Hava basincini ölçmeie yarayan alet. Yunanca aiirlik anlamina gelen "baros" ve ölçü anlamina gelen «metron»dan. ince bir kamiila su içtiiimiz zaman, kamiiin içindeki havayi aizimizla içimize çekeriz. Böylece yaratilan boiluk hemen, yukari doiru çikan siviyla dolar. Bu olay bize doial gibi gelir; ama bunu nasil açiklamalii Eskiçai bilginleri bu soruya iöyle kariilik verirlerdi: «Doia, boiluktan nefret eder», yani boialtilan havanin yerini mutlaka bir iey doldurmalidir. Ama bu bir açiklama deiildir. Atmosfer her ieyi bastirir, sikiitirir; tipki bulunduiu kabin çeperlerine ve içinde yüzen ...

X iiinlarinin yararli uygulamalari. 1895 yilinda Alman bilgini Wilhelm Röntgen tarafindan keifedilen X iiinlari, iiik dalgalarindan daha kisa olan elektromagnetik dalgalardir. Göze görünmeyen bu iiinlar, fotoiraf levhalarini etkileyebilir ve nesnelerin içinden geçerek onlarin yapisini or­taya koyabilir. Bu nedenle X iiinlari bugün sanayide ve tipta genii ölçü­de kullanilir. GÖRÜNMEYENi GÖRMEK X iiinlarindan yararlanma ilkesi nispeten basittir. Çok yoiun bir iiin demeti incelenecek nesneye yöneltilir; iiinlar kariilaitiklari bölgelerin kalinliiina ve yoiunluiuna göre, nesneden az veya çok ...

Yaili maddeleri suda, ayirma yoluyla yok etme özelliiine sahip olduiundan, lekeler ve kirler sabunla giderilir. Bu iilem, sodyum hidroksit denilen alkali bir maddenin, hayvansal (eskiden keçi içyaii) veya bitkisel bir yaili madde üzerindeki etkisinden elde edilir. ilkçai'dan beri kullanilan sabun Atalarimiz hiç sabun kullanmazlardi: onun yerine kül, kil veya bitki özleri kullanirlardi. ilkçai'da artik iyice bilinen sabun, ancak 1850'den itibaren sanayide büyük ölçüde üretilmeie bailadi ve gerçek anlamiyla kullanilabilir oldu. Piyasada kalip dediiimiz küçük parçalar halinde sunulan tuvale...

Zaman bölümleme sistemi. Yilin günlerini gösteren cetvel. Geçen zamani ölçmek için, hareketleri düzenli olan ve kolaylikla gözlemlenebilen iki yildizdan yararlanilir: bunlardan biri Ay, öteki Günei'tir. Ay'in 29,5 günde bir tekrarlanan ve l yilda 12 evreden oluian bir hareketi vardir. Günei ise, mevsimlere göre deiiien bir yüksekliie ulaiir ve hareketini 365 gün 6 saatte tamamlar. Bu nedenle de ay ve günei takvimleri yapilmiitir. Ay takviminde, Ay'in evrelerini izleyen 29 ve 30 günlük almaiik 12 ay vardir; bu 12 ay, 354 günlük bir ay yili oluiturur. Ancak bu yil mevsimlerin ritmine uymaz (...

Sicaklik ölçmeie yarayan Alet. Yunanca «thermos», i«i ve «metron», ölçü'den. Termometreler ince cam borudan yapilir. Borunun alt ucu iiikincedir, buraya alkol ya da civa doldurulur. Üzerinde derece çizgileri bulunan ince uzun kismin içindeki hava boialtilir, sonra aizi kapatilir. Böylece isi arttiii zaman tüpün içindeki sivi genleiir ve yavai yavai yükselir. CELCiUS DERECELERi isveçli fizikçi Anders Celcius (1701-1744), termometrenin derecelenmesinde «yüzlük» bir sistem önerdi; bugün birçok Avrupa ülkesinde ve Türkiye'de bu sistem kullanilmaktadir. Celcius, önce civali termometre üzerinde ...

Atom bombasini ilk kez yapmayi baiaran ABD, ilk atom bombasini 16 Temmuz 1945'te New Jersey eyaletindeki Alamogordo hava üssünde patlatti. Bu patlamada inanilmaz derecede kuvvetli bir iiik16 km uzaklardaki dailari bile aydinlatti. Ateiten bir top 12,000 metreye yükseldi. ikinci Dünya Savaii'nda, savai amaciyla kullanilan ilk atom bombasi, 6 Aiustos 1945'te Japonya'da Hiroiima iehrine atildi. Patlamada 66,000 kiii öldü, 69,000 kiii de yaralandi. Üç gün sonra Nagasaki'ye atilan atom bombasi ise 37,000 kiiiyi öldürdü, 40,000 kiiiyi yaraladi. Atom bombasi patlatilinca, bir sarsma dalgasi meydana...

