Maddenin üç hali vardir bunlar sivi kati ve gazdir. Bunu hepimiz ilkokulda öirenmiitik.Peki o zaman maddenin 4. hali olduiu söylenen ve son on yilda gündeme gelen plazma nediri Eier "ben plazmaya daha yakindan bakmak istiyorum" diyorsaniz, yapmaniz gereken çok basit. Kibriti elinize alin ve çakin. iite piril piril alevi ile plazma kariinizda duruyor. Evet alev de bir plazma hâlidir.

Alevin kibritteki sicakliii kibritin elinizle söndürebileceiiniz kadar düiük olabileceii gibi Güneiin çekirdeiindeki gibi milyonlarca santigrad kadar yüksek de olabilir. Plazma hâli sadece elektrik gerilim altinda oluimaz. Gaz hâline gelen bir maddeyi çok yüksek sicakliklara isitirsaniz; enerji alani elektronlar çekirdeklerinden kurtulur ve gaz plazma hâline geçer. Sicaklik günei çekirdeiindeki gibi çok yüksek ise; atomlar tüm elektronlarini kaybetmii hâlde bulunabilirler.

Bizim günlük hayatimizda kullandiiimiz alev nispeten düiük sicakliktadir. Ancak burada düiük sicakliktaki alevin enerjisi ile isinma ve yemek piiirme gibi ihtiyaçlarimizi giderdiiimizi unutmayalim. Bu arada çaktiiiniz kibrit bitmek üzere. En iyisi siz onunla bir mumu tutuiturup plazmayi öyle seyredin. Mumun alevi de düiük sicaklikta bir plazma hâlidir. Ancak "bu sicaklik bana yetmez" demeyin.

Plazma, Her yerde Plazma

Maddenin plazma hâline dünya üzerinde çok az rastlamamiza raimen kâinatta plazma hâli fazlalik bakimindan maddenin diier hâllerine karii ezici bir üstünlüie sahiptir. iöyle ki; kâinattaki toplam madde miktarinin % 99'unun plazma hâlinde olduiu sanilmaktadir. Örnek verecek olursak tüm yildizlar, nebulalar ve yildizlararasi uzay plazma hâlindeki maddeden oluiur.

Bunlarin sicakliii ve partikül yoiunluiu iekil üzerinde gösterilmiitir. Birim hacimdeki partikül yoiunluiu da plazmanin bilinmesi gereken bir özelliiidir. Sicakliii yüksek olsa da, yoiunluiu düiük bir plazma fazla enerji yaymaz. Kâinatin boiluk diyebileceiimiz madde yoiunluiu çok düiük olan bölgelerinde ise; sicaklik 3 K yani -270 C derece kadardir. Bir yanda hiç bir canlinin hattâ cansizlarin bile mukavemet edemeyeceii kadar yüksek bir sicaklik, diier yanda atomlari bile donduracak derecede bir soiuk.

Hayat Kaynaii Plazma Küresi

Iiik ve isi kaynaii olarak dünyamizda hayatin devamini sailayan Günei dev bir plazma küresidir. Bu dev plazma küresinin çekirdeiindeki 15 milyon K'lik sicaklik ve kuriundan 11 kat daha fazla olan yoiunluk, termonükleer reaksiyonlarin gerçekleimesini sailar. Bu reaksiyonlarda özetle hidrojen çekirdekleri birleierek helyum çekirdeklerine dönüiür ve muazzam bir enerji açiia çikar. Ancak dünyamiza isi göndererek hayatin devamini sailayan iiikkürenin sicakliii ancak 6.000 K'dir.

Bu tabakanin üzerinde yer alan ve korona adi verilen günei tacinin 2 milyon K'lik sicakliiinin sebebi ise tam anlaiilamamiitir. Bu tabaka dünyanin da ötesine uzanir ancak çok düiük yoiunlukta olduiu için sicaklik tesiri fazla deiildir. Bu tabakanin yoiunluiu iiikküre gibi yüksek olsaydi dünya üzerinde hayat mümkün olmazdi. Yine güneiten kopup gelen elektrik yüklü parçaciklarin, dünya atmosferine yapabileceii muhtemel etkiler dünyanin manyetik alani tarafindan önlenmiitir. Bu manyetik alana manyetosfer adi verilir.

Günei'in oluiturduiu yüklü parçacik, akimi bu manyetik alan tarafindan saptirilarak kutup bölgelerine doiru itilir. Bunun sonucunda kutup bölgelerinde atmosferin oksijen ve azot atomlari ile etkileiime girerek iiimalara sebep olurlar ki bunlara aurora adi verilir. Auroralar yaklaiik ikiyüz km yüksekte oluiurlar ve sicakliklari bir kaç yüz derecedir. Günei etkinliiinin yüksek olduiu günlerde telsiz ve radyo haberleimelerinin olumsuz etkilendiiini hatirlarsak manyetosferin önemi daha iyi anlaiilir.bunlarda henüz ders kitaplarinda okutulmayan maddenin 4. halinin hayatimizdaki yerini ve önemini anlatabiliyor zannederim.

---

Etiketler : [ atom ] [ elektrik ] [ plazma nedir ] [ oksijen ] [ alevi ] [ iyonlar ] [ haberleime ] [ uzay ] [ tutui ] [ yoiunluk ] [ iYONLAR ] [ telsiz ] [ koro ] [ azot ] [ kutup ] [ sicaklik ] [ yildizlar ] [ ATOM ] [ PLAZMA ] [ YILDIZLAR ] [ radyo ] [ atomlar ] [ levin ] [ aktiiini ] [ atmosfer ] [ manyetik alan ] [ ÇEKiRDEK ] [ manyetik ] [ kuriun ] [ Radyo ] [ elektri ] [ kibrit ] [ HABERLEiME ] [ AZOT ] [ HiDROJEN ] [ helyum ] [ kurtulu ] [ elektron ] [ OKSiJEN ] [ hidrojen ] [ hidro ] [ mukavemet ] [ plazma ] [ hacim ] [ nebula ] [ ELEKTRiK ] [ etkileiim ] [ çekirdek ] [ ekirdek ] [ Iiik ] [ Uzay ] [ v b ] [ termo ] [ Oksijen ] [ atomlari ] [ kuri ] [ oral ] [ iiima ] [ nükleer ] [ gerilim ] [ gündem ] [ p p ] [ Hidrojen ] [ etkilei ] [ tig ] [ EKiRDEK ] [ halidi ]