Bilim » Genetik
Kanadali bilim adamlari, genetik bir kontrol mekanizmasinin, aci hissini düzenlediiini buldular. Toronto Üniversitesi bilim adami Michael Salter ve ekibi ile Amgen Enstitüsü bilim adami Josef Penninger, DREAM (downstream regulatory element antagonistic modulator) proteini ile ilgili bilgileri taiiyan bir geni araitirdilar.
DREAM proteininin, mutluluk hormonu olarak bilinen endorfinlerden olan dinorfin üretimini engellediii biliniyor. Bu doial albüminlerin airi kesici etkileri var. Bilim adamlari, DREAM geni bulunmayan mutant fareler ürettiler. Bu fareler, daha çok dinorfin üretip, aciya karii...
Bacaklardaki Gözler
Yakin bir geçmiite araitirmacilar, bacaklarinda gözler olan sirkesinekleri yetiitirmeyi baiardilar. Burada söz konusu denetim mekanizmasina göre, belli bir gen, gözün nerede olacaiini belirledikten sonra, eksiksiz bir gözün oluiumunda iilevi olan tüm genler o noktada çaliimaya bailar.
Sirkesineklerinde gözler, yanlii yerde olmakla birlikte her ieyleriyle eksiksizdi ve doiru bailantilar kurulsaydi herhalde normal göz gibi iilev görebileceklerdi. Bu deneysel iilem, tek baiina da önemli. Ancak özellikle evrimi kavrayii biçimimize getirdiii yenilik açisindan incelenmeli.
Bu deneylerde, bir far...
Bai Nakli
Biyonik insanliia doiru evrimin uç noktasinda, malzememiz, beynin yapayi deiil, gerçeii. Önümüzdeki yüzyil için hedef, daha iimdiden aliitiiimiz tek ya da çok organ nakli, hücre nakli, gen nakli deiil, doirudan beyin nakli. Daha doiru bir deyiile beynimize yeni bir beden nakli. Bilim kurgu mui Safsata mii Bu kadari da olmaz mii
Bilim adamlari öyle düiünmüyor. Zaten bundan neredeyse 30 yil önce, 1970 yilinda bir araitirmaci ekibi, bir rhesus maymununa, bir hemcinsinden alinan bir kafayi nakletti. Ameliyat sonrasinda yeni baiiyla uyanan maymun, tüm bilincine ve baisal (kranyel) sinir faaliyetl...
DNA
Tedavi edici genlerle insanlari iyileitirme rüyasinin tam anlamiyla gerçekleimesi için belki de vakit henüz erken. Ancak, bilim adamlari tedavide DNA'dan yararlanmanin bundan çok daha basit yöntemlerini buluyorlar.
Ann Miscoi, babasinin ve amcasinin 40'li yailarda iç organ yetmezlikleri yüzünden ölümlerine tanik olmuitu. Bu yüzden, geçtiiimiz yil 50 yaiina basabildiii için kendini iansli sayiyordu. Ancak asil sorun kendini yari ölü gibi hissetmesiydi. Eklemleri airiyordu, saçlari dökülüyordu ve aiiri bir yorgunluk hissiyle boiuiuyordu.
Doktoru, kanindaki demir seviyesinin olaianüstü yüksek...
Duyarga Yerine Bacak
Küçük genetik deiiiimlerle ortaya çikan önemli iilevsel sonuçlarin bir örneii de geliiim sirasinda görülüyor. Döllenmede siz yanyana dizili 3,5 milyar birimlik genetik bilgiyi -genomunuzu- içeren bir hücreden pek fazlasi deiilken, bugünkü haliniz olan karmaiik çok-hücreli varliiin oluiabilmesi için gerekli tüm bilginin bu dizilimde -DNA molekülünde- bulunmasi gerekiyor. Bu olay, yani tek boyutlu bir bilgi dizisinden, iaiirtici karmaiiklikta üç-boyutlu bir varliiin oluiumu, gerçekten biyolojik bir mucize.
Her bir hücrede genetik bilginin tümü bulunmasina kariin, farkli organlara ait hücrelerde...