Bumerang, günümizde en çok Avustralya yerlileri tarafindan kullanilan aiaçtan yapilmii eski bir silahtir. Hayvan avciliii, spor ve eilence amaçli kullanilir. Bumerang, sert aiaçtan yontularak yapilan kivrik bir atii çubuiudur. Boyu 15 cm'den 120 cm'ye kadar deiiiir. En bilinen V biçimli ve iki kollu bumerangtir. Havaya atilan V biçimli bir bumerang havada bir halka çizdikten sonra tekrar onu atan kiiiye döner. Geriye dönmeyen bumeranglar da vardir. Geri dönmeyen bumeranglari eski Misirlilar da kullanmiilardir. Geriye dönen bumeranglar, hafif, ince ve genellikle 75 cm'den daha kisa boydadir....

Daktilo, 19. yüzyilda Amerika'da bulundu. Daktilonun ilk örneklerine "tipograf" adi verilmiiti. Tipograf 1829 yilinda William Burt tarafindan yapilmiiti. Bu makinenin birçok parçasi tahtadandi. Harfleri bulabilmek için, yazi yazanin bir çerçeve üzerindeki kolu çevirmesi gerekiyordu. 1868 yillarina doiru daha geliimii modeller yapildi. ilk daktilo makinesini satin alanlar arasinda yazar Mark Twain de vardi....

Sanayi alanindaki geliimeler ingiltere'den dii ülkelere siçramii bulunuyordu. XVIII. yüzyilin baiindan beri Fransa, ingiltere'de gerçekleitirilen teknik geliimeleri ilgiyle izlemii ve Gabriet Jars (1732-1769) adli genç bir sanayici Mani'in ötesine göndermiiti. Jars'in görevi maden iiletmelerinde uygulanan yeni yöntemleri incelemekti. Ne var ki, ingiliz kapitalizmini öirenen Fransizlar, ülkenin iktisadi hayatinda söz sahibi olmak ve daha çok insiyatif elde etmek hevesine kapildilar. Loncalarin umutsuzca direniileri ve soylularin emek konusundaki önyargilari artik eski gücünü yitirmiiti. Hisse ...

Karalar gözden kaybolduktan sonra, denizde artik deneysel kurallara dayanilarak yol bulmak ve bunu sürdürmek imkânsizdi. Bilimsel tekniie bai vurmak zorunlu olmuitu. Gidilecek mesafe çok uzak oldu mu, dünyanin küresel yüzeyi düz bir planda gösterilemiyordu. Bu nedenle, gemiciler son çare olarak XVI. yüzyila kadar kullanilacak "Yer yuvarlaii"na bai vurdular; artik geminin bulunduiu yer, enlem ve boylamlara göre belirlenmekteydi. Bunun için de X. yüzyilda Araplardan gelme usturlaplar kullanilmakta; bunlarla yildizlarin yükseltisi bulunarak kabaca bir enlem-boylam tayini yapilmaktaydi. Ne var ki...

Depremleri kaydeden, iiddetini, uzakliiini gösteren alete "sismograf" (depremyazar) denir. Sismograf, sarkaç esasina dayanir. Yer sarsildiii sirada, sarkacin ucundaki yuvarlak aiir topuz, süredurum kanununa uyarak, hareketsiz kalir. Yeryüzünde duran bir kimse, yerle birlikte gidip geldiii için, sarkaci hareket eder gibi görür. Topuzun ucunda bir kalem vardir. Kalemin ucu bîr makara üzerinde sanli duran kâiida deier. Yer sarsilinca kâiit da saia, sola, yukari aiaii gidip geleceii, topuz ise hareketsiz duracaii için, kalem kâiida bu hareketleri çizer. Bu basit esas üzerine yapilmii olan ilk sis...

Yeni gökyüzü görünümünün oluimasinda kesin rolü oynayacak olan adim, sadece uzmanlarca takdir gören astronomik hesaplarin geliitirilmesi çaliimalari deiildir. Bunu sailayan Günei, Ay ve yildizlarin daha yakindan incelenebilmeleri için gökyüzü cisimlerini Yeryüzü'ne yaklaitiran ve herkesin yararlanabildiii bir fizik araci olan teleskopun icadi oldu. Büyük olasilikla teleskop, bir bilimsel faaliyet ürünü olarak icat edilmii deiildir. Hollanda'da gözlük üretiminde ortaya çikan bir yan üründür. Efsane, 1600 yillarinda bir çocuiun, Lippershey'in dükkaninda, bir mercekten, vitrinde duran bir diier ...

Kirmizi ve yeiil iiikli trafik lambasi ilk kez 1868 yilinda, Londra'da kullanildi. Henüz motorlu araçlarin icat edilmediii o tarihte, at arabalarinin yoiun olduiu bazi caddelerde, gaz lambasi ile trafiiin düzenlenmesine çaliiilmiiti. Daha sonralari, 1920'de ABD'nin Detroit Kenti'nde demiryolu sinyalizasyon sisteminden esinlenen bir trafik lambasi kullanildi. Günümüzde kullanilan trafik lambasinin patenti ise ABD'li Garrett Augustus Morgan'a aittir. Morgan, buluiunun patentini 23 Kasim 1923 tarihinde Cleveland'de aldi ve buluiunu bir süre sonra General Electric'e satti....

