Modern gemiciliiin çiirini açan pervanenin icadi, ayni zamanda utanmaz istismarci takiminin açgözlülüiünün ve haydutluiunun da tipik bir örneiidir. Bu yeteneklerin ve yürekliliiin deiil, hilenin, dalavereciliiin ve her türlü insafsizliiin kol gezip zafer kazandiii bir alan oldu.

Pervane 1803'te Charles Dallery (1754-1845) adli bir Fransiz tarafindan icat edilmiitir. Dallery çeiitli dallarda ilginç icatlarda bulunmui yetenekli bir teknisyendi. En yararli çaliimasini buharli gemilerin geliimesi alaninda yapti. 1788'de bir buharli araba, 1803'te tüpe benzeyen bir kazan yapmii ve sonunda ayni yil Seine'de pervaneyle ilerleyen bir gemi iiletmiiti. Böylesine deierli bir bului kariisinda insanlar mucitini alaya almaz da ne yaparlardi!.. O kadar ki adamcaiiz bikkinlik ve üzüntüsünden pervaneyi kendi elleriyle parça parça etti.

Sauvage'a karii kader daha da zalim davrandi. Boulogne-surmer'de gemi yapimcisi olan Frederic Sauvage (1786-1857) da verimli bir mucitti. Pervanenin parlak geleceiini tahmin ederek Dallery'nin tasarisini yeniden ele aldi ve onu kabul ettirmek için üst üste denemeler yapti. Ama ne yazik ki, mücadele yeteneiine sahip bir insan deiildi. Armatörler, Bilimler Akademisi, resmi makamlar, hepsi yardim taleplerini reddettiler. 1832'de bir berat alabildi ama, bu hiç bir iiine yaramadi. Çünkü öteki beriki icadini uluorta çalip kullanmakla kalmiyor, durmadan aleyhine davalar açiliyordu. Öyle ki zavallicik paralarinin suyunu çekmesine davalarin aleyhine dönüiüne beratinin kamu mali haline gelmesine ve rakiplerinin icatlarini rahatça çalip servetler edinmesine sadece tanik oldu.

ilk pervaneli gemiyi denize indiren sanayi alaninda bir çok geliimelerin yaraticisi isveçli Johan Ericsson (1803-1889) oldu. 1837'de iileyen bir gemi saatte 10 mil yol aliyordu. Amerikalilar Ericsson'u donanmalarinin yapimini gözetmek üzere ülkelerine çaiirdilar. Öte yandan iii gemi mühendisliiine çeviren ingiliz çiftçisi Francis Petty Smith (1808-1874), pervane ile iileyen bir gemi inia ederek 9 mil hiza ulaiti. Ve her yanda pervaneli gemiler yapilmaya bailandi. Hepsi de pek güzel para kazandilar. Kimse ne berat düiündü, ne de öncelik hakki bildi. Sauvage ise hem umutlarini yitirmii hem bei parasiz kalmiiti. Paris'te hastanelerden birinde ölüp gitti.

1840 yilini hatirimizda tutalim: Liverpool-New York arasinda ilk pervaneli gemi Britannia o yil iiledi. 1843'te de Fransa, Napolyon adli pervaneli gemisiyle 11 mil hiza ulaiti. Durmadan artan ülkelerarasi rekabetin sonucu olarak gemilerin hizi artmakla kalmiyor, konfor ve makineler de geliiiyordu. Transatlantiklerin tonaji 1865'te 2.500 iken 1900'de 15.000 ton ve kirk yil sonra da 40.000 tona yükseldi. Hizlari da New York hatti üzerinde 1840ita 11 mil iken, 1900'de 22'yi ve 1939'da 30 mili buldu. Bu hiz artiii makinelerin gittikçe güçlenip geliimesinin sonucuydu: "Britannia 500 beygir, Etrusla (1885) 14.000 beygir, Lucanla (1893) 31.000 beygir-Mauretanta (1908) 70.000 beygir, Bremen (1933) 96.800 beygir, Rex (1934) 120.000 beygirgücündeydiler.

Makinelerin geliimesiyle birlikte pistonlarin yerini türbinler, kömürün yerini mazot aldi. Hizin artirilmasi için çaliimalarinin yani sira gemilere en geliimii hidrodinamik ieklin verilmesi kaygisi da yer almiiti. Çizgilerin titizce hesaplanmasi sayesindedir ki, Normande (1935) 160.000 beygirgücünde olduiu halde 200.000 beygirgücündeki Queen Mary ile rekabet edebiliyordu.

Okyanusaiiri hiz rekoru sembolünün mavi kurdele olduiunu biliyoruz. Bunu 1952'den beri Amerikan gemisi olan United States elinde tutmaktadir. Aiilmaz bir rekoru kiran bu transatlantiiin hizi 35.6 mil/saat olup okyanusu 3 gün 10 saatte geçmiitir.