Genler ve Davraniilarimiz
ikizler üzerinde yapilan bir araitirma, belli davranii ve tutumlarin genetik faktörlere baili olarak geliitiiini gösterdi. Davraniilarin öirenilmesi bir tarafa; Kanadali bilim adamlari kiiisel farkliliklarin ortaya çikiiinda genetik yapinin önemli olduiuna inaniyor.
Kanada'da kiiilik ve sosyal psikoloji alaninda çaliian bilim adamlari, 360 çiftten oluian bir ikizler grubu üzerinde araitirma yapti. Araitirmada ikizlerin davraniilari, okuma aliikanliklarindan ölüm cezasi hakkinda ne düiündüklerine kadar genii bir yelpazede incelendi. incelemenin sonucunda 30 davraniitan 26'sinin genetik etkiler...
Genetik Kopyalama
iiçilerin tulumlari beyazdi; ellerinde soiuk, kadavra rengi kauçuk eldivenler vardi. Iiik donuktu, ölüydü: Bir hayalet sanki!.. Yalniz mikroskoplarin sari borularindan zengin ve canli bir öz akiyor, bir baitan bir baia uzanan çaliima masalarinin üzerinde tatli çizgiler yaratarak, parlatilmii tüpler boyunca tereyai gibi yayiliyordu. "Bu da" dedi Müdür kapiyi açarak, "döllenme odasi iite..."
Doial olarak, ilkin döllenmenin cerrahliia dayanan bailangicindan söz etti, derken "Toplum uiruna seve seve katlanilan bir ameliyattir bu" dedi, "alti maailik ikramiyesi de caba... Bir yumurta bir oiulcuk,...
Genetik Sözlük
Adenin: Adenintimin protein çiftinin bir azotlu bir bileieni.
Amino-asit: Hücrelerimizi oluituran proteinlerin yapitaii olan "canli" moleküller. 20 ayri türü vardir. Vücudumuzdaki proteinlerin hangi amino-asitlerden oluiacaiini genlerimiz belirler.
BAC (bakteriyel yapay kromozom): DNA parçaciklarini kopyalamakta kullanilan ve bir cins bakteride bulunan bir madde.
Biyoteknoloji: Özellikle DNA ve hücreyle ilgili konularda kullanilan biyolojik tekniklere verilen ad.
C DNA: Tamamlayici DNA. Haberci RNA iablonundan sentezlenerek elde edilen DNA ieklinde de tanimlanabilir.
DNA: (...
insan-Domuz Kirmasi
Ünlü ingiliz yazar Herbert George Welles'in, 19. yüzyilin sonlarinda kaleme aldiii ve sinemaya da birkaç kez aktarilan bilimkurgu romani iiDr. Moreau'nun Adasiii romani, gerçek oluyor. Bilim adamlari, insanla hayvanlarin kariiimindan melez bir irkin yaratildiii romandaki gibi, insan hücresini domuz yumurtasiyla döllendirerek melez bir embriyo elde ettiler.
En son olarak, 1996 yilinda, ünlü yönetmen John Frankheimer'in beyazperdeye aktardiii ve bairolünü Marlon Brando'nun oynadiii iiDr. Moreau'nun Adasiii filmi, nedense izleyiciden fazla ilgi görmedi. Oysa ayni günlerde, ayni konu üzerinde lab...
insan Gen Haritasi
Bu proje, 80-100.000 insan geninin tamaminin haritasini çikarmayi ve fonksiyonlarini keifetmeyi; insan DNA'sini oluituran 3.2 milyar temel birimin meydana getirdiii zincirin sirrini çözmeyi hedefleyen bir projedir. Projenin mali kaynaiini U.S. National Institutes of Health ve Wellcome Trust sailiyor.
Projeye katilan diier ülkeler Avustralya, Brezilya, Kanada, Danimarka, AB, Fransa, Almanya, israil, italya, Japonya, Güney Kore, Meksika, Hollanda, Rusya, isveç ve ingiltere.
insan genlerinin haritasini çikarmak, bir kromozom dizisindeki genlerin konumlarini saptamak ve bunlar arasindaki uzakli...
insan Genomu Projesi
Watson ve Crick'in, DNA çift sarmalli yapisini keifetmelerinden günümüze dek uzanan insan genomu projesinin sürecini, aiaiida bulacaksiniz. Bu süreç Science ve Nature Dergilerinden yararlanarak hazirlandi.