Barut güherçile, kükürt ve kömür tozundan meydana gelmii patlayici bir maddedir. Ateili silahlarla mermiyi atmak için kullanilir. Çok kez, "karabarut" adiyla anilir. Barutun çok eski bîr tarihi vardir. M.Ö. 1000 yillarinda, Çinliler, ateii bir savai silahi olarak kullanirlardi. Gerek Doiu'da, gerekse Bati'da, alev ve ateiten savailarda da yararlaniliyordu. Özellikle Çin ordusunda, dehiet saçan savai arabalari vardi ki, bunlarin görevi çömlek ve güllelerin içindeki ateii düiman ordusuna atmakti. Batililain, ateili silahlari Doiululardan öirendikleri saniliyor. Ancak, tarihçi Home-ros'un (M.Ö. ...

Bomba çok eskiden bulunmui bir silahtir. Romalilarin bomba kullandiii biliniyor. Bombayi, düzenli ordular içinde, ilk kez kullanan ise, Fransizlar olmuitur (1427). ikinci Viyana Kuiatmasi'nda Avusturyalilar, 1808-1809 yillarinda da Napoleon ordulari bomba kullandilar. Havada atilan ilk bombalar ise, 1849 yilinda, Avusturya ordusunda kullanildi. Bunlar, sicak hava balonlarina tutturulmui, aiir aiir yanan tapalarla donanmii bombalardi. Avusturyalilar bu bombalari Venedik'e attilar. Bu ilk bombalarin yaptiii hasar pek azdiysa da, Venedik ahalisini son derece korkutmaya yetti. Bombalari ilk kez u...

M.Ö 2,500 yillarinda bulunan Çin mürekkebi bir yana, Misirlilar da aiaii yukari ayni çailarda mürekkep kullaniyorlardi. Asurlular, Misirlilar, hatta Yunanlilardan kalma, piiirilmii toprak levhalar veya tai üzerine yazilmii pek çok yazit, günümüze kadar ulaitiii gibi, Misirlilarin yeralti mezarlarinda da, mürekkeple (siyah ve kirmizi) yazilmii papirüsler bulundu. Bu elyazmalarinda Calamus, hatta tüy kalem kullanildiii sanilmaktadir. Balmumu tabletler ve kazi kalemi, Yunanlilar ile Romalilar için düiüncelerini yazi halinde ifade etmeye yarayan tek araç deiildi; ayrica mürekkep de kullandilar. ...

Tabiatta hiç bir örneiine rastlanmadiii halde, bize son derece doial gelen ve modern tekniiin ekseni olacak kadar önemli bir icadi, tekerleii de Güneybati Asya'ya borçluyuz. Elimize, tekerleiin hangi tarihte icat edildiiini gösterecek hiç bir belge geçmemiitir. Ancak bu aracin günümüze en eski çailardan geldiii de kesindir. Amerikali arkeolog Speiser, Gawra'da, M.Ö. 3.000-2.500 yillarinin kalintilarinda tekerleie rastlanmii; ingiliz meslektaii Woolley de Ur'da, M.Ö. 2.950 yillarindan kalma mezardan bir tekerlek çikarmiiti. Ne gibi bir ihtiyacin bu icada yol açtiii kesinlikle bilinmiyor. Gene...

Kibrit 1809'da icat edildi; bu küçücük âlet, sadece uçlarindan biri, içinde potasyum klorat bulunan bir kariiima batirilmii küçük bir kükürtlü tahta parçasindan ibaretti. Tutuiturmak için yoiun sülfürik aside daldirmak gerekiyordu: bu da tehlikeli ve oyalayici bir iiti. Kullaniliii basit ilk kibrit 1831 yilinda, Dole'de, on dokuz yaiindaki genç bir Fransiz öirencisi olan Charles Sauria tarafindan geliitirildi: Sauria bu kariiima, en basit sürtünmeyle alev aliveren beyaz fosfor katmayi akil etti. Daha sonra, isveç'te, çakma yerine sürülen bir baika kariiima kirmizi fosfor (beyaz fosforun tersi...

Diyelim ki, normal bir firinda bir keki piiiriyorsunuz. Kekler normal olarak 170-180 derecede piiirilirler. Ama siz firini yanliilikla 250 dereceye ayarlarsaniz, olacak olan, kekin daha içi isinmamiiken, diiinin yanmasidir. Normal bir firinda, isi önce yemeiin piitiii kap sonra da yemeiin diii ile temas eder ve oradan içine doiru yayilir. Firinin içinde isinan kuru hava da, kekin içi hala nemli iken diiini kurutur ve kahverengi bir kabuiun oluimasina yol açar. Bir mikrodalga firinda kullanilan, yani yiyeceiin üzerine gönderilen mikrodalgalar 2.500 megahertz frekansindaki radyo dalgalari boyu...

