiti. Kepler, Galileo, Newton gibi hepimizin bildiii bu dâhilerden biri de Christiaan Huygens'ti Huygens biri pratik, diieri teorik olmak üzere bailica iki çaliimasiyla bilimin öncüleri arasinda yer almayi baiarmiitir. Hollanda'da dünyaya gelen Christiaan, daha küçük yaiinda, matematik ve bilime belirgin bir ilgi duymaktaydi. Aydin kesimde etkili kiiiliiiyle taninan babasi, devlet adamliiinin yani sira müzik ve iiirle de uiraimaktaydi. Entellektüel bir ortamda yetiien Christiaan, üniver...

(1743 -1794) Lavoisier yaiam döneminde oluian iki devrimin paylaitiii bir kiiidir. Devrimlerden biri, yüzyillar boyunca "simya" adi altinda sürdürülen çaliimalarin, bugünkü anlamda, kimya bilimine dönüimesidir. Lavoisier bu devrimin kahramanidir. ikinci devrim, "1789 Fransiz ihtilali" diye bilinir. Lavoisier bu devrimin getirdiii terörün kurbanidir. Antoine-Laurent Lavoisier Parisli zengin bir ailenin çocuiu olarak dünyaya gelir. Daha küçük yaiinda iken annesini yitiren Lavoisier babasinin yakin ilgi ve bakimiyla büyür; bailangiçta belki de onun etkisiyle hukukçu olmaya yönelir. Ancak bu ara...

(1766 -1844) insanoilu maddenin temel parçacik fikrine çok eskiden ulaimiiti. Antik Yunan düiünürleri için toprak, hava, su ve atei tüm diier maddeleri oluituran asal nesnelerdi. Aristoteles bunlara "yetkin göksel nesne" dediii bir beiincisini eklemiiti. Atom kavramim ilk kez ortaya atan Democritus ise bir parçaciiin belli bir küçüklükle sinirli kaldiii, daha fazla bölünmeye elvermediii savindaydi. Ona göre, tüm maddeleri oluituran atomlar tek türden nesnelerdi. Maddelerin görünürdeki farkliliii atomlarin sadece deiiiik düzenlenmelerinden ileri gelmekteydi. Ondokuzuncu yüzyila gelinceye dek ...

(1791-1867) Bilimin öncüleri arasinda, modern yaiam koiullari üzerindeki etkisi bakimindan, Faraday ile boy ölçüiebilecek bir baika ad kolayca gösterilemez. "Deneysel Bilimin Prensi" Faraday, bir ömüre siimayacak sayida önemli pek çok çaliima ortaya koydu: Kimya, elektro-kimya, metalürji alanlarinda pratik sonuçlarindan bugün de yararlandiiimiz deneyler yapti. Maden ocaklarinda kullanilan Davy lambasini geliitirmede katkilari oldu. Elektro-kimyadaki deneyleriyle kendi adiyla bilinen elektroliz yasalarina ulaiti. Deneysel olarak, bir maddeden geçen belli miktarda elektrik akiminin, o maddenin ...

(1822-1884) "Bilim adami" deyince çoiumuzun gözünde laboratuvarda deneylerine gömülmüi, ak önlüklü, gözlüklü biri canlanir. Oysa bilimin öncüleri arasinda çaliimasini kum üzerinde (Ariimet), eiik kulede (Galileo), çiftlikte (Newton), doia araitirma gemisinde (Darwin), patent bürosunda (Einstein) yapanlari biliyoruz. Bilim düiünsel bir etkinliktir; yeri laboratuvarla deiil, zekâ, imgelem ve istenç gücüyle sinirlidir. Bunun çarpici bir örneiini çaliimalarini araliksiz yirmi yil manastir bahçesinde sürdüren keiii Mendel vermiitir. Genetik biliminin kurucusu Gregor Mendel, Avusturya imparatorlui...

