Çamur akintilari, bunlar, normal akiia en yakin olan kütle hareketleridir. Su ile doygun hale gelmii olan maddeler oldukça hizli bir iekilde ve vadileri izleyerek hareket ederler. Çamur akintilari, yari kurak ve kurak bölgelerde çok görülür ve bu sahalarda topografyayi iekillendiren etkenlerden biri olarak rol oynar. Yamaçlarin dik olmasi, islaninca kayganlaian formasyonlarin, özellikle killi maddelerin varliklari, saianak halinde iiddetli yaiiilar ve sonuçta bitki örtüsünün azliii çamur akintilarinin oluimasini kolaylaitiran bailica koiullardir. Bu iekilde harekete geçen kütleler, aslinda ç...

Deprem Nedir i Yerkabuiu içindeki kirilmalar nedeniyle ani olarak ortaya çikan titreiimlerin dalgalar halinde yayilarak geçtikleri ortamlari ve Yeryüzeyi'ni sarsma olayina "deprem" denir. Deprem, insanin hareketsiz kabul ettiii ve güvenle ayaiini bastiii topraiin da oynayacaiini ve üzerinde bulunan tüm yapilarinda hasar görüp, can kaybina uirayacak iekilde yikilabileceklerini gösteren bir doia olayidir. Depremin nasil oluituiunu, deprem dalgalarinin Yeryuvari içinde ne iekilde yayildiklarini, ölçü aletleri ve yöntemlerini, kayitlarin deierlendirilmesini ve deprem ile ilgili diier konulari in...

Dünya'nin iç yapisi konusunda, jeolojik ve jeofizik çaliimalar sonucu elde edilen verilerin desteklediii bir Yeryüzü modeli bulunmaktadir. Bu modele göre, Yerküre'nin dii kisminda yaklaiik 70-100 km kalinliiinda oluimui bir taiküre (Litosfer) vardir. Kitalar ve okyanuslar bu taikürede yer alir. Litosfer ile çekirdek arasinda kalan ve kalinliii 2.900 km olan kuiaia Manto adi verilir. Manto'nun altindaki çekirdeiin nikel-demir kariiimindan oluituiu kabul edilmektedir. Yer'in, yüzeyden derine gidildikçe isinin arttiii bilinmektedir. Enine deprem dalgalarinin, Yer'in çekirdeiinde yayilamadiii olg...

Depremden Önce Bir deprem meydana geldiiinde, eier bina içindeyseniz, sallanma ve ani bir gürültü duyarsiniz. Sonradan, hizli, iiddetli ardarda çalkantili sarsintilar meydana gelir. Bu, çok korkutucu olacaktir. Bu sarsintilar birkaç saniye veya birkaç dakika sürebilir. Deprem aizini açip sizi yutmayacaktir; fakat kirilan bir cam, düien nesneler, çevreye yuvarlanan ya da firlayan aiir ieyler sizi hayati tehlikeler yaratacak biçimde yaralayabilir. Deprem sonrasi ioklara kendinizi hazir tutun. Depremi önleyemezsiniz! Fakat; Yaralanmayi önlemeye, Evinizdeki hasari minimuma indirmeye, Depr...

iiddet derecelerinin açiklanmasinda kullanilan az, çok ve pek çok deyimleri ortalama bir deier olarak sirasiyla, %5, %50 ve %75 oranlarini belirlemektedir. Yapilardaki hasar ise bei gruba ayrilmiitir : Hafif Hasar : ince siva çatlaklarinin meydana gelmesi ve küçük siva parçalarinin dökülmesiyle tanimlanir. Orta Hasar : Duvarlarda küçük çatlaklarin meydana gelmesi, oldukça büyük siva parçalarinin dökülmesi, kiremitlerin kaymasi, bacalarda çatlaklarin oluimasi ve bazi baca parçalarinin aiaiiya düimesiyle tanimlanir. Aiir Hasar : Duvarlarda büyük çatlaklarin meydana gelmesi ve bacalarin yikilm...

