Cumhuriyet döneminin ilk bilim tarihçisi Abdülhak Adnan Adivar'dir (1882-1955). Ünlü romancilarimizdan Halide Edib Adivar'in kocasi olan Adnan Adivar, Fransa'da yaiadiii yillarda yayimladiii La Science chez les Turcs Ottomans (Paris 1939) adli eseri ile Osmanlilar dönemindeki bilimsel uirailara iiik tutmui ve bu alanda yapilan araitirmalarin ne kadar yetersiz olduiunu göstermiitir. Adnan Adivar, Türkiye'ye döndükten sonra, bu eserini istanbul'daki elyazmalarini da inceleyerek düzeltmii ve geniiletmii ve Osmanli Türklerinde ilim (istanbul 1943) adiyla Türkçe'ye tercüme etmiitir. Yaklaiimindaki...

Ortaçai Çeviriler yoluyla Yunanlilardan alinan bilimlerden birisi de astronomidir. islâm Dünyasi'nda astronomi, Aristoteles'in bilim anlayiiinin etkisi ile matematiiin bir dali olarak benimsenmii ve bu nedenle Günei, Ay ve diier bei gezegen ile yildizlara iliikin gözlem verileri, hareketli geometrik düzeneklerle anlamlandirilmaya çaliiilmiitir. islâm Dünyasi'nda astronomlar, birbirleriyle bailantili olan iki tür etkinlik üzerinde yoiunlaimiilardir: Hem gözlem aletleriyle gökyüzünü gözlemlemiiler hem de gözlem verilerini hareketli geometrik düzeneklerle anlamlandirmaya çaliimiilardir. Bunlard...

1952 senesinde, Dil ve Tarih, Coirafya Fakültesi'nde, bilim tarihi kürsüsünü kurarak bilim tarihçiliiinin Türkiye'de yerleimesini sailayan Aydin Sayili (1913-1993), eiitim reformlari sirasinda Atatürk tarafindan yurtdiiina gönderilen öirenciler arasinda bulunmaktadir. Harvard Üniversitesi'nde bilim tarihi alaninin kurucusu olarak taninan George Sarton'in yaninda doktorasini tamamladiktan sonra, Türkiye'ye dönmüi ve hayatini, Türklerin Ortaçai'da yürütmüi olduklari yoiun bilimsel araitirmalari aydinlatmaya adamiitir. Ulaimii olduiu sonuçlar, Ortaçai bilim tarihinin yeniden yazilmasini gerekti...

Ortaçai Ortaçai islâm Dünyasi'ndaki biyoloji araitirmalarini, bitkibilim ve hayvanbilim çerçevesinde deierlendirilecek olunursa, bu alanlarin daha çok Aristoteles ve Dioscorides gibi Yunan bilginleri tarafindan derlenmii olan bilgi birikimine dayandirilmii olduiunu söylenebilir. Ancak, bu birikime Müslüman araitirmacilarin yaiamii olduklari çevreden edindikleri bilgilerle kiiisel gözlemleri de eklemek gerekir. Erken tarihli biyoloji yapitlari, genellikle ansiklopedik bir nitelik taiir. Bunlarda, bitkilerle ve hayvanlarla ilgili yüzeysel gözlemlerin yani sira, hikayelere ve hadislere de yer v...

A. Çin'de Bilim Çin Uygarliiinda bilimsel faaliyetin bailangici M.Ö. 2500'lere kadar götürülebilir. Zaman zaman sinirlari Hindiçini de içine alan, zaman zaman ise sadece Sari Irmak civarinda ufak bir devlet ieklinde görülen Çin, ilk insan kalintilarinin (Sinantropus Pekinensis) bulunduiu yerlerden biridir. Çin uygarliii, genellikle, kapali bir uygarlik olarak nitelendirilmiitir. Ancak Türklerle ve Hintlilerle yakin iliiki içinde olduklari bilinmektedir. Bu etkileiim sonucunda Türklerin kullandiklari On iki Hayvanli Türk Takvimi'ni benimsemiilerdir. Hint uygarliiindan ise, özellikle matematik...