Hava yastiklari 80'li yillarin baiinda ortaya çiktiklarindan beri binlerce hayati kurtarmiilardir. Aslinda hava yastiklari ikinci Dünya Savaii sirasinda uçaklarin yere çakilmalarinda bir önlem olarak tasarlanmii ve ilk patent o zamanlarda alinmiiti. Hava yastiklarinin arabalara uygulanmasinda birçok problemle kariilaiildi. Basinçli havanin araba içinde muhafazasi, süratle iiimenin sailanmasi, ani iiime sirasinda yastiiin patlamasinin veya kiiiye zarar vermesinin önlenmesi vs... Hava yastiiinda üç ana parça vardir. Birincisi yastiiin kendisi ki, ince naylon iplikten yapilmii ve konsolda bir...

Filmlerde görmüisünüzdür. Aslinda kulaklara zarar verebilecek kadar yüksek olan silah sesi, silahin ucuna takilan boru gibi çok basit bir madeni parça ile neredeyse iiitilemeyecek kadar, çok düiük bir seviyeye indirilebilmektedir. Gerçekten de susturucular silahin sesini çok aza indirirler ve de çok basit bir prensibe göre çaliiirlar. Bir balon düiünün, bu balonu iine ile patlattiiinizda yüksek bir ses çikar. Alt tarafi balonun içindeki basinçli havayi boialtmiisinizdir. Halbuki balonun aizini çok az açarak basinçli havanin yavaiça boialmasini sailarsaniz, çok az bir ses çikar. Bir diier ö...

Televizyondan veya gazetelerden, bizde pek olmasa da ABD'de polis sorgulamalarinda gerektiiinde bir saniiin yalan makinesine bailanarak, doiruyu söyleyip söylemediiinin kontrol edildiiini görmüi veya okumuisunuzdur. Hatta ABD'de FBI veya CIA gibi çok önemli devlet görevlerine alinmaya aday memurlara da bu test uygulanmaktadir. 'Polygraph' denilen bir alet ile saniia 4-6 adet sensör bailanir. Bu sensörlerden gelen çeiitli sinyaller, dönmekte olan bir kaiidin üzerine grafik olarak kaydedilir. Bu sensörlerle saniiin, o Nefes alii hizi. o Nabzi. o Kan basinci (tansiyonu). o Terleme miktari....

Günei iiiiina maruz kaldiiinda kararan gözlük camlari ilk olarak 1960'larin sonlarinda geliitirildi, yaygin olarak kullanilmaya bailanilmasi ise 1990'li yillarda oldu. Bu tip gözlük camlan fotokromik veya fotokromatik adi verilen ve yüzde 0,01 ile 0,1 arasinda gümüi kristalleri ihtiva eden özel camlardan yapilirlar. Kristaller normalde ieffaf olup son derecede küçüktürler ve gözlük camina bakildiiinda fark edilmezler. Gözlük camlarina bol miktarda Ultraviyole iiin ihtiva eden günei iiiii geldiii zaman kristallerdeki gümüi iyonlari etkilenerek gümüi atomlarina dönüiür ve camin içinde küçük ...

Tek sebebi var, vakum yani boiluk. Bir termosta iç içe geçmii iki kap vardir. Diitaki metal bir kap olup içteki genellikle bir cam iiiedir. ikisinin arasindaki hava ise boialtilmiitir. Tam olmasa da üreticiler tarafindan elde edilebilen tama yakin bir boiluk vardir. Vakumlu bir ortamda hava molekülleri de olmadiiindan isi ilet ilemez. Cismin isisi bailangiçta ne ise o halde kalir. içerden diiariya, diiardan içeriye isi geçiii olmaz. Termosun içine kahve konulursa isisi diiari kaçamayacaii için kahve sicak kalir, soiuk su koyarsaniz diiaridan içeriye isi giremeyeceii için su isinmaz, soiuklui...

Tarih öncesi toplumlarinin gücünü sailayan sanayilerden biri olan çömlekçiliiin geliimesi de tekerlek sayesinde olmuitur. Daha önce söylediiimiz gibi, seramik. Cilâli Tai Çaii'nda biliniyordu. 'Bu insanlarin killi topraia elle biçim vererek meydana getirdikleri çanak-çömlekler, bugün arkeologlara, kazilarin tarihlerini tespit etme imkânini vermektedir. Çömlekçi, hammaddesine elleriyle istediii biçimi verdikten sonra, bunu güneite piiirirdi. Piiirme iilemini ateite yapmayi ve iklim iartlarinin etkisinden kurtarmak için kapali yerde piiirmeyi, neden sonra düiünebildi. Böylece ilkel firin doimu...