Artçi Deprem (Aftershock): Ana sarsintidan sonra Yerkabuiu'nda bozulan dengenin sailanamsi için meydana gelen küçük deprem. Aktif Sismik Kuiak (Seismic Belt): Uzunlamasina uzanan deprem kuiaii. Dünya depremlerinin %60'i Pasifik Çevrimi Kuiaii'nda ortaya çikar. Asimistik (Aseismic): Sismik olmayan, depremle ilgisiz. Büyük Deprem (Great Earhquake): Richter ölçeiinde 8 ve üstünde büyüklüiü olan deprem. Büyüklük (Magnitude): Bir depremin kuvvetinin ya da ortaya çikardiii gerilim enerjisinin sismografik gözlemlere dayanilarak ölçümü. 1935'te Charles Richter tarafindan geliitirilen logaritmi...

iiddetli ve sürekli don olayi tarimsal faaliyetlerdeki en büyük risk olduiu gibi, karlarin erimesini engelleyerek ve yeryüzünün geçirgenliiini imkansiz hale getirerek hidrolojik açidan da önemli rol oynamaktadir. Don, kisaca sicakliiin 0°C'in altina düimesiyle veya 0°C'a yakin derecelerinde meydana gelen bir olaydir. OLUiUMU Yer yüzeyinin radyasyon ve kondüksiyon ile aiiri soiumasina neden olan olaylar donun oluimasi için elveriili temel koiullari sailarlar. Özellikle belirli bir yerin soiuk ve kuru bir polar hava kütlesi tarafindan doldurulmasi, havanin açik ve sakin olmasi, atmosferin su b...

iimiek çakmasindan sonra duyulan gürültüdür. Yildirimi meydana getiren çok kuvvetli elektrik akimi, çok kisa sürede çevresindeki havayi iiddetle isitir. Bu isinma hava moleküllerini birdenbire geniiletir. Geniileyen hava hizla daha soiuk havanin bulunduiu yerlere dolar. iite havanin bu hareketinin oluiturduiu dalga, gökgürültüsünü oluiturur. Ses hizi, iiik hizindan çok az olduiundan daima iimiek görüldükten sonra gökgürültüsü duyulur. Örneiin iimieiin görülmesiyle sesin duyulmasi arasinda 5 saniye geçiyorsa, yildirim bizden 2 kilometre kadar uzakta demektir....

Eski Arap inancinda, bulutlari yöneten melek Kuzahila, Firtina Tanrisi ieytan Kuzahiin alâmetleri; Yunan mitinde Zeusiun, Herainin habercisi, yerle göiü birleitiren Yaimur Kuiaii Tanriçasi iris; altindan geçen erkeii kadin, kadini erkek yapan, üstünden atlamayi kimsenin düiünmediii tilsimli köprü; yaimur damlalarinin Güneiii optik ve matematikle yontarak yaratip sunduklari renk iöleni. Neden gökkuiaii olur, bilir misinizi Bilseniz bile, yanilip yanilmadiiinizi anlamaya çaliiin. Kaiidi, kalemi alip, kirilma, yansima, tam yansima, renklere ayriima gibi optik kurallarini kullanarak kendinizi bir...

Kayalardan, döküntü örtüsünden veya topraktan oluimui kütlelerin, çekimin etkisi altinda yerlerinden koparak yer deiiitirmesine Heyelan denir. Bazi heyelanlar büyük bir hizla gerçekleitikleri halde bazi heyelanlar daha yavai gerçekleiirler. Heyelanlar yer yüzünde çok sik meydana gelen ve çok yaygin bir kütle hareketi çeiididir ve aiinmada önemli rol oynarlar. Büyük heyelanlar ayni zamanda topografyada derin izler birakirlar HEYELANA NEDEN OLAN ETKENLER 1. Kuvvetli Eiim Eiimlerin fazla olduiu sahalarda heyelan riski artmaktadir. Bazi sahalarda fay yamaçlari dik eiimlerin oluimasina neden ola...