Makineler hidrodinamik alandaki geliimelerin diiinda, denizlere egemenlik mücadelesinde iki etken daha büyük rol oynamiilardir. Biri, gemicilik yöntemlerinde kaydedilen ilerlemedir... Bu konu, daha önce de sözünü ettiiimiz gibi bilimlerin tekniie verimli müdahalelerde bulunabildikleri bir alandir. Hadley'in yansimali oktant'i (denizlerde yildizlarin yüksekliiini ölçmeye yarayan araç) (1731), Alman Tobie Mayer'in ay hareketleri tablosu (1767) ve ingiliz Harrison'un kronometresi (1760) olmasaydi okyanusaiiri bailantilarda ticaretin gerektirdiii dakiklik asla sailanamazdi. Buna haritalarin geliitirilmesini ve deniz fenerlerinin artirilmasini da eklemek gerekir. Bütün bu araçlar önceleri odunla aydinlatilirken, sonra kömür ve 1823'ten bailayarak havagazi kullanilmiiti. Ayni zamanda önce küre biçiminde olan; iiik yansiticilari daha sonra parabol biçimine sokulmuitur. (1765.)

Deniz egemenliiini ayni güçle destekleyen ikinci etken XIX. yüzyilda bailayan benzeri görülmemii ekonomik atilimdir. Bu yüzyil, kömür sayesinde ingiltere'nin dünya egemenliiini kurduiu, Almanya'nin sanayide dev adimlar attiii Amerika'nin zenginlik ve dinamizmiyle ortaya çiktiii, sömürgelerdeki zenginliklerin Avrupa'ya aktiii dönemdir. Bu denizaiiri servetlerin parlakliiiyla gözleri kamaian tüccar ve sanayicilerin buharli gemiyi desteklemekte çikarlari büyüktü.

Bakiilar okyanuslar ötesi ticaretin ve gemiciliiin geliimesine öyle bir hayranlikla dikilmiiti ki, karalarda da mallari gitikçe daha uzaklara daha hizli taiima ihtiyacinin doiduiunun ve bu alanda geliimeler kaydedildiiinin kimse farkinda deiildi. Bununla birlikte yollarin, bir ülkenin can damarlari olduiu ve hayatinda belli baili rolü oynadiiini bilinci uyanmaktaydi.