XIX. Yüzyilin bailarina kadar gözler hep Roma ile Yunan'daydi. Çaidai uygarliiimiz yalniz bu iki kaynaia indirgenmekteydi. Bu görüi Napolyon'un Misir seferiyle deiiiti. Onunla birlikte Misir'a giden bilginler, icat ve anittan yana zengin bu iki uygarliktan, çok daha eski bir uygarliiin varliiini iaikinlik ve hayranlikla gördüler. 1842'de ufuk daha da geniiledi; Fransa'nin Musul baikonsolosu Botta, Mezopotamya'nin antik anitlarini ortaya çikardi. Bunu, öteki uygarliklarin, (Sümerler, Babilliler, Egeliler, Hititliler, Ukrayna'dan Moiolistan'a uzayan steplerde yaiayan göçebe halk) taninmasi ve in...

Kara taiitlarindan, henüz hiç sözünü etmediiimiz deniz ulaiimina geçelim. Daha önce anlatilmamasinin nedeni, Yunanlilarin ve onlardan öncekilerin su üstü ulaiiminda geri olmalari deiildir; Cilâli Tai Çaii'nda bile su üstü ulaiimi bilinmekte ve uygulanmaktaydi. Hatta geminin arabadan önce icat edilmii olmasi da olaiandir. Öyle ya, aiaç kütüiünü oyarak basit bir kayik yapmak, dingil ve tekerleii gerektiren arabanin icadindan daha kolay deiil midiri Hatta gemiciliiin, suyollarinin karayollarindan daha kisa ve kullaniili olduiunun fark edildiii günden bailayarak geliimii olduiunu kabul etmek, daha...

Ortaçai, tekniiin doiui çaiidir: Doium uzun, güç ve acili olmakla birlikte, sonlari yaklaitikça gelecek çailarin uygarliiinin temelini kuracak, en önemli üç icadin gerçekleitirildiiini görüyoruz. Bunlar, ortaçaiin uygarliia bailica katkilari ve önemli çikii noktalari olmuitur. Bu noktalardan yapilan üç atilim, toplumu modern çaiin eiiiine getirivermiitir. Bu icatlardan birincisi, ibaskiidir. Gutenberg'den önce hazirlanmii bir kitaba bakarsak bu icadin önemini daha iyi kavrayabiliriz: Madenden, deriden ya da tahtadan yapilma iki levhanin arasina sikiitirilmii kocaman bir iey... içinde, papazl...

Ve iite ortaçai sonlarinin üçüncü büyük icadi! Seine kiyisinda Adliye Sarayinin kare kulesindeki saati bütün Parisliler tanirlar. Birçok kereler (son olarak 1849'da) onarilan bu saat, Fransa'da imal edilen saatlerin ilk örneiidir. X. yüzyila kadar zamani bilmenin en pratik yolu, su saatiydi. Suyun sürekli akitilmasi esasina dayanan bu araç, zamanla süs kaygisiyla yerleitirilen birtakim mekanizmalarla karmaiik bir hal almiiti. Bunun en tipik örneiinin, 807 yilinda Harun Resifin Charlemagne'a (iarlman) armaian ettiii "saat" olduiu kesindir. Sürekli akan suyun belirli düzeylere gelmesi sonucund...

Mekanik icat, ihtiyacin ürünüdür. insanin en önemli ihtiyaci da, önce yemek, sonra giyimdir. Bu nedenle de elbise yapimi her çaida insan uiraiilarinin belli baililarindan biri olmuitur. Bu alanda ilk kullanilan madde, ketendi. Keten kumai, uzun süre 'rakipsiz', 'kral kumai' sayildi. Büyükannelerimizin sandiklarinda bulunan elbiseleri hatirlamaya çaliimak, bunu kanitlamaya yeter. Yün de onun kadar eskidir, denilebilir. Bununla birlikte merinos yünüyle imal edilenler ancak XVII. yüzyilda Fransa'da, sonra ingiltere'de yayildi. Bu siralarda pamuklu kumailar biliniyor, pamuk da Kuzey Amerika'da X...

ingiltere'de krallik emirnamelerince yasaklanmasina, Fransa'da Sorbonne'un iiddetle karii çikmasina raimen, ormanlar tükendikçe taikömürüyle isinma yayginlaiiyordu. Evlerden bir süre sonra fabrikalara da girmeye bailadi. Önce cam (1635), bira ve tuila fabrikalarina girdi. Derken günün birinde, bir demir döküm fabrikasi sahibi, "biz niye kullanmayalimi" diye düiündü. Bu kiii Dunley idi Ne yazik ki, bu ii Dunley'in düiündüiü gibi kolay deiildi. Yalniz odunkömürünün yerine taikömürü kullanmakla demir elde edilemezdi. Önce demir cevherinin içindeki oksijeni yok etmek gerekiyordu. Odunkömürünün...

ingiltere'deki kömür madenlerinde durum gittikçe daha tehlikeli bir hal aliyordu. Sürekli artan kömür talebi, kuyularin daha çok derinleitirilmesini gerektiriyor, dolan sulari boialtmak gittikçe güçleiiyordu. Britanya ekonomisinin en önemli sorunu durumuna gelen sulari boialtma iii için bütün mühendisler seferber olmuilardi. XVII. yüzyilin sonlarinda bu mühendislerden biri, Thomas Savery (1650-1715), bilim yayinlarina göz gezdirirken Hook'un, Papin'in makinesinden söz eden bir yazisina rastladi. Savery, Hook'un eleitirmelerine raimen, icadin iie yarar olabileceiini tahmin etti. Bunun için de...