1953
James Watson ve Francis Crick DNA'nin ikili sarmal yapisini keifettiler.
1972
Paul Berg va arkadailari ilk Rekombinant DNA molekülünü yarattilar.
1977
Harvard Üniversitesi'nden Allan Maxam ve Walter Gilbert ile Britanya Tip Araitirma Konseyi'nden Frederick Sanger, birbirlerinden baiimsiz olarak DNA dizgesinin belirlenmesi için yeni yöntemler geliitirdiler.
1980
Massachuset...
Keçi Sütünden ipek
Genetik uzmanlari, memeli hayvanlardan alinan hücrelere, örümceiin ai örerken kullandiii ipeii yaratan geni ekleyerek, keçi sütünde ipek üretti. ipek, kuriun geçirmez yelek ve ameliyat ipliii yapiminda kullanilacak.
Örümcek ve keçiyi bir araya getiren bu ilginç proje, ABD'nin Massachusetts eyaleti Natick kentindeki Askeri Biyolojik Kimyasal Komuta Merkezi ve Kanada'nin Quebec kentindeki Nexia Biyoteknoloji iirketi'nde yürütüldü. Science dergisinde yayinlanan araitirmaya göre, memeli hücrelerinde üretilen örümcek ipeiinin, örülmesi için de bir yol bulundu.
Nexia'nin baikani Jeffrey Turner, "Ö...
Klonlamanin Sakincalari
Metal, elektrot, implant gibi inorganik araçlarin yerine, biyolojik araçlarin uygulamali biyonik kullanimi, insanlik için genii ufuklar açiyor. Belki bizim yarattiiimiz makineler bizi geçecek, ama yavai da olsa milyarlarca yillik evrimin canlilara kazandirdiii yaiama, soyunu devam ettirme dürtüsünü de yabana atmamak gerek.
insan-makine kavgasinda hemcinslerimiz, sinirsiz sayida bir yedekler ordusuna sahip olabilir. Yine bu kök hücrelerin manipülasyonu yoluna dayanan bir yöntemle istediiimiz sayida genetik kopyalarimizi çikartabiliriz. Bu alandaki ilk örnek tabii ki kuzu (iimdi torun sahibi k...
Proteom Bilimi
DNA'nin kimlik karti, ana hatlariyla çikartildi. Bu iiin kolay yani. iimdi sira genlerin ürettiii proteinlerin gizini çözmeye geldi. Esas zor kisim iimdi bailiyor. insanin genetik yapisini deiifre etmeye çaliian bilim adamlari konularinda ne kadar uzman olursa olsunlar, daha iiin baiinda olduklarini kabul ediyorlar.
Son birkaç yildir bir düzineden fazla genomu çözümleyen uzman ekipler, bulgularinin tahminleriyle örtüimemesi üzerine gelecek hakkinda daha temkinli konuima karari aldilar.
insanlarda 100.000 civarinda gen olduiu yolunda tahminlerde bulunan bilim adamlari, bu sayinin 34.000 civ...
Yapay DNA
ABD'li bir grup araitirmaci, her canlinin doial kalitim iifresi olan DNA'yi, yapay yeni eklerle "zenginleitirmeye" çaliiiyor. Hedefleri, bu yolla iimdiye deiin doiada hiç görülmemii proteinler elde etmek.
Yalnizca RNA (ribonükleik asit) taiiyan bazi virüsler diiinda, tüm canli organizmalar, genetik bilgilerini hep ayni dört bazdan oluian, yangin merdiveni gibi sarmal biçimde birleimii DNA (deoksiribonükleik asit) dizelerinde taiirlar. Bu bazlar, adenin, timin, sitozin ve guaninden oluiuyor.
Bunlardan adenin, yalnizca timin; sitozin de yalnizca guaninle birleiiyor. Bazlar, kodon adi verilen...
Yetenek Genleri Anneden
Genler üzerinde yapilan son araitirmalar, insanlarda yetenek genlerinin, erkeklerin annelerinden aldiklari X-kromozomunda bulunduiunu ortaya çikardi. Alman Ulm Üniversitesi bilim adamlarinin yürüttükleri araitirmada, X-kromozomunda çok sayida yetenek geninin bulunduiunu saptadilar. Ancak Y-kromozomunda yetenek genlerinin varliiina rastlamadilar.