Sel ister büyük nehirlerin kiyisina yerleimii, ister dai yamaçlarinda yaiiyor olsun, isterse çöllerde bulunsun her yerdeki insanlarin rastlayabileceii türde bir doia olayidir. Yerleiilen yerlerdeki çeiitlilik, görülme sikliiini deiiitirmesine raimen özellikle sel olayini dikkate almadan kurulan altyapilar bu doia olayinin bir faciaya dönüimesine neden olabilmektedir. Ülkemizde sadece 1995 yilinda üç bölgede görülen sel olayi 160 kiiinin ölümüne neden olurken her yil can kaybina neden olmayan seller sonucu milyarlarca liralik ekonomik kayiplar yaianmaktadir. Bu amaçla geliimii ülkeler sel risk...

iiddetli gök gürültülerinin eiliiinde bardaktan boianircasina yaian yaimuru seyretme firsatini yakaladiysaniz, hele bir de üstüste çakan iimiekler kariinizdaki bulutlarin arasinda meydana geliyorsa,havai fiiek gösterilerinin yaninda sönük kaldiii muhteiem bir iiik gösterisine iahit olursunuz. Bulutlarin sürtünme ile elektriklenmesinden kaynaklanan bir elektrik boialmasi olduiu herkesçe bilinen iimiek ve yildirim, yüz milyonlarca voltluk potansiyel farki sifirlanana kadar yaklaiik 20.000 Amperlik bir akim iiddetinde ve aktiii kanalda 30.000 Kelvin (K)'lik bir sicaklik meydana getirerek akar ve...

Atmosferi niteleyen meteoroloji olaylarinin bütünüdür. Dünya'nin herhangi bir yerinde hava her zaman ayni deiildir. Bir gün açiktir, ertesi gün rüzgâr eser, sonra bir baika gün de don yapar, iklim, sicaklik, yaimur, rüzgâr, atmosfer basinci ve bunlarin yil boyunca gösterdiii deiiiimler, geliimeler gibi öielerin bütünüdür. Kürenin yüzeyinde çeiitli iklim tipleri vardir. Daiilimlari özellikle enleme, yani Günei iiinlarinin, eiimine göre ayarlanir: iiinlar, dikine indikleri yerleri (Ekvator), çok eiik indikleri yerlere (kutuplar) oranla çok daha fazla isitir. Bir bölgenin iklimi, uzun bir devre...

Bahar ve yaz mevsimlerinde genellikle öileden sonra havada bir aiirlik belirdiii zaman gökyüzünde kara bulutlar birikmeie bailar. Bunun ardindan, bazen dolu ile kariiik saianak halinde bir yaimur boianir. Yildirim Bu yaimurun nedeni, elektrikle yüklü çok büyük kümeler halindeki kümülonimbüs bulutlaridir. Bunlardan ikisi birbirine dokunduiu zaman bir elektrik boialmasi olur ki, buna yildirim denir. Bunun, ansizin çakan ve gökyüzünü yirtar gibi kirik çizgiler halinde görünen izleriyse iimiek'tir. Gök gürlemesi bu elektrik boialmasinin sesinden baika bir iey deiildir; gürleme, özellikle dailik...

Gelgit olayi, Mani Denizi'nin ve Atlas Okyanusu'nun sii kiyilarinda kolayca gözlenebilir: deniz, kiyi yönünde ilerler, kumsali örterek bir süre öyle durur, sonra açiklara doiru çekilerek daha önce kaplamii olduiu yüzeyi yeniden açikta birakir. Kabarma ile alçalma arasindaki yüzey farkina yükselme denir. Bu hareket okyanuslarin çoiunda, 24 saatte iki defa (yarim günlük gelgit) tekrarlanir; buna kariilik yeryüzünün birçok bölgesinde ancak bir defa (günlük gelgit) olur. Yilin bazi mevsimlerinde, kiyinin belirli noktalarinda, çok geniilik kazanir: Mont-Saint-Michel Körfezi'nde 15 metre, Kanada'da...

