Robert Fulton
Hikâye basit bir iekilde bailiyor; Pennsylvania'da (A.B.D.), 1765'te irlandali yoksul bir göçmen ailesinin bir oilu doiuyor: Robert Fulton... Üç yaiindayken babasini kaybettiii ve annenin bakimina kaldiii için çok geçmeden köy okulundan ayrilip çaliima hayatina atilmak zorunda kaliyordu. Ama bu gencin resme büyük yeteneii ve özellikle eiine az rastlanir bir iradesi, çaliima gücü vardi. Yaptiii portreler sahiplerine tipatip benziyor ve genç adam tutkusunun ardindan tairali müiterilerini bir yana koyup iansini denemek üzere Washington'a gidiyor.
iansinin yardimini da görmüyor deiil. Günün birinde genç ulusun deierli kiiisi Benjamin Franklin'in kariisinda buluyor kendini. Delikanli portreye çaliiirken, tutkularini bu deierli kiiiye açma firsatini buluyor: Yeteneklerini Avrupa'da sanatin vataninda geliitirebilir, Franklin acaba kendini orada ün yapmii bir kiiiye, sözgeliii Benjamin West'e tavsiye edemez miydii
Bir süre sonra onu Londra'da görüyoruz. Perukali, soylu kiiilerin portrelerini yapiyor ve tablolarini Royal Academy'de sergiliyordu. Yaii daha yirmi alti ve kaderi birden deiiiiveriyor. Stanhope'nin portresini yaparken ünlü mucit onu, sanatini bir yana koyup kendini tekniie vermesini sailayacak kadar etkiliyor. Fulton, Stanhope'nin icadinin bir püf noktasi olduiunu düiünmektedir. Genç Amerikali paleti, firçayi bir yana atip ünlü teknikçinin açtiii yeni ufuklara doiru koiuyor: Watt makinesi, buharli gemi...
Kalbi sonsuz bir heyecanla çarpiyor. Bu defa West'in iaikinlik dolu bakiilari kariisinda cetveli alip bundan böyle ölçekli resimler yapmaya koyuluyor. Kaleminden sirasiyla siper kazma makinesi, mermer kesme cilalama makinesi, kenevir ipliii tezgâhi, kanallar için dip tarama gemisi, bir su arki ve bir köprü tasarisi çikiyor. 1796'da da irmak gemiciliiinin geliitirilmesi üzerine bir makale yayimliyor.
Bu verimlilik ingilizleri iaiirtiyor. Ressam Fulton'u beienirken Teknisyen Fulton'un kariisinda güvensizlik duyuyorlar. Wattlarin, Murdocklarin, Arkwrightlarin ülkesinde, onun vatandailarina bir ieyler öiretebileceiin! sanmak ne görülmemii cüret! Bu soiuk kariilanma Fulton'u hayal kirikliiina uiratiyor ve Fransizlar belki daha anlayiili olurlar umuduyla Mani'i geçiyor.
Primum vivere... Önce karin doymali. Firçalarini yeniden eline aliyor ve tabiat manzaralari çizmeye koyuluyor. Parisliler onu iyi kariiliyorlar. Sanati sayesinde Fulton, Laplace, Monge gibi çaiin bilim adamlariyla taniima imkânini buluyor.
Yil 1800; Fransa ile ingiltere arasinda siyasal gerginlikler bai gösteriyor. Birinci konsül Maniiin ötesine geçmek istiyor, ama ingiliz donanmasindan korkuyor. Ne var ki, öte yandan Fulton bu donanmayi yok etme imkânlarini getirmii: Denizalti ve torpil.
iyice belirtelim; söz konusu sadece bir proje ya da bir model deiildir. Fulton'un denizaltisi suyun üstünde yelkenlerle, altindaysa elle iiletilen bir manivela araciliiiyla ilerleyen 6.40 m. uzunluiunda bir gemiydi. Balastlarin içine su doldurmak yoluyla dibe iniyor ve basilmii hava taiiyan bir depo, tayfalara 6 saat yetecek kadar hava sailiyordu. Gerçekten Fulton'un 1801'de Brest'te 7.60 metreye dalan "Neutitis" adli denizaltisi tam alti saat suyun dibinde kaldi. Torpil de bu deneyler sirasinda ortaya çikmiiti. Araç patlayici maddeyle dolu bir keseden ibaret olup askerin kendi elleriyle gidip düiman gemisine saplamasi gerekiyordu. Bu sakincaya raimen deney yine de büyük bir heyecan yaratti.