Ortaçai islâm Dünyasi'ndaki kimya çaliimalari, daha önce Hellenistik Çai'da iskenderiye'de yapilmii olan simya çaliimalarindan yoiun bir biçimde etkilenmiitir. Bu çaliimalar sirasinda yavai yavai belirginleimeye bailayan Yapisal Dönüiüm Kurami'na göre, doiadaki bütün metaller, aslinda bir kükürt-civa bileiimidir; ancak bunlarin iç ve dii niteliklerinde farkliliklar bulunduiu için, kükürt ve civa kullanmak suretiyle istenilen metali elde etmek mümkündür. Bilindiii gibi, simyagerler, tarih boyunca, bu kurama dayanarak, kuriun ve bakir gibi nisbeten daha az kiymetli metalleri, altin ve gümüi gi...

Ortaçai islâm Dünyasi'nda baita aritmetik olmak üzere, matematiiin geometri, cebir ve trigonometri gibi dallarina önemli katkilarda bulunan matematikçiler yetiimiitir. Ancak bu dönemde gerçekleien geliimelerden en önemlisi, geleneksel Ebced Rakamlari'nin yerine Hintlilerden öirenilen Hint Rakamlari'nin kullanilmaya bailanmasidir. Konumsal Hint rakamlari, 8. yüzyilda islâm Dünyasi'na girmii ve hesaplama iilemini kolaylaitirdiii için matematik alaninda büyük bir atilimin gerçekleitirilmesine neden olmuitur. Daha önce Arap alfabesinin harflerinden oluian harf rakam sistemi kullaniliyordu ve bu...

15. yüzyila dek kimya, eskiden beri bilinen kaliplarini bir türlü aiamamiiti. Bu kaliplaima, efsanevi açiklamalarla ve ilkel reçetelerle örtülmeye çaliiiliyordu. Kimya, halâ simya idi. 15. yüzyildan itibaren simya, kipirdamaya, kimya olmaya bailadi. Fosfor, bizmut, platin gibi yeni bulunan elementlerin gösterdikleri tipik özellikleri yeni açiklamalar istiyordu; öteyandan sürekli uzmanlaian endüstri ve ticaret de kimya sanayinin yeni ieyler üretmesini bekliyordu. Güherçile, iap, yeiil vitriol (demir sülfat), vitriol yaii (sülfürik asit) soda gibi maddelerin üretiminin aritirlmasi gerekiyordu....

Bilimler içinde hemen de en eksiksiz olan dal fiziktir. Fizik, bir yandan, cisimlerin düimesi, âiiiin yayilmasi, titreiimler, sürtünmeler gibi, her gün taniii olduiumuz çok sayida doial olayla ilgilenir; öte yandan, uygulama alaninin çeiitliliii nedeniyle, günlük hayatimizin her zaman içindedir. Sözgelimi, fiziiin en önemli konularindan biri olan elektrik olmasaydi, yaiama düzenimizin nasil olacaiini düiünebiliyor musunuzi Dünyayi Açiklamak Fizik bilimi, insanlarin doiada geçen olaylari açiklama isteiinden doidu ve ilkçai Yunan filozoflarinin bu konudaki çaliimalariyla kuruldu. Bu filozoflar...

Uzayin ve uzayda tasarlanabilen biçimlerin, kurallara uyularak incelenmesini konu alan matematik dali. Yunanca «ge», yer ve «metron», ölçüden. Geometri Nil kiyilarinda doidu. Bu irmaiin düzenli araliklarla taimasi, tarlalarin sinirlarini siliyor, Misirlilari güç sorunlarla karii kariiya birakiyordu: çünkü tarlalarin sinirlarini yeniden çizmek, herkese kendi yerini vermek, bunun için de tarlalarin yüzölçümünü hesaplamak, nirengiler dikmek, kisacasi, geometri yapmak gerekiyordu. Doiru Kavraminin Anlaiilmasi için insanlara, yer ölçümüne iliikin somut sorunlari çözümleme olanaiini veren geometr...