---

Etiketler : [ deneme ] [ dünya ] [ ekonomi ] [ icatlar ] [ araba ] [ reme ] [ kur ] [ ist ] [ buhar ] [ havagazi ] [ gaz ] [ dev ] [ kamu ] [ fransa ] [ havagaz ] [ YÖNTEM ] [ bell ] [ ton ] [ tere ] [ kronometre ] [ a k ] [ para ] [ davran ] [ DiL ] [ kömür ] [ charles dallery ] [ insanlar ] [ e c ] [ e ii ] [ fen ] [ orman ] [ e i ] [ elik ] [ araçlar ] [ çiftçi ] [ TAR ] [ ula ] [ ingiltere ] [ erp ] [ ekonomik ] [ dil ] [ ira ] [ parabol ] [ GEMi ] [ adam ] [ gemi ] [ stat ] [ öteki ] [ teki ] [ GEM ] [ almanya ] [ amerika ] [ yildizlar ] [ düi ] [ ticaret ] [ bilin ] [ aii ] [ hayati ] [ yanma ] [ hayat ] [ yöntem ] [ dan ] [ makine ] [ kaygi ] [ van ] [ denemeler ] [ kayg ] [ iiik ] [ napolyon ] [ yansima ] [ mal ] [ tek ] [ IiIK ] [ ate ] [ namaz ] [ dut ] [ bilim ] [ göz ] [ med ] [ makineler ] [ SAAT ] [ azot ] [ din ] [ KÖMÜR ] [ açi ] [ ÖMÜR ] [ DiN ] [ kan ] [ sat ] [ birlik ] [ çin ] [ mar ] [ yazi ] [ yaz ] [ deniz ] [ mavi ] [ akad ] [ YILDIZLAR ] [ Edeb ] [ ülkeler ] [ metre ] [ lkeler ] [ ilgin ] [ plan ] [ ken ] [ insan ] [ paris ] [ ben ] [ Sat ] [ rol ] [ arama ] [ dallery ] [ beygirgücündeki ] [ dalavereciliiin ] [ açgözlülüiünün ] [ amerikal ] [ Deri ] [ Din ] [ ordu ] [ pervanesi ] [ buharli ] [ icadin ] [ pervanenin ] [ hilenin ] [ icatlarda ] [ teknisyendi ] [ utanmaz ] [ güzel ] [ kama ] [ tüpe ] [ aman ] [ çiirini ] [ insafsizliiin ] [ yeteneklerin ] [ yürekliliiin ] [ gemiciliiin ] [ haydutluiunun ] [ buharl ] [ istismarci ] [ GELiiMELER ] [ istismarc ] [ sira ] [ mucit ] [ oynadiiini ] [ kullanilmiiti ] [ icadini ] [ iiti ] [ seine ] [ zaman ] [ saat ] [ aiiz ] [ sari ] [ sar ] [ gemici ] [ gemisiyle ] [ ital ] [ sömürge ] [ parlakliii ] [ miz ] [ ikin ] [ kullanmakla ] [ saa ] [ icatla ] [ donanma ] [ mucitini ] [ çizgi ] [ parlakl ] [ dam ] [ bili ] [ izgi ] [ kullan ] [ damarl ] [ yarat ] [ DERi ] [ DER ] [ ilginç ] [ iso ] [ sanayi ] [ ARABA ] [ harita ] [ eller ] [ mod ] [ yildiz ] [ ates ] [ DIL ] [ ekler ] [ denizler ] [ MAL ] [ isi ] [ kar ] [ bakiilar ] [ dere ] [ tipi ] [ e i_ ] [ k y ] [ a a ] [ u ma ] [ k p ] [ hepsi ] [ nabi ] [ deri ] [ ÜRE ] [ emek ] [ fenerler ] [ ive ] [ kol ] [ YAZI ] [ had ] [ hareket ] [ eklem ] [ Yildiz ] [ fener ] [ anm ] [ hidrodinamik ] [ ihtiya ] [ canl ] [ emen ] [ dal ] [ ATE ] [ hava ] [ ali ] [ ahi ] [ PARA ] [ karalar ] [ iCATLAR ] [ icat ] [ san ] [ KTA ] [ CATLAR ] [ maya ] [ pervane ] [ ard ] [ ani ] [ hal ] [ ark ] [ ütü ] [ isl ] [ maki ] [ mer ] [ konu ] [ AZOT ] [ far ] [ egemenlik ] [ sembol ] [ erik ] [ Ard ] [ TME ] [ tai ] [ Akim ] [ tip ] [ Hayati ] [ kENDi ] [ nem ] [ kEND ] [ Hayat ] [ KAR ] [ kade ] [ ERiK ] [ DÜNYA ] [ ÜLKELER ] [ eyhi ] [ RAN ] [ LKELER ] [ Iiik ] [ çek ] [ haritalar ] [ ülke ] [ lke ] [ Erik ] [ kara ] [ KARA ] [ aga ] [ dis ] [ arab ] [ isti ] [ türbinler ] [ mile ] [ DIN ] [ zip ] [ DENiZ ] [ avrupa ] [ Dünya ] [ büyü ] [ anta ] [ tahmin ] [ bai ] [ kay ] [ ama ] [ lenin ] [ ölü ] [ ALi ] [ diren ] [ ele ] [ çim ] [ mak ] [ 1900 ] [ uydu ] [ Egemenlik ] [ kil ] [ alan ] [ KON ] [ HAYATI ] [ ren ] [ türl ] [ damarlar ] [ hidro ] [ yer ] [ kader ] [ türbin ] [ PARABOL ] [ ter ] [ iZM ] [ gün ] [ nlar ] [ hale ] [ and ] [ ngiltere ] [ isveç ] [ isve ] [ etler ] [ asl ] [ len ] [ han ] [ BEL ] [ LLER ] [ bului ] [ ini ] [ bulu ] [ dar ] [ har ] [ DUT ] [ ÖZET ] [ ZET ] [ hastaneler ] [ çii ] [ tat ] [ yili ] [ AÇI ] [ etr ] [ aki ] [ TAi ] [ mühendis ] [ yüz ] [ iLGiNÇ iCATLAR ] [ Buharli Araba ] [ ege ] [ makam ] [ deste ] [ REME ] [ MiT ] [ par ] [ say ] [ ara ] [ sel ] [ FRANSA ] [ HARiTA ] [ LENiN ] [ Kaz ] [ rdek ] [ TERE ] [ luca ] [ Deniz ] [ damar ] [ ece ] [ ilginç icatlar ] [ çaliima ] [ rika ] [ üre ] [ 183 ] [ dem ] [ rekabet ] [ Atlanti ] [ dona ] [ tara ] [ hat ] [ ney ] [ paralar ] [ asar ] [ debi ] [ ayan ] [ zeng ] [ M T ] [ ER K ] [ ala ] [ Say ] [ bel ] [ lara ] [ Ali ] [ anus ] [ rus ] [ men ] [ özet ] [ zet ] [ i de ] [ i ti ] [ ki i ] [ ÇEK ] [ GEL ] [ SMA ] [ orta ça ] [ TIP ] [ cin ] [ ihtiyaç ] [ çelik ] [ iRAN ] [ iON ] [ hastane ] [ süt ] [ bak ] [ DEN ] [ tan ] [ bilinç ] [ dini ] [ çük ] [ klid ] [ ayran ] [ ISO ] [ akü ] [ okul ] [ acl ] [ oru ] [ hüzün ] [ andy ] [ çar ] [ aia ] [ ati ] [ BULUi ] [ BULU ] [ tablo ] [ ARMATÖR ] [ an y ] [ açin ] [ RÜ D ] [ aramai ] [ maü ] [ eki ] [ Aki ] [ ari ] [ baki ] [ Doi ] [ doi ] [ kali ] [ hiz ] [ kal ] [ ili ] [ yarak ] [ hak ] [ ilik ] [ yürek ] [ dinamik ] [ rine ] [ elin ] [ maz ] [ gel ] [ geliimeler ] [ tes ] [ gil ] [ buharli araba ] [ ZAMAN ] [ mit ] [ aval ] [ tik ] [ elleri ] [ dava ] [ iran ] [ ran ] [ veri ] [ ONLAR ] [ r ya ] [ buharli gemi ] [ yapi ] [ yap ] [ hile ] [ iti ] [ çile ] [ ile ] [ rme ] [ css ] [ Tere ] [ çai ] [ can ] [ cii ] [ hasta ] [ rak ] [ dei ] [ gelii ] [ ulai ] [ olu ] [ geli ] [ Amerika ] [ PARLA ] [ cif ] [ der ] [ SUR ] [ usa ] [ man ] [ ciz ] [ aka ] [ MAT ] [ erva ] [ moi ] [ ram ] [ fransiz ] [ Açi ] [ MAK ] [ modern ] [ charles ] [ den ] [ a i ] [ cadi ] [ cad ] [ aiiri ] [ ilim ] [ KONU ] [ bildi ] [ sap ] [ Maya ] [ masa ] [ yetenek ] [ gemicilik ] [ kii ] [ arc ] [ rmek ] [ hay ] [ paralari ] [ lay ] [ akt ] [ ilk ] [ YARAK ] [ catlar ] [ kle ] [ ekle ] [ ekleme ] [ cim ] [ emel ] [ çünk ] [ mine ] [ ilginc ] [ ORDU ] [ RESM ] [ deier ] [ atü ] [ demi ] [ arda ] [ LiON ] [ yun ] [ sanayici ] [ tah ] [ eti ] [ TÜR ] [ kta ] [ ZLE ] [ SEL ] [ küa ] [ içat ] [ a m ] [ i ya ] [ Müi ] [ müi ] [ arac ] [ ürün ] [ ret ] [ k pe ] [ A I ] [ ÇEi ] [ çei ] [ anla ] [ 1837 ] [ GÖZ ] [ K V ] [ moğ ] [ dii ] [ ayi ] [ A i ] [ aiil ] [ aila ] [ aliima ] [ hali ] [ iZLE ] [ AiI ] [ iir ] [ iine ] [ gazi ] [ afi ] [ EKi ] [ diz ] [ LİON ] [ HIZ ] [ i AY ] [ ila ] [ in ac ] [ ayni ] [ iSO ] [ aÇi ] [ değ ] [ asi ] [ EDi ] [ AiA ] [ ing ] [ Baki ] [ aliim ] [ dila ] [ i sa ] [ i am ] [ ingiliz ] [ AiIZ ] [ i EK ] [ FRE ] [ pil ] [ İON ] [ i RE ] [ ilii ] [ arii ] [ ağa ] [ ARA ] [ BAK ] [ eta ] [ miyo ] [ tıp ] [ Ardi ] [ ardi ] [ çağ ] [ DİN ] [ üni ] [ iirini ] [ odin ] [ talep ] [ ii makineleri ] [ TAĞ ] [ anı ] [ uyu ] [ andi ] [ çini ] [ ıra ] [ İran ] [ ALĞ ] [ IIK ] [ İRAN ] [ iii ] [ CADI ] [ R D ] [ e is ] [ ERIK ] [ TAS ] [ A S ] [ zal ] [ IZM ] [ YARA ] [ Iran ] [ Ingiltere ] [ yil ] [ sad ] [ MIT ] [ araS ] [ IZLE ] [ ARMAT ] [ tas ] [ hin ] [ hakk ] [ rek ] [ KIL ] [ kaza ] [ mat ] [ eko ] [ iek ] [ zle ] [ FEN ] [ ans ] [ a z ] [ 1840 ] [ gerek ] [ kazan ]