Boulton ve Watt iirketi 1786'da "çift etkili" makineyi piyasaya sürdü. Elli beygirgücündeki bu makine bir un fabrikasina satildi. Bunu iplik, dokuma ve demir fabrikalari, maden ocaklari izledi. Watt'tan önce bile 600 iiçi çaliitiran Boulton fabrikalari alabildiiine büyüdü. Bütün dünyadan gelen vinç, sonda, un fabrikalari, iplik ve dokuma fabrikalari, darphane, Stanhope presleri, bira fabrikalari vb. için buharli makine taleplerini kariilamaya koyuldu. Böylece 1775 ile 1800 yillari arasinda 325 makine imal etti. A. B. D. ilk makineyi 1781'de satin almiiti; Almanya'da ilk defa 1785'te Fransa'da ...

Buhar sorununu bilimsel yönden geliitirmesinden ötürü Watt, bu devrimlerin kaynaii sayilmalidir. Ondan önce Newcomen'in makinesi aiir ve zor ilerliyor, teknik yerinde sayiyordu. Wattiin araciliiiyla bilimin iii ele almasi üzerine bu yavai gidiite birden bir canlanma görüldü. Tekniiin ilerleyiii bir devrim niteliiini aldi, olaylarin akiii büyük bir hiz kazandi. Bilim, insanlik tarihinde üçüncü defa müdahalede bulunuyordu, ama bu müdahalesi, toplumda bundan böyle büyük bir rol oynayacaiini kanitlayacak nitelikteydi. iimdilik bütün rolü, yalnizca icat edilmii bir makinenin geliitirilmesi ve müke...

XVIII. Yüzyilda en verimli iki sanayinin madencilik ve dokuma olduiunu hatirlatalim. Kimya, dokuma alaninda, lavoisier'den önceki yillarda da büyük rol oynamiiti. O kadar ki, bu yüzyilin sonlarina kadar kimya her ieyden önce kumai boyama sanatiydi diyebiliriz. O dönemde iu boyayici maddeler kullanilmaktaydi: Meksika'dan, Kanarya Adalarindan ve Hindistan'dan ithal edilen kirmiz böceii; Meksika ve Antiller'den bakam aiaci; Hindistan ve Uzak Doiu'dan çivit, Brezilya'dan brezil. Orta Doiu'dan mazi, vb. Bazen kumai, boyayi kendiliiinden emerdi, bazen de boyadan önce kumaii yailardan aritmak gerek...

Nicolas Leblanc, Philippe Girard, Jacquard, gibi bahtsiz mucitlere iimdiden Jouffroy d'Abbans, Chappe ve Fulton'u ve konumuzla ilgili olarak Philippe Lebon'u ekleyelim. Havagazinm, mucitlerinden biri olan Lebon da ötekilerden daha iansli olmadi. Bir sabah ölüsünü sokakta buldular ve mezarlikta bir çukura gömdüler. Eski dönemlerde verilen gösteriili davet ve eilentilerin öyküsünü tarih kitaplarinda okuyoruz: Kral saraylarinin muhteiem dekoru, muazzam salonlarda iatafatli giyimleriyle boy gösteren senyörler, operada suareler, balolar, iölenler... Bu zengin dünya nasil aydinlatilmaktaydi, diye ...

Havagazi önemli bir keiif olmakla birlikte bir lükstü de. Çünkü XIX. yüzyilin ilk, on yili içinde asil sorun yiyecek ve savunmakti. Savunma: Daha önce de dediiimiz gibi bakir piyasasini ingilizler tutuyorlardi ve bu madeni, çanlari eriterek elde etmiilerdi. Güherçile de, ülkede çikmadiiindan, barut imal etmek için nemli mahzenlerin duvarlarinda kendiliiinden meydana gelen maddeyi kaziyorlardi. Karbon, kükürt ve güherçilenin kariiimindan meydana gelen barut yalniz savailarda deiil, maden ocaklarinda ve yapi mühendisliiinde de kullanilmaktaydi. XIX. yüzyilin sonlarinda Nobel dinamiti icat edin...

Napolyon savailari kimyacilarin dikkatini bir ihtiyaca daha çekmiiti: Yiyecek sikintisi. Askerlerin, hele denizcilerin, yiyeceklerini birlikte götürmelerini ve bunlarin uzun süre dayanmasini sailamak gerekiyordu. Taze et bulunmadiiindan eskiden beri fümesi, kurusu ya da salamurasiyla yetinilmekteydi. Buna reçel ve peynir katmak tek beslenme yolu olarak biliniyordu. Ancak, bu sinirli imkânlar, savai genii bir alana yayilinca ve ulaiim gittikçe zorlaiinca sailik bakimindan kötü sonuçlar vermeye bailadi. Hükümet, bilim adamlarina bai vurdu. Et ve sebzelerin besleyici niteliklerini ve tazeliklerin...

