Bilimler içinde hemen de en eksiksiz olan dal fiziktir. Fizik, bir yandan, cisimlerin düimesi, âiiiin yayilmasi, titreiimler, sürtünmeler gibi, her gün taniii olduiumuz çok sayida doial olayla ilgilenir; öte yandan, uygulama alaninin çeiitliliii nedeniyle, günlük hayatimizin her zaman içindedir. Sözgelimi, fiziiin en önemli konularindan biri olan elektrik olmasaydi, yaiama düzenimizin nasil olacaiini düiünebiliyor musunuzi

Dünyayi Açiklamak

Fizik bilimi, insanlarin doiada geçen olaylari açiklama isteiinden doidu ve ilkçai Yunan filozoflarinin bu konudaki çaliimalariyla kuruldu. Bu filozoflar öncelikle, Dünya'nin oluium ilkesini bulmaia çaliimiilardi. Aristoteles, su, hava, toprak ve ateii deiiiik bileiimleri ve dönüiümleriyle, Evren'deki bütün bilinen maddeleri oluituran dört temel öie olarak kabul ediyordu. Leukippos ve Demokritos, "maddenin bölünmesi ve yok edilmesi mümkün olmayan sayisiz küçük taneden, atomlardan meydana geldiiini sezinlemiilerdi.

Pithagoras ve öirencileri akustik ile uiraimiilar, yani ses olayinin incelemelerini yapmiilar; Eukleides ise optik konusunda bir araitirma kitabi yazmiiti. Ayrica, yansima ve kirilma olaylarini fizik açisindan inceleyen birçok filozof, iiiiin nitelikleri hakkinda ortaya sorular atmiiti. O çaida Yunanlilar mekanikte de hayli ileriydiler, nitekim Arkhimedes'in bu alandaki buluilari büyük yankilar yapmiiti.

Bu yüz aiartici bailangiçtan sonra, Rönesans'in sonuna kadar fizikte hiç bir ilerleme görülmedi. Romalilar fizik bilimine hiç bir yenilik getirmediler ve Yunan bilimini aktarmakta önemli bir aracilik görevi yapmii olan Araplar hemen de sadece optik konusunda geliimeler sailadilar. Avrupa'da, bilimsel geliime, XIII. yy .a kadar tamamen durdu; Rönesans süresince de fizik, öteki bilim dallarinin tersine, çok az ilerleme gösterdi. Bu dönemde anilmaia deier tek bilgin, birçok buluiu olan Leonardo da Vinci oldu.

Galilerden Newton'a

Fizik ancak XVII. yy .da geliiti. Galilei dinamik ve astronomi konularini inceledi ve deneyler yapmayi, deneylerden çikan sonuçlari saptamayi ve bunlari kesin matematik yasalara bailamayi öngören deneysel yöntemi kurdu. Hollandali Huygens sarkaci inceledi ve sarkaçli saatleri geliitirdi, italya'da Torricelli'nin ve Fransa'da Pascal'in çaliimalari atmosfer basincini meydana çikardi. Gassendi ile Mersenne, ses hizim ölçmeyi denediler. Iiik olaylari da bol bol incelendi:

Hollanda'da Snellius ve Fransa'da Descartes birbirinden habersiz kirilma yasalarini açikladilar; Newton beyaz iiiiin bileiimini keifetti; Römer ilk defa iiiiin hizini saptadi. Bununla birlikte, iiik iiinlarinin niteliii gene de anlaiilamadi: iiik Descartes ile Newton'un dediii gibi küçük tanelerden mi, yoksa Huygens'in dediii gibi dalgalardan mi oluiuyordui Bu sorunun kariiliii daha sonra gelecekti. O siralar ancak, optik araçlar (mikroskop, gök dürbünü, teleskop) bulunup geliitiriliyordu, tipki barometreler ve boialtma tulumbalari gibi. Bu çaiin en önemli olayi ise, Newton tarafindan evrensel çekim gücünün (yerçekimi) bulunmasi olmuitur.

Deneysel Fizik

Fizik XVIII. yy.da geliiti ve son derece yayginlik kazandi. Bilginler, «fizik odalari»nda, halk önünde basit, ama gösteriili deneyler yaptilar. Bu, elektrikte ilk önemli buluilarin gerçekleitiii dönem oldu: yalitkan ve iletken cisimler arasindaki ayirim, pozitif ve negatif elektriiin ortaya çikartilmasi, Amerikali Franklin'in paratoneri icadi bu döneme rastlar. Optikte, Fransiz Bouguer iiik yoiunluiunu ölçmek için fotometreyi icat etti. Nihayet, hassas termometreler de bu siralarda yapildi.