Balik suda yaiar, insan havada yaiar. Her nefes aliiimizda ciierlerimize yarim litre temiz hava dolar: böylece günde 12,000 litre hava tüketiriz, yani, havanin litresi 1,29 gram geldiiine göre, 15 kilogramdan fazla. Hava renksiz, tatsiz ve kokusuz olduiu için, varliiini, rüzgâr biçiminde esmedikçe, hiç belli etmez. 1773 yilinda havanin en az iki gazin kariiimi olduiunu ilk bulan, büyük Fransiz kimyacisi Lavoisier oldu. Lavoisier bu gazlardan biri olan oksijenin, yanma ve solunum için iart olduiunu, diierinin yani azotun ise bu fenomenlerde hiç bir rol oynamadiiini gösterdi. Azot gazina adini ...

Yüzyillar boyu yaimurun, rüzgârin, don olaylarinin, hattâ insanlarin etkisiyle yerkabuiunun görünümü yavai yavai deiiimiitir. Bütün bu doial ya da yapay kuvvetler zamanla en sert kayalari bile parçalayabilir ve böylece Dünya'nin yüzey iekillerini tümüyle deiiitirebilir. Bitmez Tükenmez Bir Etki Yerkürenin bizim bulunduiumuz bölgelerinde su en önemli aiindirma etkenidir. Yaimur sulari vadilerin yamaçlarindan dereler halinde akar ve irmaklarla akarsularin yataklarinda toplanarak geçtiii yerde vadiler açar. Suyun bazi kayalari (özellikle kireçtaii kayalarini) oyarak düdenler ve maiaralar meydan...

Havada her zaman su vardir. Gökyüzü açik olduiu zaman havadaki su buhar halindedir. Bulutlarda ise tersine, sivi haldedir, toz gibi çok ince tanecikler halinde havada asili durur. Ama bunlarin birçoiu biraraya gelip birleiince iri bir damla oluiur, bu da çok aiir olduiundan yere düier, böylece yaimur yaiar. Saianak, çisenti, karla kariiik yaimur (sulusepken) belli baili yaimur çeiitleridir. Bir Sicaklik Sorunu Atmosferdeki suyun yoiunlaimasi, sonra bulutlarin içinde damlalarin irileimesi sicakliiin düimesinden ileri gelir. Bu olgu, hareket halindeki havanin bir daia rastlamasi sonucunda ort...

Deniz kiyisinda oturduiunuzda, kariidan gelen rüzgarin açisi, dalgalarin yönleri, deniz kiyisinin iekli ne olursa olsun, dalgalarin hep kiyiya paralel gelip çarptiklarini görürsünüz. Denizdeki dalgalari rüzgar oluiturur. Deniz yüzeyine çarpan rüzgar suyun hareketlenmesini sailar. Ancak dalgalarin sahile arka arkaya paralel bir iekilde gelip çarpmalarinin sebebi rüzgar deiildir. Açik denizde dalgalar, bizim sahilden seyrettiklerimiz gibi düzgün deiillerdir. Rüzgar bir yönden ve düzgün iekilde esmez. Hava iartlariyla birlikte kariiik yönlerden su yüzeyine çarpan hava düzensiz dalgalar oluituru...

Kutuplardaki buzlarin hepsi erirse dünya yüzeyindeki deniz seviyesinin ne kadar yükseleceiini hesap etmek geometri ve matematik yardimiyla oldukça kolaydir ama yükselen sularin karalar üzerinde ne kadar yer kaplayacaklarini hesaplamak pek kolay deiildir. Karalarin kiyi iekilleri ve kiyidan itibaren yükseklikleri ve eiimleri o kadar farklidirlar ki ancak yaklaiik deierler elde edilebilir. Yeryüzünde toplam 37,5 milyon kilometreküp hacminde buz tabakasi vardir. Su buzdan biraz daha yoiun olduiundan, buzun tamamen erimesi sonucu ortaya 33 milyon kilometreküp su çikar. Okyanuslarin yüzölçümü 363...

Su renksiz ve saydam ve bir sividir. Ancak beyaz renkteki bir küvete veya havuza doldurulan suyun aldiii renkten de görüldüiü gibi, kalin tabakalar halinde yeiil-mavi bir renk alir. Denizin mavi renginin sebebi, gökyüzünün renginin mavi olmasiyla aynidir ama sanildiii gibi gökyüzünün maviliiini yansittiii için deniz mavi renkte görülmez. Aslinda atmosferde mevcut, azot, oksijen, karbondioksit gibi bütün gazlar deniz suyunda da bol miktarda bulunurlar. Deniz suyunun rengi su moleküllerinin iiiii emii ve yansitii özelliklerine bailidir. Beyaz iiik dediiimiz günei iiiiinda bütün renkler vardir....

