Kauçuk
iimdi 1745'e XV. Louis'in saltanat yillarina gideceiiz.
Paris çalkalaniyor: Kâiif La Condamine, Güney Amerika'ya yaptiii bilimsel inceleme gezisinden dönmüi... On yil süren bu gezinin bastica amaci meridyenin bir derecesini ölçmekti. Daha önce Maupertuis tarafindan Laponya'da yapilan benzeri bir incelemenin sonuçlarinin kariilaitirilmasi, Cassini ve Newton taraftarlarinin arasindaki mücadeleye son vermiiti: Dünya ekvatorda deiil kutuplarda basik bir küre idi.
Aydin tabaka, Maupertuis'in Cassini'ye La Condamine'in Bourguer'ye karii sürdürdüiü ve Voltaire'in kiikirtip körüklediii polemiii yillarca ilgiyle izlemiiti. Halkin gözüyse kâiifin Peru'dan getirdiii ve Akademi'ye sunduiu bir keiifteydi. Bu, yerlilerin bir aiacin özsuyundan elde ettikleri esnek bir maddeydi. Aiacin kabuiu hafifçe yarilinca özsuyu akiveriyor ve bu su hemen donduiu halde yumuiakliiini kaybetmiyordu. Yerliler hem kirilmaz, hem de su geçirmez bu maddeyle çanta, ayakkabi, elbise ve kaplar imal edebiliyorlarmii. Bu madde ayni zamanda yay gibi uzayabildiii için çok güzel ziplayan toplar ve cam iiringalarin yerine kullanilan armut biçiminde esnek iiringalar yapilabiliyormui. Halk buluiu sevinçle kariiliyordu. Ne var ki Akademi üyeleri. La Condamine'in, erdemlerini sayip tüketemediii bu maddeyi küçümseyerek bir yana ittiler.
Bunun hevea aiacinin özsuyu, yani kauçuk olduiunu anlamiisinizdir. Kauçuk! Yüzyilin en önemli keifi diyebileceiimiz madde Avrupa'ya böyle getirilmiiti. Gerçekten bebeklerin biberonundan tutun da, tekerleklere, okul silgilerinden çiklete kadar günlük yaiantimizin en ufak ayrintilarina girebildiiinden, kauçuiun uygarliiimizdaki yeri, bir benzeri daha bulunamayacak kadar büyük ve önemlidir. Kauçuktan elde edilen sayisiz yararlari da La Condamine'e borçluyuz. Ancak mucidin çaidailari bunu hiç mi, hiç akillarindan geçinmiyorlardi. iiringa aiaci deyip kahkahayi basiyor ve her biçime kolayca girebilen bu uysal maddeyi parmaklarinin arasina alip oynamakla yetiniyorlardi. Hammaddeyi ilk deierlendirme alani ancak 1770'te bulunabildi: Okul silgisi...
Gerçek iu; kauçuia karii gösterilen anlayiisizlik pek de haksiz deiildi. Bu olaianüstü madde erdemlerine kariilik büyük kusurlara da sahipti. Amerika'dan Avrupa'ya gelinceye kadar mayalanmasi yetmiyormui gibi her tarafi kirletiyor, pis kokuyor, üstelik kolay kaliplanmadiii gibi hava, iiik ve sicaiin etkisiyle bozuluyordu.
Kimyacilar bu güçlüiün çözümünü bulmakta gecikmediler: Madde, gerekli bir solüsyon (eriyik) içinde eritilip kaliba döküldükten sonra buharlaimaya birakildiii takdirde kalibin sekilini alirdi elbet. Ancak bu eritici maddenin ne olduiunu bulmak gerekiyordu. Terebentin özü, eter, petrol gibi birkaç solüsyon birden bulundu ama yalniz sonuncusuyla pratik bir sonuca ulaiildi. 1823'te iskoçyali kimyaci Charles Macintosh kauçuiu petrolün içinde erittikten sonra kumailari bu solüsyonun içine batirarak su geçirmez hale getirdi.
Kisa zaman sonra daha iyi bir solüsyon bulunabileceii düiünülerek yeniden araitirmalar bailadi. Çünkü bu türlü iilenmii iekliyle kauçuk hâlâ pis kokulu, üstelik tahta gibi sertti. Kimyacilar bu maddeyi her ne pahasina olursa olsun uygarliia kazandirmak için haril haril çatiimaya koyuldular.