Bu bulgunun, neden özürlü veya aiiri yetenekli insanlar arasinda erkeklerin çoiunlukta olduiu sorusuna bir cevap olabileceii söyleniyor. Erkeklerde yalnizca bir X-kromozomu bulunduiundan, her yetenek geninin, ama ayni zamanda her gen bozukluiunun da d...
Genetik Tedavi
ABD'nin saygin gazetelerinden New York Times Gazetesi'ne göre Amerikali bilimadamlari, maymunlara virüs araciliiiyla gen naklederek, vücudun tedavi amaçli protein üretmesini sailadilar. Yeni geliitirilen teknik, ileride kanser baita olmak üzere birçok hastaliiin tedavisinde kullanilabilecek.
Yeni teknikte, önce bir virüsün içine tedavi amaçli gen naklediliyor. Daha sonra bu virüs vücuda enjekte ediliyor. Sözkonusu teknik, geçtiiimiz günlerde ABD'nin Philadelphia Kenti'ndeki Pennsylvania Üniversitesi'nin genetik tedavi enstitüsünde, kobay fareler ve makak maymunlari üzerinde dönendi.
James H....
Gen Terapisi
Gen terapisi hastaliklarla mücadele etmek için tibbin üzerinde çaliitiii yeni bir yöntem. Temelinde, hasta kiiinin genlerini, iyileitirici proteinler üretecek iekilde deiiitirmek yatiyor.
Gen terapisi denilince ilk akla gelen, ölümcül hastaliklari ve çeiitli bedensel sakatliklari iyileitirmek olduiu halde, hastaliklardan korunmak da, gen terapisi ile mümkün olacaii öngörülen hedeflerden biri. Gen terapisi henüz emekleme aiamasinda. Halen birkaç temel araitirma loboratuvarinda yürütülen bu çaliimalar ve insanlar üzerinde yapilan deneyler sonucunda, gen terapisinin insan yaiamini nasil deiiitir...
Gen Nakli
ABD'li bilimadamlari, farelere gen nakli yaparak öirenme kabiliyetini artirmayi baiardilar. Bu teknik, ileride insanlara da uygulanabilecek, hafizasi zayiflayanlara takviye yapilacak.
Bebeklerin zeka düzeyinin artirilmasinda da kullanilabilecek yöntem, Princeton Üniversitesi'ndeki araitirmacilar tarafindan geliitirildi. Bilimadamlari, yaptiklari bir deneyde, beyinde öirenmeyi ve hafizanin geliimesini sailayan NR2B isimli proteinin üretimini artirdilar. Böylelikle fareler, daha önce gördükleri Lego tailarini, suyun altindaki gizli platformun yerini öirenmeyi baiardilar. Bu fareler, kendi deney...
iitahsizlik Geni
Araitirmacilar, iitahsizlikla ilgili bir gen buldular. Almanya ve Hollanda'dan araitirmacilar, iitahsizlarin %11'inin, iitahi teivik eden bir kimyasal iletken olan yemeyle ilgili proteinden sorumlu genin deiiiik bir biçimine sahip olduklarini, iitahsizlarinsa sadece %4.5'in de genin bu varyasyonunun görüldüiünü saptadilar.
Araitirmada, iitahsizliktan muzdarip 145 kiii ile bu rahatsizliii bulunmayan 244 kiii arasinda kariilaitirma yapildi ve bunun sonunda mutasyona uiramii gene sahip olanlarda iitahsizlik ortaya çikmasi olasiliiinin, diierlerine oranla iki kattan daha fazla olduiu belirlendi.
...
Kanser Geni
ABD'li bilimadamlari, vücutta kanserin ilerlemesini hizlandiran bir gen ailesi saptadiklarini açikladilar. Baltimore'daki John Hopkins Üniversitesi'nde görevli bilimadamlari, söz konusu keifin, özellikle, kan kanseri, lenf bezi kanseri ile göiüs, akciier ve prostat kanserinin tedavisinde yararli olacaiini düiündüklerini açikladilar.