Uzmanlik Dallari

XIX. yy.da fizikte, mekanik ve isi olaylari arasindaki iliikileri inceleyen termodinamik; elektrik akimlarinin magnetik özelliklerini ve uygulama alanlarini inceleyen elektromagnetizma gibi yeni dallar ortaya çikti. Ayni zamanda, «evrensel» düiünürler de artik yerlerini uzmanlara biraktilar. Optikte, giriiim (iki noktasal kaynaktan çikan iiik iiinlarinin üst üste çakiimasiyla ortaya çikan ardiiik ve almaiik parlak ve karanlik ieritler) ve polarma (bazi maddelerin yansittiii veya kirdiii iiiiin özgülüklerindeki deiiiim) olaylarinin keifedilmesi, Fresnel'in savunduiu dalga kurami'nin zaferini geçici olarak sailadi. Bu arada spektroskop! ve fotoirafçilik gibi yeni teknikler ortaya çikti; ve görünmeyen iki iiin bulundu: kizilalti ve morötesi.

Elektrikte, Volta'nin pili icat etmesi (1800), elektrik akiminin incelenmesine yol açti. Elektriiin özgülüklerini açiklamak için Ohm, Pouillet, Faraday, Ampere, Örsted birtakim yasalar buldular, daha sonra Maxwell bunlarin sentezini gerçekleitirdi. Bu kuramsal sonuçlara, telgraf, telefon, akümülatörler, elektrik lambasi, dinamo gibi birçok pratik uygulama eklendi.

1880'e doiru, bazilari, fiziiin artik hemen hemen tamamlandiiini söylerken, radyoelektrik dalgalar, elektron, X iiinlari ve radyoaktiflik gibi bir dizi yeni bului, yüzyilin sonunu belirledi.

Sonsuz Küçük

Fizikçiler, gözlenen olaylari daha iyi anlamak için, XX. yy. bailarinda, geleneksel düiünceleri altüst eden kuramlar öne sürdüler. Alman Max Planck 1900'de kuvanta (enerji «tanecikleri») kurami'ni ortaya atti; bu kurama göre, enerji ancak aralikli, kesik kesik yayinlanabilirdi. 1905 yilinda baika bir Alman, Albert Einstein, baiillik (izafiyet) kuramini yayimladi.

Bu yeni kuramlar, maddenin yapisinin incelenmesinde genii ölçüde ilerleme olanaii sailadi. 1913'te Danimarkali Niels Bohr, kuvanta kuramini atoma uygulamayi önerdi ve Alman Sommerfeld 1916'da bu kurami, baiillik araciliiiyla tamamladi. 1924'te, iiik için önceden varilmii bir sonucu genelleitiren Louis de Broglie, her madde taneciiinin bir dalga ile birlikte bulunduiu düiüncesine dayanan dalga mekaniii iddiasini öne sürdü. Alman Heisenberg, 1925'ten bailayarak, bir taneciiin hizinin ve konumunun ayni anda kesin olarak bilinmesi olanaksizliiini gösteren kendi kuvanta mekaniii'ni geliitirdi.

Bütün bu çaliimalarin sentezi, 1930 yilinda ingiliz Dirac tarafindan gerçekleitirildi: onun baiillik, kuvanta ve dalga mekaniii konusundaki görüileri, çok geçmeden pozitif elektronlarin bulunmasiyla doirulanmii oldu.

O tarihten sonra, atom çekirdeiinin parçalanmasi baiarildi ve yapay radyoaktifliiin bulunmasi, atom bombasinin ve atom pilinin yapimina yol açti. Günümüzde, nükleer fizik ile ortaya çikan taneciklerin çeiitliliii, atomun ne kadar zengin olduiunu gösterdi. Öte yandan, astrofizik dali, yildizlari yöneten mekanizmayi öirendikten sonra, baiillik yasalarini uygulayarak Evren'in tarihini yazmaia giriiti. Böylece, fizik bilimi, kendine yeni temeller bulduktan sonra, araitirmalarini, sonsuz küçükten sonsuz büyüie doiru geniiletme yoluna girdi.



(Solda) «Hareket Halindeki Kuvvetler»:" tasvir eden bu gravürde, kuvvetlerin mekanik uygulamasi ve bunun sonucu olan kaldiraç, palanga, su çarki, eiik düzlem gibi araçlar görülüyor.