Amaca ilk ulaian Amerikali Charles Goodyear oldu (1800-1860). Goodyear, Macinthos gibi bir bilim adami deiildi. Tersine kendini yeteneklerinin esinlemesine birakan bu amatör araitirmaci, kauçuiu eline geçen her türlü kimyasal maddeyle iilemeye koyuldu. Deneme yordami ona olumlu yolu açtiysa da kendinin ve ailesinin servetini ve sonunda hayatini bu uiurda kurban etti.
Evet, bir rastlantiyla bir gece kauçuiu ve kükürdü sobanin yaninda unutmasi sonucu "vulkanizasyonu" (kauçuiu belli miktarda kükürtle kariitirarak soiuk ve sicaktan etkilenmez duruma getirme iilemine "vulkanize etmek" denir.) keifetti. AL bir oranda kükürtle kariitirdiiinda (2-5/100), kauçuk tam istenilen yani kaliplanmaya elveriili, dirençli ve sailam bir madde haline geliyor, lastik dediiimiz iekli aliyordu. Bai döndürücü bir geliimenin ve dev servetlerin kaynaii olan kauçuk sanayii doimuitu. Ama ne yazik ki mucite kimse inanmamii, onu desteklemeyi göze alabilecek önsezisi güçlü bir tek kapitalist çikip elinden tutmamiiti. O kadar ki, Goodyear, 1844'te icadinin beratini alabildiii zaman kariisinda daha iansli bir rakip buldu: ingiliz Thomas Hancock maddeyi bir yildan beri imal etmekteydi.
Goodyear, dul karisina ve arti çocuiuna 200.000 dolar borç birakarak bir otel odasinda öldü. Buna kariilik Britanyali rakibinin elinde vulkanizasyon, yaygin bir teknik haline girmii ve 1839'da 300 ton olan dünya kauçuk üretimi 1850' de 1.000 tona yükselmiiti. Ve yüzyilin sonunda da 40.000 tona varacakti. Hancock daha da ileri gitti: Kauçuiu kükürdün etkisinde daha uzun zaman tutmak yoluyla sert bir madde olan "ebonit"i buldu. 1849'da vatandaii F. Walton keten yaiini oksitlemek ve bunu talai ya da mantarla kariitirmak yoluyla bir tür yerli kauçuk meydana getirdi. "Linolyum" denen bu madde çabuk yayginlaiti ve üretimi günümüzde 170 kilometre kareye kadar yükseldi.
Etiketler : [ deneme ] [ dünya ] [ saltanat ] [ kur ] [ ist ] [ buhar ] [ kürt ] [ biber ] [ armut ] [ dev ] [ tekerlek ] [ bell ] [ ton ] [ tere ] [ kalip ] [ ata ] [ z m ] [ a k ] [ bilim adami ] [ bilim adam ] [ DiL ] [ newton ] [ kimya ] [ e c ] [ e ii ] [ e i ] [ elik ] [ TAR ] [ ula ] [ dil ] [ ira ] [ adam ] [ amerika ] [ düi ] [ aii ] [ cam ] [ top ] [ hayati ] [ bor ] [ uzay ] [ hayat ] [ dan ] [ keiif ] [ iiik ] [ madde ] [ mal ] [ tek ] [ tutu ] [ vatan ] [ kurban ] [ mantar ] [ erdem ] [ IiIK ] [ araitirma ] [ bilim ] [ göz ] [ med ] [ din ] [ kutup ] [ DiN ] [ kan ] [ Kurban ] [ KETEN ] [ rum ] [ çin ] [ kutuplar ] [ yazi ] [ uyuz ] [ kükürt ] [ yaz ] [ vulkanizasyon ] [ vinç ] [ vin ] [ akad ] [ Edeb ] [ üretim ] [ metre ] [ retim ] [ EKER ] [ plan ] [ ken ] [ koç ] [ paris ] [ ben ] [ ARMUT ] [ rol ] [ silgi ] [ anlayiisizlik ] [ condamine ] [ bastica ] [ ekvatorda ] [ amerikal ] [ maupertuis ] [ dini ] [ Din ] [ mac ] [ ordu ] [ tip ] [ KALIP ] [ kutuplarda ] [ icadin ] [ çalkalaniyor ] [ basik ] [ ölçmekti ] [ gezisinden ] [ körüklediii ] [ voltaire ] [ laponya ] [ güzel ] [ gezinin ] [ meridyenin ] [ aman ] [ kiikirtip ] [ cassini ] [ yeteneklerin ] [ bourguer ] [ buharl ] [ kare ] [ mucit ] [ icadini ] [ eker ] [ gecikmedi ] [ iiti ] [ zaman ] [ kilomet ] [ ital ] [ keifetti ] [ uygarliiimiz ] [ yaiin ] [ miz ] [ yerlileri ] [ kaliba ] [ zip ] [ uygarliii ] [ doimu ] [ gezisinde ] [ uygarl ] [ dami ] [ dam ] [ bili ] [ yai ] [ kullan ] [ DER ] [ sanayi ] [ önsezi ] [ nsezi ] [ ekler ] [ ham ] [ MAL ] [ isi ] [ araitirmalar ] [ cin ] [ kar ] [ iilem ] [ rsi ] [ oyu ] [ dere ] [ e i_ ] [ kok ] [ u ak ] [ k y ] [ s t ] [ S K ] [ a a ] [ u ma ] [ n ne ] [ k p ] [ r n ] [ ayak ] [ nabi ] [ ÜRE ] [ emek ] [ kol ] [ YAZI ] [ eklem ] [ YAS ] [ petrol ] [ bati ] [ tel ] [ anm ] [ bat ] [ ekvator ] [ EKVATOR ] [ emen ] [ erit ] [ hava ] [ ali ] [ KÜKÜRT ] [ buharlaima ] [ ahi ] [ keten ] [ san ] [ iKTA ] [ KTA ] [ maya ] [ yaianti ] [ ard ] [ ani ] [ ayna ] [ soba ] [ hal ] [ oks ] [ mer ] [ CAM ] [ erik ] [ Ard ] [ TME ] [ halk ] [ ikta ] [ kumai ] [ kuma ] [ irmak ] [ yay ] [ BEBEKLER ] [ rmak ] [ SERT ] [ Hayati ] [ kENDi ] [ NEWTON ] [ nem ] [ iiringa ] [ aile ] [ kEND ] [ Hayat ] [ KAR ] [ kade ] [ ERiK ] [ DÜNYA ] [ RAN ] [ Iiik ] [ çek ] [ pert ] [ PETROL ] [ kirilma ] [ ersin ] [ Erik ] [ kara ] [ KARA ] [ TEKERLEK ] [ teknik ] [ kumailar ] [ kapitalist ] [ tabak ] [ kap ] [ kola ] [ DIN ] [ avrupa ] [ Dünya ] [ çanta ] [ büyü ] [ anta ] [ gerçek ] [ kay ] [ ama ] [ aia ] [ ALi ] [ sonuçlari ] [ direnç ] [ diren ] [ oksit ] [ yalan ] [ ele ] [ çim ] [ killar ] [ mak ] [ kil ] [ alan ] [ HAYATI ] [ A i ] [ meni ] [ ren ] [ türl ] [ yer ] [ BOR ] [ iileme ] [ kum ] [ kül ] [ ter ] [ gün ] [ hale ] [ and ] [ YAY ] [ etler ] [ len ] [ han ] [ BEL ] [ çatiima ] [ uiak ] [ bului ] [ ini ] [ bulu ] [ dar ] [ har ] [ TIP ] [ yili ] [ mayalanma ] [ KAUÇUK ] [ derece ] [ etr ] [ aki ] [ yüz ] [ ayakkabi ] [ BiBER ] [ ayakkab ] [ LEK ] [ kut ] [ deste ] [ deierlendirme ] [ par ] [ say ] [ bas ] [ ara ] [ sel ] [ Kaz ] [ TERE ] [ UZUN ] [ ece ] [ KÜRT ] [ afi ] [ aft ] [ ekil ] [ rika ] [ üre ] [ 183 ] [ dem ] [ kauçuk ] [ tara ] [ ney ] [ debi ] [ ayan ] [ yasa ] [ ala ] [ Say ] [ bel ] [ lara ] [ Ali ] [ otel ] [ kimy ] [ anüs ] [ men ] [ dol ] [ gece ] [ Ak m ] [ a la ] [ ÇEK ] [ l k ] [ i yeri ] [ Z M ] [ güne ] [ s k ] [ GEL ] [ SiK ] [ sonuçlar ] [ RSI ] [ AÇI ] [ iON ] [ çam ] [ edim ] [ bak ] [ DEN ] [ DIL ] [ tan ] [ alt ] [ açi ] [ bebekler ] [ diz ] [ çük ] [ küp ] [ ediz ] [ isa ] [ akü ] [ okul ] [ aiaç ] [ açilar ] [ andy ] [ ylan ] [ ati ] [ BULUi ] [ BULU ] [ Çam ] [ açin ] [ eiim ] [ RÜ D ] [ ASiNA ] [ maü ] [ eki ] [ Aki ] [ arai ] [ ari ] [ bai ] [ Doi ] [ doi ] [ kali ] [ kal ] [ GAL ] [ ili ] [ kÜrt ] [ tun ] [ hak ] [ meridyen ] [ rüntü ] [ hala ] [ lan a ] [ kimyasal ] [ rine ] [ elin ] [ maz ] [ gel ] [ üyeler ] [ yeler ] [ gil ] [ Uzay ] [ ZAMAN ] [ getiri ] [ ebe ] [ Üretim ] [ koc ] [ tik ] [ ran ] [ veri ] [ inan ] [ haf ] [ r ya ] [ thomas ] [ yapi ] [ yap ] [ amac ] [ acilar ] [ peru ] [ ayi ] [ KANI ] [ iti ] [ ürdün ] [ ile ] [ rme ] [ üye ] [ Tere ] [ çai ] [ can ] [ bebek ] [ kulu ] [ irak ] [ rak ] [ aÇi ] [ tai ] [ basi ] [ dei ] [ gelii ] [ sayi ] [ ulai ] [ olu ] [ geli ] [ bile ] [ ak m ] [ Amerika ] [ der ] [ SUR ] [ man ] [ uiur ] [ ermii ] [ aka ] [ ermi ] [ MAT ] [ uygarli ] [ Açi ] [ MAK ] [ charles ] [ den ] [ a i ] [ cadi ] [ cad ] [ ilim ] [ bildi ] [ Ayna ] [ parmaklar ] [ Maya ] [ yetenek ] [ Yay ] [ kii ] [ arc ] [ ILO ] [ kilo ] [ hay ] [ Kimya ] [ lay ] [ akt ] [ lad ] [ ilk ] [ Tekerlek ] [ tui ] [ kle ] [ ekle ] [ ekleme ] [ cim ] [ çünk ] [ koku ] [ etkilenme ] [ mine ] [ sevinç ] [ sevin ] [ akil ] [ ORDU ] [ GÜNLÜK ] [ k ta ] [ deier ] [ atü ] [ demi ] [ BIS ] [ GÜNE ] [ UYGAR ] [ Kükürt ] [ arda ] [ lastik ] [ cia ] [ yun ] [ 1800 ] [ k t ] [ güney ] [ tah ] [ yala ] [ AiI ] [ eti ] [ TÜR ] [ sert ] [ kta ] [ AiAÇ ] [ ZLE ] [ ayrinti ] [ SEL ] [ sol ] [ a m ] [ kau ] [ k pek ] [ c a ] [ haksi ] [ Müi ] [ müi ] [ arac ] [ haks ] [ ürün ] [ üret ] [ ret ] [ teker ] [ k pe ] [ l m ] [ A I ] [ anla ] [ etkile ] [ GÖZ ] [ K V ] [ dii ] [ aiil ] [ ailar ] [ aila ] [ hali ] [ iZLE ] [ ive ] [ atik ] [ atiima ] [ iir ] [ bira ] [ kili ] [ TAi ] [ EKi ] [ ilo ] [ dai ] [ ila ] [ ayni ] [ iisizlik ] [ değ ] [ i de ] [ asi ] [ EDi ] [ AiA ] [ aida ] [ ing ] [ kariit ] [ i ya ] [ i mer ] [ kill ] [ i sa ] [ isizlik ] [ ilik ] [ çei ] [ ÇEi ] [ Asina ] [ i ON ] [ ingiliz ] [ dailar ] [ Sik ] [ kiri ] [ pil ] [ İON ] [ uygar ] [ mizin ] [ sik ] [ iilik ] [ hafi ] [ arii ] [ ağa ] [ asik ] [ RSi ] [ İsa ] [ sina ] [ ARA ] [ BAK ] [ miyo ] [ Ardi ] [ ardi ] [ ni an ] [ çağ ] [ DİN ] [ üni ] [ leti ] [ dola ] [ anı ] [ uyu ] [ KiLO ] [ andi ] [ çini ] [ ALĞ ] [ IIK ] [ iii ] [ alkalaniyor ] [ de er ] [ mami ] [ kıl ] [ CADI ] [ R D ] [ e is ] [ ERIK ] [ eter ] [ sekil ] [ kis ] [ kisi ] [ A S ] [ kus ] [ YARA ] [ yil ] [ IKTA ] [ Isa ] [ yas ] [ ASINA ] [ araS ] [ IZLE ] [ olum ] [ rek ] [ KIL ] [ iaç ] [ kaza ] [ mat ] [ iek ] [ zle ] [ ans ] [ a z ] [ elbise ] [ gerek ] [ kazan ] [ LKA ] [ eri ] [ lka ] [ ölçme ]