Bilimadamlarinin araitirmalari, özellikle "myc" ailesine mensup genler üzerinde yoiunlaiti. Bu ailenin, tümör oluiumunda etkin olduiu uzun zamandir biliniyordu. John Hopkins Üniversitesi'nde yapilan araitirmada ise bilimadamlari özellikle c-myc koduyla bilinen gen...
Yai Geni
Araitirmacilar, neden bazi insanlarin hep kilolu diierlerinin de zayif olduklarini açiklamalarina yardimci olabilecek, kalori yakan bir gen buldular Ayni zamanda vücut sicakliiini da düzenleyen bu genin bulunuiu, bdaha hizli kalori yakmaya yardimci olan ilaçlarin üretiminde yol gösterici olabilir.
California Üniversitesi'nde endokrinolog olan araitirmaci Craig Warden, "Gen, kalorinin vücutta yai olarak depolanmasina ya da yakilarak vücut isisina dönüimesine karar veriyor." diyor.
Bu kalori yakan gen, herkeste bulunur ve bilimsel olarak UCP2 ya da ayirici protein 2 diye bilinir. Fakat bazi in...
Gevezelik Geni
Gevezeliiin de genetik olabileceii ortaya çikti. Bilim adamlari, kadinlarin daha fazla konuimasina bu genin yol açtiiini saniyor. Kadinlarla erkeklerin konuima aliikanliklarindaki farklilik, daha ana karninda kendini belli ediyor.
Kiz fötuslar, erkek fötuslara oranla aiizlarini %30 daha fazla oynatiyor. Bu farklilik, ileri yailarda da sürüyor. Yetiikin bir erkeiin aizindan günde ortalama 12 bin kelime çikiyor, kadinlar ise yaklaiik 23 bin kelime sarfediyor.
ingiliz sosyolog Dianne Hales, cinsiyetlere göre konuima aliikanliiini da inceledi. Buna göre kadinlar konuiurken muhataplarinin yüzüne ...
Müzik Geni
Amerikali müzik profesörü David Huron ve ekibi, müziiin biyolojik kökenleri olup olmadiiini araitiriyorlar. "Müzik geni"nin onlarca ya da binlerce yil önce evrimle oluituiu ve insanoiluna özgü olduiu düiünülüyor. Bu iddiayi destekleyen bazi olgular var.
Öncelikle dünyanin her yerinde müzik var. Amazonlardaki kabile danslarindan Amsterdam'daki çilgin müziklere kadar, yeryüzündeki her kültürde müzik, ritüellerin en temel parçasi. iarki mirildanmayan, müzik dinlemeyen insan bulmak imkansiz.
Müzik insanlik tarihi kadar eski. Geçtiiimiz yillarda Slovenya'da bir maiarada bulunan ve "en eski müzik ...
Çapkinlik Geni
Aikin kimyasini enine boyuna araitiran bilim adamlari, artik küçük bir genetik müdahale ile yillarin uslanmaz çapkinlarini dünyanin en sadik eiine çevirebilecek. Bazi hayvanlarin (ve tabii insanlarin) neden çok eililiie yöneldiii sorusuna yanit arayan bilim adamlari, iiin sirrini son dönemde ABD'de genii çayirlik alanlarda yaiayan bir tür tarla faresi üzerinde yaptiklari deneyler sonucunda keifetti.
Cinsel davranii ve tercihlerin beynin kimyasina baili olarak geliitiii anlaiildi. Yani bireyi iflah olmaz bir çapkin veya sadik bir aiik yapan ieyler beyinde gizli. Eier beyin kimyasi, aik ve tutk...
iyi Koca Geni
Amerikali bilim adamlari, erkeklerin daha iefkatli ve tek eili olmasini belirleyen geni keifettiler. ABD'nin Atlanta Kenti'ndeki Emory Üniversitesi bilim adamlari Tom Insel ile Larry Young'in fare türleri üzerinde yaptiklari araitirma, çok ilginç sonuçlar ortaya koydu. Sürü halinde veya tam tersine tek baiina yaiayan, tek eili ya da çok eili gibi birbirlerinden oldukça farkli yaiam tarzlari olan fare türleri arasinda yapilan araitirmalar, tek bir genin erkek cinsin sosyal ve monogam olma gibi özelliklerini belirdiiini kanitladi.
Nature Dergisi'nde yayinlanan araitirma raporuna göre, Insel ve ...