Bu iiin daha ilginç bir yani var. Güneiin iiiii ne renktir, hiç düiündünüz müi Çoiunuzun sari diyeceiine eminim. Günei iiiii beyazdir, yani bir renk deiildir, bütün renklerin kariiimidir. Bunun ispati ise çok kolaydir. Eier evinizde kristal bir avize varsa, bir parçasini annenize belli etmeden alin ve güneie doiru tutun. Kristalin iiiii kirarak ayni gökkuiaiinin renkleri gibi ayriitirdiiini göreceksiniz. Bilindiii gibi, güneiin beyaz iiiii aslinda mor, mavi, yeiil, sari, turuncu ve kirmizi renklerin kariiimidir. Güneiten çikarak atmosferimize kadar yol alan günei iiinlarinin çoiunluiu teie...

Dünyamizdaki isinin kaynaii günei olduiuna göre ve bir daiin tepesi güneie daha yakin iken orada hava niçin daha soiuk oluyori Öncelikle iunu söyleyelim ki, günei ile dünya arasindaki mesafeyi düiünürsek, bir daiin tepesine çikmakla bu mesafedeki azalii çok önemsiz kalir. Günei dünyamizdan 149,5 milyon kilometre uzakta iken dünyamizdaki en yüksek daiin yüksekliii 9 kilometreyi bile bulmaz. (Everest: 8.846 metre) Biz zaten her gün evimizde otururken dünyanin kendi çevresinde dönmesinden dolayi, dünyanin çapi kadar, güneie 12 bin kilometre yaklaiip uzaklaiiyoruz. Elips ieklindeki yörüngesinde ...

iimdiye kadar dünyamizda tespit edilebilen en düiük sicaklik güney kutbunda eksi 89.6 derece ile Antarktika Vostok istasyonunda ölçülmüitür. Sanilmasin ki güney kutbu devamli kar yaiiii aldiii için dünyanin en soiuk yeridir. Antarktika daima karla kapli olmasina raimen dünyanin en az yaiii alan çöllerinden daha kuraktir. Soiuk hava çok uzun araliklarla da olsa düien her yaiiii dondurup, koruduiu için sürekli kar ve buzlarla örtülüdür. Ortalama sicaklik olarak güney kutbu eksi 49 derece ile kuzey kutbundan 2 derece daha soiuktur. Çünkü güney kutbu deniz seviyesinden daha yüksektir, güneiten d...

Tepenizde gördüiünüz orta büyüklükte, yaklaiik l kilometre çapindaki bir bulutun hacmi 4 milyar metreküptür ve içinde l-5 milyon kilogram su vardir. Peki nasil oluyor da bu kadar su baiimiza kovadan dökülür gibi dökülmüyor, bu kadar tonlarca aiirlik havada durabiliyori Gerçekten bulutlar gökyüzünün inanilmaz ve harika süsleridir. Hiçbir bulut diieri ile iekil ve hacim olarak ayni deiildir. Çünkü oluiumlarina etki eden hava akimlari, sicaklik, basinç, havadaki toz miktari v.b. gibi o kadar çok etken vardir ki, çok deiiiken olan atmosferde iki yerde bütün bu iartlari eiit olarak sailamak mümkü...

Herhalde siz de haberlerin sonunda hava durumunu merakla izliyorsunuzdur. Acaba yarin yaimur yaiacak mii iemsiyemi yanima alayim mii Yaimur günlük yaiantimizin çok önemli bir parçasidir. Bazi yerlerde kurakliktan yaimur duasina çikilirken, bazi yerlerde de caddelerde sandallarla dolaiilip, sel basan evlerden, eiyalari kurtarmaya uiraiirlar. Peki nasil oluyor da baiimiza böyle gökten sular geliyori Aslinda mekanizma basit. Günei iiiiinin etkisi ile yeryüzünden su buharlaiiyor, yani gaz haline geçiyor. Bu durumda havadan hafif olduiundan atmosferde yükseliyor. Yükseldikçe hava soiuyor ve hava ...