(Saida) D'Alembert'in (1717-1783), Louis Tocque tarafindan yapilan portresi (Versailles, Fransa). Filozof ve matematikçi olan d'Alembert, Diderot'un ünlü "Ansiklopedi"sine yardim etti ve fizikçi olarak da bir «Dinamik» ders kitabi yazdi.

Elektrik Öpücüiü

XVIII. yy.da sürekli kivilcim çikartan elektrostatik makinelerin icadiyla elektrik, bazi salonlarda moda oldu. Bu salonlarda, hayvanlara elektrik vermekle veya kivilcim yardimiyla eiyayi tutuiturmakla eileniliyor veya yalitkan bir tabureye çikmii iki deneycinin, dudaklari arasindan iimiek çaktirmalari seyrediliyordu: buna «elektrik öpücüiü» deniyordu.



(Solda) Antonio Pacinotti'nin (1841-1912) icat ettiii bu elektrik dinamosu, bailangiçta ilgi görmemiiti. Ne var ki, Belçikali elektrikçi Zenobe Gramme 1871'de, ilk elektrik jeneratörünü, bu makinenin ilkesini benimseyerek gerçekleitirdi. Sanat ve Meslekler Milli Konservatuvari, Paris.

(Saida) XVI. yy.da, Flaman matematik ve fizik bilgini Simon Stevin, mekanik konusunda, bir eiik düzlem üzerindeki cisimlerin dengesini ele alan, üç kitap yayimladi ve resimde ortaya konan «kuvvetlerin paralelliii» kanununu açikladi.



(Solda) Çaidai fiziiin temeli olan kuvanta kuraminin kurucusu, Alman bilgini Max Planck (1858-1947).

(Saida) Ampere'in (1775-1836) kendi eseri olan portresi. Büyük matematikçi, elektromagnetizma konusundaki kuramlariyla fizik alaninda da ün yapmiitir; elektrik akiminin iiddet ölçme birimine onun adinin verilmesi sebepsiz deiildir. Bilimler Akademisi Ariivi, Paris.