Bununla birlikte XIX. yüzyilin ilk yarisinda et özüyle yaianabileceiine marnlamiyordu. Günümüzde bunca bollaian konsantre çorbalar henüz çok enderdi. Temel besin ekmek ve halkin büyük çoiunluiu için tahillardi. Ekmek yapimi da geliimemiiti. Makinelerle hamur yoiurma tekniii gittikçe yayginlaimaktaydi ve firinlar genellikle odunla isitilmakla birlikte kömür de kullanilmaya bailanmiiti. Buiday ekimine gelince hâlâ eski yöntemle sürdürülüyor ve bu tarim hâlâ bilgisizlik içinde yüzen köylülerin elinde bulunuyordu. Ama yine de Devrim'den bu yana toprak iiçisinin hayat iartlarinda bir geliime olmu...

Topraiin verimli hale getirilmesinden ve tarimin makineleitirilmesinden söz ediliyordu ama bilgin ve teknisyenlerin el ele verip yarattiklari bu büyük geliimelerin yararsiz duruma gelmesine de az kalmiiti. Gerçekten de eier nem kontrol altina alinmazsa, yani su çok geldiiinde fazlasi kontrol altina alinip az olduiunda artirimi sailanmasaydi, tarlalar yine eskisi kadar kurak kalacakti. Bu nedenle, akaçlama iiinin 1823'ten bailayarak ciddi bir iekilde ele alinip baiariya ulaitirilmasini bir baika hayati geliime olarak kabul etmeliyiz. Yapilan ii, suyu topraiin altindaki kanalizasyonlara çekmekti...

Toprak, insana hayatinin iki temeli olan ekmek ve sudan baika gerekli bir maddeyi daha, tuzu da sailar. Bu maddenin öteden beri beslenmede önemli bir yer tuttuiunu ve uzun zaman tuzdan yoksun kalmanin organizmada ne gibi düzensizliklere yol açtiiini biliyoruz. Tuzun, yalniz beslenmede deiil toplumsal hayatta da büyük rol oynadiiini gösteren olaylar çoktur. Sözgeliii Fransizcaidaki Salaire, ingilizceideki Salary kelimesini bir göz önüne alalim: Bu kelime Roma lejyonerlerinin ücretlerinin bir kismini tuz (sel) olarak almalarindan gelmektedir. Bu madde gerçekten birçok ülkede para yerine geçiyor...

iimdi 1745'e XV. Louis'in saltanat yillarina gideceiiz. Paris çalkalaniyor: Kâiif La Condamine, Güney Amerika'ya yaptiii bilimsel inceleme gezisinden dönmüi... On yil süren bu gezinin bastica amaci meridyenin bir derecesini ölçmekti. Daha önce Maupertuis tarafindan Laponya'da yapilan benzeri bir incelemenin sonuçlarinin kariilaitirilmasi, Cassini ve Newton taraftarlarinin arasindaki mücadeleye son vermiiti: Dünya ekvatorda deiil kutuplarda basik bir küre idi. Aydin tabaka, Maupertuis'in Cassini'ye La Condamine'in Bourguer'ye karii sürdürdüiü ve Voltaire'in kiikirtip körüklediii polemiii yi...

Böyle bir tasari Newcomen'in makinesiyle bile hayalden öteye gidebilecek gibi deiildi. Daha önce tanimini yaptiiimiz üç metre uzunluiunda ve sarkaci yedi metreye varan dev araci bir gözümüzün önüne getirelim. Böylesine bir hantal makineyi bir arabaya, hatta bir gemiye yüklemeyi düiünmek düpedüz gülünçtü. Üstelik bir soiutma makinesi olduiuna göre araçta ayrica tonlarla soiuk su bulundurulmasi gerektirmekteydi. Bu su, gemi için bir sorun deiilse de bunca hantalliii bir kara taiit aracinda bir an düiünmek bile saçmaydi, öyle ki bu yolda israr edenlerin hepsinin aci hayal kirikliklarina uirayacak...

Buharli gemi, ne saçmalik! Bu anlayiisizlik yalniz buharli araba tasarisini deiil, buharli gemi tasarisini da suya düiürdü. Denis Papin'inkini 25 Eylül 1707'de parçalamiilardi. Claude-François d'Auxiron'unki 8 Eylül 1774'te daha iansli çikmadi. D'Auxiron (1727-1778), kürekleri yangin tulumbasiyla iileyen bir gemi inia etmiiti. Seine irmaiinda denemeye konduysa da tasariya düiman gemicileri sarkacini sabote ettiklerinden deneme baiarisizlikla sona erdi. Zavalli mucit kederinden hastalandi; doiduiu Quingey'e çekildi ve orada öldü. Kirk yedi yaiinda ölüm döieiine düien bu adamin ününe özenen Te...