Kii aylarinda günei iiinlari çok güçlü olmadiii için, bulutlarin bulunduklari yüksekliklerde hava sicakliii çok düiük olunca, yükselen su buhari, sublime denilen iekilde sivi hale geçmeden, bu aiamayi atlayarak doirudan buz kristali haline dönüiür. 0. l milimetre çapindaki buz kristalleri birbirlerine yapiiarak kar tanelerini oluitururlar. Eier bulut ile yer arasindaki hava sicaksa bu kar taneleri yere düiene kadar yaimur tanesi haline dönüiebilirler, ama soiuksa yere kadar kar tanesi olarak inmeyi baiarabilirler. Hafiflikleri nedeniyle yere o kadar yavai inerler ki 3000 metreden inmeleri 2 ...

Gökyüzünde yilda 3 milyar iimiek veya yildirim oluimaktadir. Bir diier deyiile yilin herhangi bir zamaninda dünyanin üstünde 2000 yildirim bulutu vardir ve dünyamiza her saniyede 100 yildirim düimektedir. Güçlü bir firtina, Hiroiima'ya atilan atom bombasindan 100 kat daha fazla enerji açiia çikarmaktadir. Kim biliri Belki bir gün gelecek yildirimlari da enerji kaynaii olarak kullanmayi öireneceiiz. Bu gök olayi insanliiin ilk tarihinden itibaren ilahi bir iiaret olarak görülmüitür. Yildirim düimesi insanlar için tehlikeli olmasina raimen insan yaiamina faydasi da vardir. Yildirimlar yeryüzün...

Kii aylarinda kar yaiarken iimiek, yildirim ve gök gürültüsü nadiren olur. Yildirim ve gök gürültüsü en çok yaz aylarinda, hava ilik ve nemli iken yükselen havanin etkisiyle olur. Kii aylarinda havanin alçak ve yüksek kisimlari arasinda isi farki az, alçak seviyelerde ise nem de fazla olduiundan iimiek, yildirim ve sonucunda gök gürültüsü olayi daha az görülür. iimiek veya yildirim etraflarindaki havayi saniyenin milyonda biri kadar bir sürede 30.000 dereceye kadar isitirlar. Isinan bu hava aniden genleiir, geniiler. Normal atmosfer basincinin neredeyse 100 misli bir basinçla, ses hizindan ç...

Yirminci yüzyilin bailarinda bilim insanlari bu konuyu çok basit bir iekilde açikliyorlardi. Bu açiklamaya göre, her ne kadar nehirlerin sulari tatli ise de içlerinde bir miktar da erimii mineral vardir. Yataklarindaki bu mineralleri ve içlerinde tuz bulunan kayalari erozyona uiratarak okyanuslara taiirlar. Bu mineraller içinde en çok olani kimya dilinde sodyum klorür (NaCl) diye adlandirilan bildiiimiz sofra tuzudur ve bir daha karaya geri dönmez. Bilim insanlari bu teoriden yola çikarak dünyanin yaiinin da hesap edilebileceiine inaniyorlardi. Ancak nehirlerdeki tuz orani ile okyanuslardaki...

Su damlasi ve yakici günei. iite gökkuiaii bunlardan oluiur. Atalarimiz gökkuiaiindan çok korkarlardi. Onu Tanrilarin elçilerinin geçmesi için yapilmii bir köprü olarak görüyorlardi. Yaimur ve günei ile iliikisi ilk olarak milattan önce 310 yillarinda Aristoteles tarafindan ileri sürüldü. Günümüzde ise bir sir olmaktan çikti. Altindan geçenin cinsiyetinin deiiieceii veya yere deidiii noktada bir küp altin gömülü olduiu laflari sadece iakalarda kullaniliyor. Zaten gökyüzünde sabit bir gökkuiaii oluimuyor. Herkesin bakii yönüne göre, gördüiü gökkuiaii farkli yerde oluyor. Gökkuiaiinin görüldüi...