(1849-1936) Son derece sabirli, kendine güvenen, coiku dolu bir bilimadami olan Pavlov, daha sonra "koiullanmii refleks" adim vereceii, aliikanliia baili davraniilar üzerinde çaliimalar yapti. Sindirim sistemi üzerindeki çaliimalarinda olduiu gibi, bu çaliimasinda da denek (kobay) olarak köpekleri kullandi. Bir çoiumuz apansiz iimiek çaktiiinda, ya da beklenmedik bir çiilik duyduiumuzda yerimizden siçrariz. Bu davranii bir tehlike kariisinda olduiumuz düiüncesinden doimamakta, doirudan oluimaktadir. Düiünmek için zaman da yoktur zaten. Karanliktan aydinliia çiktiiimizda gözlerimiz elimizde o...

(1901 -1976) Bilim tarihinde yüzyilimizin ilk çeyreii devrimsel atilimlarin biribirini izlediii firtinali bir dönemdir. Planck'in kuvantum, Einstein'in relativite kuramlari, Rutherford'un atom modeli bu atilimlarin bailicalaridir. Bohr'un 1913'de ortaya koyduiu kuvantum atom modeli 1920'lerde özellikle genç fizikçilerin ilgi odaii olmuitu. Ne var ki, bu model sorunsaldi; önemli kimi noktalara iiik tutmakla birlikte yeterince belirgin ve tutarli olmaktan uzakti. Üstelik, Bohr'un "kuvantum yörüngeleri" dediii iey için ortada deneysel kanit da yoktu. Elektronlarin çekirdek çevresinde döndüiü, gü...

Sulari boialtma iii madenler bakimindan önemli olduiu kadar, daha birçok alanlarda da (kuyudan su çekme, bahçe sulama, çeimeleri besleme, sarniçlari kurutma) çözüm bekleyen bir sorundu. Tulumbalar tekniii, antik çaidan bu yana, ta 1637'ye kadar, hiç güçlük çikarmadan iilemiiti. Ancak o tarihte Floransa dukasinin kuyuculari, bütün çabalarina raimen suyun yükselmediiini hayretle görünce Galile'ye bai vurdular. Bilgin onlara, suyun 10.33 metreden daha çok yükselemeyeceiini söyledi. Bu olayin Toricelli'nin de dikkatini çektiiini ve suyun bu düzeyden daha yükseie çikamadiiina göre, bu yükseklikte...

Gerçekten, kömür madeni iiletmecilerinin böylesine masrafli bir makineyi kullanmalari için birer "Krezüs" olmalari ya da bailarinin çok sikiimasi gerekiyordu. Bu makine aslinda üretilen malin yüksek bir oranini yutmaktaydi. iikâyetler çoktu ama, yapimcilarinin elinden bir iey gelmiyordu. O günün teknik imkânlarina göre makine 'azami' derecede geliitirilmiiti ve artik olduiu gibi kabullenmekten baika çikar yol yoktu. Buhar makinesinde teknik kendine düieni yapip bitirmiiti. Bundan sonra geliime ancak bilimin baiarabileceii bir iiti. Çünkü iu ya da bu parçanin geliitirilmesi deiil, makinenin b...

Hikâye basit bir iekilde bailiyor; Pennsylvania'da (A.B.D.), 1765'te irlandali yoksul bir göçmen ailesinin bir oilu doiuyor: Robert Fulton... Üç yaiindayken babasini kaybettiii ve annenin bakimina kaldiii için çok geçmeden köy okulundan ayrilip çaliima hayatina atilmak zorunda kaliyordu. Ama bu gencin resme büyük yeteneii ve özellikle eiine az rastlanir bir iradesi, çaliima gücü vardi. Yaptiii portreler sahiplerine tipatip benziyor ve genç adam tutkusunun ardindan tairali müiterilerini bir yana koyup iansini denemek üzere Washington'a gidiyor. iansinin yardimini da görmüyor deiil. Günün biri...