Fulton 23 iubat 1815'te öldü. Onu büyük bir sevince kavuiturduiu iehrin göbeiine, Manhattan'daki mezarliia törenle gömdüler, ihtiyar Clermont'un bol bol torunlari olmuitu. A.B.D.'nin büyük göllerinde ve bailica irmaklarinda yüzlerce buharli gemi dolaimaktaydi. Avrupa bu geliimeyi ibretle seyrediyordu. Amerika'yi izlemekte gecikmedi: ilk düzenli vapur seferi 1818'de, ingiltere-irlanda arasinda bailadi. Kesinlikle bilinmiyor ama, halk bu yeniliie kaygi ve duraksamali bir dönemden sonra aliiabilmii olmali. Çünkü bu topraklarda göl ya da irmak söz konusu deiildi. Kapali da olsa bir deniz yolculuiu...

Modern gemiciliiin çiirini açan pervanenin icadi, ayni zamanda utanmaz istismarci takiminin açgözlülüiünün ve haydutluiunun da tipik bir örneiidir. Bu yeteneklerin ve yürekliliiin deiil, hilenin, dalavereciliiin ve her türlü insafsizliiin kol gezip zafer kazandiii bir alan oldu. Pervane 1803'te Charles Dallery (1754-1845) adli bir Fransiz tarafindan icat edilmiitir. Dallery çeiitli dallarda ilginç icatlarda bulunmui yetenekli bir teknisyendi. En yararli çaliimasini buharli gemilerin geliimesi alaninda yapti. 1788'de bir buharli araba, 1803'te tüpe benzeyen bir kazan yapmii ve sonunda ayni yi...

Lokomotifi ilk düiünen, daha doirusu ilk gerçekleitiren Trevithick oldu. 1801'de inia ettiii ve kendinden öncekilerden daha baiarili bir sonuç alamadiii buharli arabasi hatirlardadir. Bu baiarisizlik buharli lokomotifin mucitini sarsti; sabirsiz, ama hünerli bir kiii olduiundan baika ieyler üzerinde çaliimaya bailadi. Ancak, emeklerinin büsbütün boia gitmesini de istemediiinden, bir süre sonra makinesinin ray üzerinde giden arabaya bailanmasini madencilere teklif etti. icadini yalniz Merthyr-Tydvil Firmasi kabul etti (1804), fakat bu büyük bir yarar sailamadi. Araç, beygirin yerini tutmasina...

Bu telgraf iekli en eski zamandan beri uygulanmaktaydi. Agamemnon, Truva'nin alindiiini Klitemnesr'e böyle duyurmuitu. Bu yöntem daha sonra Doiabilimci Enee, Polybe, Çinliler ve Kartacalilar tarafindan geliitirildi. Sonunculardan da Romalilara geçmii ve çok kullanilmiiti. Hatta iii Clyde'den Tyne'e uzanan surlarin içine tunçtan akustik borular yerleitirmeye, yani gerçek bir telefon hatti kurmaya kadar vardirmiilar ve haberleri ya da emirleri böylece 1.000 metreden 1.000 metreye hizla duyurabilmiilerdi. Barbar istilâlariyla birlikte bütün bu hünerli tekniklerin sonu geldi. Ve yeni kipirdamala...

1793'te Convention Meclisi, Claude Chappe'inkini resmen tanidi diye öteki mucitlerin kabuklarina çekildiklerini ve kendilerini yenilmii saydiklarini sanmamaliyiz. Mucit her ieyden önce inançli kiiidir. Dehasina çilgin bir güven vardir ve hatta bir rakibin baiarisi bile kendisinin yanlii yolda olduiuna inanmasi için yeterli deiildir. Öyle ki, Chappe iebekesi kurulup iiletilmeye bailandiii halde, optik telgrafin en iyi yol olmadiiina, ses ve elektriie dayanilarak daha verimli sonuçlar alinabileceiine inananlar, kanilarina uygun araitirmalarini sürdürmeye devam ettiler. Özellikle elektrikli tel...

XIX. yüzyilin son çeyreiinde Morse telgrafi standart araçlari, kurallari ve uzmanlariyla tam örgütlenmii bir kamu hizmeti durumuna gelmiiti. Ve sayisiz araitirmacilar daha da geliitirmek için haril haril çaliimaktaydilar. Çabalari özellikle iki yön izlemekteydi: En kisa zamanda masraflari kariilayacak azami hizi ulaiimda sailamak; bir de Morse alfabesini bir yana birakip mesajlari normal yaziyla alabilmek... Birincisini duplex (çift tarafli haberleime) tekniiiyle yani her iki yönden birden mesaj göndermek yoluyla sailadilar. Bu güzel icat iki kiiinin eseri oldu: Wheatstone (1852) ve Amerikal...