Napolyon da baita olmak üzere resmi makamlarin kafasizliiina insan bir kere daha iaimadan edemez. Kim bilir, belki de Fulton'un elinden tutsalar, onu destekleselerdi yine onun sayesinde ingiliz donanmasini çok zayiflatmayi baiarabilirlerdi. ingiltere istilâya uiradi mi, kuikusuz tarihin akiii deiiiirdi. Londra Hükümeti bu tehlikeyi sezerek gemi komutanlarini bir denizalti saldirisina karii hazir bulunmalari için uyardi. Ayrica, Fulton'a da projesini satin almayi teklif etti.
Büyük Amerikali, icadinin kapsamini Napolyon'un takdir edemediiini sezerek Jouffroy ve Stanhope'nin hayali olan buharli gemiyi ele almiiti. Fransizin olumlu çaliimalarindan ve vatandaii Fitch'in aldiii sonuçlardan haberi vardi. Bunlardaki kusurlari buldu ve giderebileceiine inandi. Dostlarindan birinin, Robert Livingstone'un mali yardimlari sayesinde 1803'te ilk buharli gemisini inia etti. Bu araç tahtadan yapilmii olup 20-30 m. uzunluiunda, 3.20 m. geniiliiindeydi. Çift etkili bir Watt makinesi 3.65 m. çapindaki çarki çeviriyordu. 9 Aiustos günü, akiam saat altida buharli gemi Seine irmaiinda saatte 4,7 km. hizla dolaiti.
O yillarda Auxiron ve Fitch ölmüilerdi. Jouffroy markisi de sürgünde bulunuyordu. Ne var ki Fulton da halkin güvensizliiini yenmekte ötekilerden daha baiarili olamadi. Onlarca icadi eilenceli bir oyuncakti, o kadar. Gelecek nasil olsa yelkenindi. Napolyon belki de donanmasina beklenmedik bir güç verecek olan bu deneylerin sürdürülmesini destekleyecek sabri gösteremedi.
Fulton'un deieri yalniz, Watt'inkine eiit diyebileceiimiz bir yaratma dehasina sahip oluiunda deiildir. Ayni zamanda kötü iansina eisiz bir kararlilikla karii gelmesini bilmii, yoluna dikilen önyargilar, çikarlar, kayitsizliklar ve kötü niyetli kimselerle, görülmemii bir inat ve azimle savaimiitir.
Fransa ve ingiltere deierini takdir edemediler, öyle mii 1806'da vatanina dönüyor. Ona olan güvenini kaybetmeyen dostu Livingstone'un sayesinde New York'ta Charles Brown' un tersanesinde bu defa gerçek bir buharli yolcu gemisi inia etmeye koyuluyor. Ve 10 Aiustos 1807'de "Clermont" Hudson'un sularina indiriliyor.
Clermont 40 m. uzunluiunda 3.60 m. geniiliiinde ve sualti derinliii 2 m.'yi bulan bir tekneydi. 4.60 m. çapindaki iki çarkini iki silindirli, güçlü bir Watt makinesi çeviriyordu. Vapur, gazetelerin günlerden beri alay konusu ettikleri "bu Fulton delisi"ni görmeye gelen kalabaliiin önünde demir aldi. Ama gemi rihtimdan ayrilip yelken açmadan ve öteki teknelerin arasindan, dümencisine uysalca uyarak geçip uzaklaiinca, bütün bu alaylarin sonu geldi. Rihtimi önce bir sessizlik, sonra da çilgin alkiilar kapladi. Fulton zaferi kazanmiiti.