---

Etiketler : [ telgraf ] [ atom ] [ atom çekirdeii ] [ TERMOMETRE ] [ MiKROSKOP ] [ OPTiK ] [ paratoner ] [ termometre ] [ kanun ] [ gravür ] [ portre ] [ iiletme ] [ matematik ] [ fransa ] [ pos ] [ rönesans ] [ telefon ] [ resim ] [ elektrik ] [ pascal ] [ marka ] [ fotoiraf ] [ newton ] [ tulumbalar ] [ einstein ] [ descartes ] [ gora ] [ araçlar ] [ aristo ] [ stat ] [ meslekler ] [ akustik ] [ mikroskop ] [ s t ] [ isimler ] [ teleskop ] [ max ] [ yerçekimi ] [ akimlar ] [ izafiyet ] [ optik ] [ eiik düzlem ] [ PALANGA ] [ makine ] [ yansima ] [ astrofizik ] [ radyoaktif ] [ ember ] [ tutui ] [ aristot ] [ aristoteles ] [ faraday ] [ arap ] [ kuram ] [ radyoaktiflik ] [ sorular ] [ evren ] [ makineler ] [ albert einstein ] [ atmosfer basinci ] [ leonardo da vinci ] [ toma ] [ palanga ] [ moda ] [ yildizlar ] [ buluilari ] [ fiziiin tarihçesi ] [ dias ] [ neri ] [ ATOM ] [ Niels Bohr ] [ ALBERT ] [ tez ] [ atom bombasi ] [ atom bombas ] [ Einstein ] [ De bROGLi ] [ ders kitabi ] [ De bROGL ] [ Dönüiüm ] [ ders kitab ] [ galile ] [ ivi ] [ akad ] [ YILDIZLAR ] [ hollanda ] [ yanki ] [ yank ] [ salon ] [ radyo ] [ paris ] [ atomlar ] [ iLKÇAi ] [ paralel ] [ amerikal ] [ iimiek ] [ pil ] [ TELEFON ] [ dalga ] [ galilei ] [ PARALEL ] [ mizin ] [ filozoflarinin ] [ oluiuyordu ] [ fiziktir ] [ planck ] [ gali ] [ torricelli ] [ keifetti ] [ morötesi ] [ huygens ] [ rastlar ] [ demokritos ] [ düzenimizin ] [ sarkaci ] [ tarihç ] [ cisimleri ] [ aktiflik ] [ incelemelerini ] [ sarkac ] [ atmosfer ] [ albert ] [ GELiiMELER ] [ buluilar ] [ romalilar ] [ 1930 ] [ Yerçekimi ] [ YERÇEKi ] [ yildiz ] [ LEONARDO DA ViNCi ] [ sommer ] [ O Ç ] [ TELESKOP ] [ elektrik akimi ] [ k pr ] [ ki ili ] [ Albert Einstein ] [ esc ] [ sürtünme ] [ iiMiEK ] [ kurucu ] [ lamba ] [ Yildiz ] [ ALBERT EiNSTEiN ] [ elektrik olmasa ] [ EVREN ] [ filozof ] [ çekim ] [ Atom Bombasi ] [ Atom Bombas ] [ ierit ] [ erit ] [ elektrostatik ] [ mom ] [ PARATONER ] [ Radyo ] [ radyoelektrik ] [ bailama ] [ ohm ] [ elektrik olmasaydi ] [ icat ] [ resimde ] [ mill ] [ elektrik olmasayd ] [ meslek ] [ filozoflar ] [ elektri ] [ Aristo ] [ çark ] [ ömer ] [ maki ] [ Telefon ] [ RADYOAKTiF ] [ galil ] [ maxwell ] [ GALiLE ] [ belçika ] [ niels bohr ] [ deneyler ] [ astronomi ] [ KANUN ] [ NEWTON ] [ asala ] [ RESiM ] [ elektron ] [ LAMBA ] [ kuramlar ] [ italya ] [ kirilma ] [ BULUiLAR ] [ MATEMATiK ] [ FiZiiiN TARiHÇESi ] [ teknik ] [ pili ] [ AKTARMA ] [ sonuçlari ] [ 1900 ] [ sarkaçli saatler ] [ yasalar ] [ 1-19 ] [ NiELS BOHR ] [ iiik iiinlari ] [ YERÇEKiMi ] [ termodinamik ] [ max planck ] [ Descartes ] [ matema ] [ tasvir ] [ jeneratör ] [ ilkçai ] [ iiinlar ] [ 1783 ] [ mekanik ] [ TEZ ] [ kurami ] [ magnetizma ] [ bului ] [ 1924 ] [ RÖNESANS ] [ leonardo ] [ tarihçe ] [ de brogli ] [ x iiinlari ] [ ELEKTRiK ] [ rend ] [ diderot ] [ titreiim ] [ in tarihi ] [ mekan ] [ romal ] [ FRANSA ] [ barometre ] [ Bohr ] [ Lamba ] [ aktarma ] [ danimarka ] [ MiLL ] [ Matematik ] [ TABU ] [ akü ] [ MARKA ] [ 183 ] [ Ömer ] [ fotoirafçilik ] [ otel ] [ k l ] [ Iiik ] [ basinç ] [ sirt ] [ pic ] [ iZiM ] [ üzüm ] [ vinç ] [ ÜZÜM ] [ YERÇEK ] [ fizik bilimi ] [ oluium ] [ salary ] [ LKÇA ] [ hüzün ] [ BULUi ] [ antonio ] [ bailam ] [ sans ] [ dinamik ] [ önceden ] [ snell ] [ yunanlilar ] [ geliimeler ] [ saatler ] [ foto ] [ talya ] [ yenilik ] [ 1913 ] [ termo ] [ da vinci ] [ berg ] [ kan t ] [ BERG ] [ Evren ] [ tarihce ] [ de brogl ] [ bilei ] [ maddeleri ] [ FRANK ] [ yercekimi ] [ ariiv ] [ esans ] [ Leukippos ] [ erva ] [ MATEMAT ] [ tik a ] [ flama ] [ dürbün ] [ mikro ] [ yunan bilim ] [ nükleer ] [ basinc ] [ bohr ] [ EMBER ] [ meslekle ] [ öirenci ] [ KiVi ] [ LETME ] [ dudak ] [ 1800 ] [ Yercekimi ] [ yerçek ] [ dalgalar ] [ bilim dallari ] [ bilim dallar ] [ Emo ] [ nikler ] [ içat ] [ dudaklar ] [ mate ] [ EINSTEIN ] [ u mak ] [ iiLETME ] [ cadi ] [ Akı ] [ bilgin ] [ GALi ] [ aliimi ] [ ilkça ] [ Kivi ] [ kivi ] [ ipk ] [ trom ] [ port ] [ odin ] [ Akım ] [ sırt ] [ titre ] [ ARiSTO ]