Clermont, Hudson üzerinde, New York-Albany (260 km. uzaklikta) arasinda düzenli seferler yapmaya bailayacaii 7 Aiustos gününde bu 260 km.'lik yolu 32 saatte aldi. iyiden iyiye aiiz deiiitiren gazetelerin, yeni icadi hararetle övmelerine raimen vapura tek yolcu bile binmeye cesaret edememiiti. Dönüite ise yalniz bir yolcu bindi ve Fulton adamin alti dolarini büyük bir heyecanla aldi. Zaferi, çetin bir mücadelenin meyvesi olmuitu, ama kesindi. Kisa zamanda araçlarin sayisi artmaya bailadi. 1811'de Clermont'a üç kardei daha ekledi ve Fulton-Livingstone Firmasi baiarilara doiru hizla ilerlemeye bailadi.
Etiketler : [ deneme ] [ tarih ] [ reme ] [ ilk buharli gemi ] [ ist ] [ buhar ] [ makale ] [ aik ] [ gaz ] [ MAKALE ] [ mani ] [ TARiH ] [ portre ] [ bilim adamlari ] [ denizalti ] [ fransa ] [ bilim adamlar ] [ denizalt ] [ gazete ] [ basin ] [ ton ] [ tere ] [ resim ] [ demir ] [ ata ] [ laplace ] [ z m ] [ a k ] [ asit ] [ GÖÇ ] [ bilim adam ] [ DiL ] [ göç ] [ verimlilik ] [ pen ] [ savai ] [ sava ] [ e c ] [ e ii ] [ korku ] [ e i ] [ heye ] [ elik ] [ araçlar ] [ TAR ] [ ula ] [ ingiltere ] [ dil ] [ ira ] [ GEMi ] [ adam ] [ gemi ] [ öteki ] [ teki ] [ GEM ] [ amerika ] [ lala ] [ düi ] [ aii ] [ kale ] [ meyve ] [ kene ] [ proje ] [ hayati ] [ hayat ] [ dan ] [ makine ] [ deme ] [ van ] [ napolyon ] [ haber ] [ deney ] [ madde ] [ firma ] [ mal ] [ tek ] [ köy ] [ tarihi ] [ vatan ] [ çay ] [ çeviri ] [ oyun ] [ eviri ] [ altin ] [ önyargi ] [ nyarg ] [ bilim ] [ med ] [ SAAT ] [ din ] [ ses ] [ karar ] [ DiN ] [ kan ] [ kalem ] [ sat ] [ resimler ] [ ÇAY ] [ çin ] [ hayal ] [ bakim ] [ düzen ] [ mar ] [ tez ] [ gen ] [ deniz ] [ Müiteri ] [ PARK ] [ vin ] [ ivi ] [ sanat ] [ mum ] [ metre ] [ ken ] [ londra ] [ BAL ] [ insan ] [ paris ] [ ben ] [ Sat ] [ arilar ] [ arama ] [ silindir ] [ clermont ] [ fulton ] [ auxiron ] [ amerikal ] [ dehasina ] [ konsül ] [ dini ] [ Din ] [ pil ] [ Deri ] [ ordu ] [ tip ] [ tutkusunun ] [ buharli ] [ icadin ] [ irmaiinda ] [ tairali ] [ jouffroy ] [ aman ] [ yeteneklerin ] [ gemiciliiin ] [ buharl ] [ sira ] [ lama ] [ mucit ] [ sözgeliii ] [ erginlik ] [ icadini ] [ iiti ] [ seine ] [ zaman ] [ saat ] [ aiiz ] [ sari ] [ sar ] [ gemici ] [ hudson ] [ baiarabilirler ] [ astlarin ] [ kaliyordu ] [ miz ] [ rig ] [ saa ] [ donanma ] [ dami ] [ dam ] [ bili ] [ yarat ] [ DERi ] [ DER ] [ eller ] [ mod ] [ duy ] [ köprü ] [ ALTIN ] [ asi ] [ ask ] [ ekler ] [ SANAT ] [ MAL ] [ isi ] [ cin ] [ kar ] [ ÖNYARGI ] [ NYARGI ] [ bakiilar ] [ anal ] [ oyu ] [ dere ] [ e i_ ] [ k y ] [ a a ] [ kaderi ] [ GEN ] [ deri ] [ ÜRE ] [ emek ] [ iive ] [ ive ] [ güven ] [ YAS ] [ anmi ] [ olmui ] [ tel ] [ anm ] [ olmu ] [ canl ] [ dal ] [ hava ] [ ali ] [ ahi ] [ san ] [ KTA ] [ maya ] [ ard ] [ ani ] [ çark ] [ hal ] [ ark ] [ oks ] [ ütü ] [ isl ] [ maki ] [ mer ] [ konu ] [ MUM ] [ erik ] [ Ard ] [ NEV ] [ mermer ] [ TME ] [ TUTKU ] [ lif ] [ halk ] [ tai ] [ Demir ] [ oyuncak ] [ m s ] [ irmak ] [ yay ] [ deneyler ] [ rmak ] [ Akim ] [ ske ] [ aylar ] [ Hayati ] [ kENDi ] [ RESiM ] [ nem ] [ aile ] [ kEND ] [ Hayat ] [ KAR ] [ kade ] [ ERiK ] [ kiii ] [ RAN ] [ çek ] [ kenevir ] [ depo ] [ ülke ] [ lke ] [ Erik ] [ kara ] [ KARA ] [ arab ] [ fla ] [ isti ] [ teknik ] [ RESiMLER ] [ kap ] [ DIN ] [ DENiZ ] [ avrupa ] [ büyü ] [ gerçek ] [ kay ] [ ama ] [ sab ] [ lenin ] [ ALi ] [ ele ] [ mak ] [ kui ] [ kil ] [ alan ] [ KON ] [ HAYATI ] [ A i ] [ ren ] [ DEMiR ] [ kader ] [ SAVAi ] [ SAVA ] [ satin alma ] [ ter ] [ ila ] [ iZM ] [ günler ] [ gün ] [ nlar ] [ and ] [ ngiltere ] [ müiteri ] [ YAY ] [ TEZ ] [ baiari ] [ çaliima hayati ] [ len ] [ rete ] [ BEL ] [ LLER ] [ çini ] [ ini ] [ bulu ] [ dar ] [ PAT ] [ har ] [ ZET ] [ TIP ] [ etr ] [ aki ] [ TAi ] [ MEYVE ] [ ressam ] [ fransizlar ] [ makam ] [ deste ] [ REME ] [ ASKER ] [ par ] [ bas ] [ say ] [ ara ] [ sel ] [ FRANSA ] [ LENiN ] [ zar ] [ ost ] [ kanal ] [ Kaz ] [ park ] [ TERE ] [ teler ] [ Deniz ] [ gazeteler ] [ UZUN ] [ vens ] [ ece ] [ patlayici ] [ çaliima ] [ iekil ] [ ekil ] [ rika ] [ üre ] [ dem ] [ dona ] [ tara ] [ ney ] [ asar ] [ yasa ] [ M T ] [ k z ] [ ER K ] [ ala ] [ Say ] [ bel ] [ lara ] [ Ali ] [ Oyun ] [ men ] [ dol ] [ zet ] [ hikaye ] [ i de ] [ ki i ] [ ÇEK ] [ l k ] [ Z M ] [ önyarg ] [ GEL ] [ y n ] [ sonuçlar ] [ I IK ] [ p c ] [ gül ] [ isa ] [ edim ] [ bak ] [ DEN ] [ DIL ] [ tan ] [ alt ] [ açi ] [ iKTA ] [ çük ] [ iON ] [ beden ] [ akü ] [ dii ] [ okul ] [ acl ] [ oru ] [ andy ] [ çar ] [ lal ] [ ylan ] [ aia ] [ ati ] [ BULU ] [ bula ] [ tablo ] [ an y ] [ eiim ] [ in ac ] [ ASiNA ] [ maü ] [ eki ] [ Aki ] [ ari ] [ baki ] [ bali ] [ bai ] [ Doi ] [ doi ] [ kali ] [ hiz ] [ kal ] [ bal ] [ ili ] [ Zar ] [ yarak ] [ ilik ] [ aimaia ] [ tutku ] [ rine ] [ elin ] [ gel ] [ birinci ] [ tes ] [ gil ] [ göçmen ] [ Robert ] [ ZAMAN ] [ hayal kirikliii ] [ teb ] [ tele ] [ efe ] [ tik ] [ köt ] [ kötü ] [ elleri ] [ ran ] [ veri ] [ inan ] [ ONLAR ] [ nokta ] [ e im ] [ r ya ] [ buharli gemi ] [ bar ] [ fal ] [ ing ] [ yapi ] [ yap ] [ peru ] [ ayi ] [ kesin ] [ iti ] [ ile ] [ örme ] [ rme ] [ Tere ] [ çai ] [ Dirili ] [ can ] [ kulu ] [ BROWN ] [ rak ] [ kulun ] [ basi ] [ dei ] [ gelii ] [ kii ] [ olui ] [ sayi ] [ yai ] [ olu ] [ geli ] [ bile ] [ FRANK ] [ Amerika ] [ cif ] [ der ] [ SUR ] [ man ] [ ciz ] [ aka ] [ anne ] [ moi ] [ ram ] [ RESSAM ] [ fransiz ] [ Açi ] [ MAK ] [ gelecek ] [ charles ] [ den ] [ a i ] [ cadi ] [ salça ] [ cad ] [ ilim ] [ KONU ] [ sap ] [ ela ] [ Maya ] [ yetenek ] [ Yay ] [ arc ] [ brown ] [ bulan ] [ hay ] [ lay ] [ akt ] [ lad ] [ ilk ] [ oje ] [ YARAK ] [ kle ] [ ekle ] [ dolu ] [ ORDU ] [ RESM ] [ k na ] [ deier ] [ atü ] [ demi ] [ dirili ] [ arda ] [ LiON ] [ görme ] [ heyecan ] [ diim ] [ ayk ] [ yun ] [ 1800 ] [ inat ] [ tah ] [ eilence ] [ eti ] [ TÜR ] [ küme ] [ ememi ] [ kta ] [ VENS ] [ ii c ] [ ZLE ] [ SEL ] [ cetvel ] [ Tarih ] [ Gen ] [ a m ] [ c a ] [ i ya ] [ araci ] [ kayi ] [ Müi ] [ müi ] [ arac ] [ üret ] [ pat ] [ ret ] [ l m ] [ A I ] [ tekli ] [ teklif ] [ koi ] [ göc ] [ uyar ] [ anla ] [ moğ ] [ ailar ] [ aila ] [ aliima ] [ SATI ] [ iZLE ] [ I ik ] [ AiI ] [ iir ] [ iine ] [ kili ] [ iiir ] [ i ik ] [ EKi ] [ LİON ] [ ilgin ] [ HIZ ] [ sati ] [ dai ] [ ayni ] [ ikta ] [ iiler ] [ aÇi ] [ KANI ] [ aliima hayati ] [ EDi ] [ AiA ] [ ikin ] [ iiiler ] [ Baki ] [ atina ] [ nandi ] [ aliim ] [ i sa ] [ dali ] [ çei ] [ ÇEi ] [ i çi ] [ Asina ] [ ingiliz ] [ AiIZ ] [ dailar ] [ yaiin ] [ kiri ] [ İON ] [ i RE ] [ nyargi ] [ ilii ] [ arii ] [ ağa ] [ İsa ] [ sina ] [ ARA ] [ Ask ] [ BAK ] [ asker ] [ nal ] [ mina ] [ port ] [ sami ] [ AÇI ] [ Ardi ] [ ardi ] [ VEN ] [ çağ ] [ üni ] [ sabri ] [ asil ] [ leti ] [ TAĞ ] [ watt ] [ dola ] [ kom ] [ azim ] [ anı ] [ tav ] [ uyu ] [ ileti ] [ andi ] [ ALĞ ] [ iat ] [ iii ] [ HiKAYE ] [ aiki ] [ CADI ] [ R D ] [ e is ] [ ERIK ] [ kis ] [ TAS ] [ kisi ] [ A S ] [ kus ] [ zal ] [ IZM ] [ YARA ] [ cay ] [ Ingiltere ] [ yil ] [ IKTA ] [ Isa ] [ yas ] [ ASINA ] [ sad ] [ araS ] [ IZLE ] [ tas ] [ olum ] [ olmak ] [ hin ] [ deha ] [ rek ] [ KIL ] [ SAV ] [ kaza ] [ LON ] [ yoksul ] [ iek ] [ zle ] [ ailarin ] [ ans ] [ a z ] [ gerek ] [ kazan ] [ eri ] [ K e ]
