Bununla birlikte XIX. yüzyilin ilk yarisinda et özüyle yaianabileceiine marnlamiyordu. Günümüzde bunca bollaian konsantre çorbalar henüz çok enderdi. Temel besin ekmek ve halkin büyük çoiunluiu için tahillardi. Ekmek yapimi da geliimemiiti. Makinelerle hamur yoiurma tekniii gittikçe yayginlaimaktaydi ve firinlar genellikle odunla isitilmakla birlikte kömür de kullanilmaya bailanmiiti.

Buiday ekimine gelince hâlâ eski yöntemle sürdürülüyor ve bu tarim hâlâ bilgisizlik içinde yüzen köylülerin elinde bulunuyordu. Ama yine de Devrim'den bu yana toprak iiçisinin hayat iartlarinda bir geliime olmui, botanikçiler tarim iileriyle yakindan ilgilenmeye bailamiilardi. XVIII. yüzyilda "iyi tarimci" araniyor, bilim adamlari tarim üzerine makaleler yaziyor, kaliteli tohum ve verimli çaliima konulari ciddi iekilde ele aliniyordu.

Henri-Louis Duhamel du Monceau (1700-1782), buidayi on yildan fazla saklamanin yolunu bulmui, ayrica hayvanlarin beslenmesi ve aiaçlarin aiilanmasi konusunda incelemeler yapmiiti. Abbe Henri Alexandre Tessier (1741-1837), 1776'da buiday çeiitleri üzerinde denemelere giriimiiti. 1800'den sonra Alman tarim bilgini Albrecht Taer (1752-1828), tarim tekniiini modernleitirmeye çaliimii. isviçreli Theodore de Saussure (1767-1845), bitkilerde solunum ve beslenme mekanizmasini aydinlatmiiti. Fransiz Jean-Baptist Boussingault (1802-1887), topraiin beslenmesi ve gübrelerin rolü üzerinde çaliiti. Böylece bilim, tarim konusuna da eiilerek onu baili baiina bir bilim dali haline soktu. Fransa'da ilk tarim okulu 1822'de Nancy'de kuruldu. Bunu 1827'de Grignon'daki okul izledi. 1830'da bir Tarim Bakanliii ve 1848'de Tarim Enstitüsü kuruldu.

Ancak, bu takdirde deier çabalara raimen, tarim konusunda aiir bir geliime göze çarpmaktaydi. Köylüler atalarindan kalma bilgilerinden iaimiyorlardi. Elde ettiklerini iyi fiyatla satmaya bakiyor ve gerisini umursaniyorlardi, ingiltere diiinda, öteki ülkelerde yenilik çikaranlara kuikulu gözlerle bakilmaktaydi. Yaiayiilarindaki yalinlik, kalin kafaliliklarinin aynasiydi sanki.

Daha önce anlattiiimiz gibi, ingiltere topraii dinlendirme yöntemim kaldirarak bir "tarim devrimi" yapmayi baiarmiiti. Bu yenilik özellikle 1840'larda Kara Avrupasi'na yayildi. Böylece toprak yalniz tahil vermekle kalmayip hayvan yemi de verdiiinden davarlar ve bunun sonunda da gübre çoialmiiti. ingilizler bu durumdan yararlanip hayvan türlerini geliitirmiiler, bilinçli çiftleitirmelerle en iyi yünü veren koyun, en iyi eti sailayan siiir türleri üretip yetiitirmiilerdi.

Topraiin ekiminde iki, üç, dört yillik bir almaiik yöntem, o ezeli kitlik korkusuna son vermii, ayni zamanda kolza, ieker pancari, ierbetçiotu gibi sinai bitkilerinin ekimine ve bostanciliia da hiz vermiiti. Bu arada saban yavai yavai yerini pulluia birakiyordu. Böylece toprak daha derin kazilmaya, gübrelenmeye, kireçten yoksun topraklara kireç verilmeye bailanmiiti.

Gübrelemek ve kireçlemek topraii fizik ve kimyasal yönden geliitirmenin tek yöntemi olarak bilinmekteydi. Tarimciliiin bailamasinda o güne kadar bilinen tek gübre türü hayvansaldi. Buna ara sira bazi deniz yosunlarini da eklerlerdi. Bu sirada Thiersli köylülerin ilginç bir gözlemi oldu: Yakinlarinda bulunan biçak sapi fabrikasinin, kemik artiklarini tarlalara döktüklerinden iyi ürün aldiklari dikkatlerini çekti. Bu gözlemin söylentileri kulaktan kulaia yayildi ve kemiklerin gübre olarak kullanilmasi yayginlaiti. Açikgözler kemikleri toplayip deiirmenden geçirmeye ve tarimcilara satmaya koyuldular. Tüketim çoialinca insan kemiklerine de dadandilar ve Napolyon'un savai alanlari temizlenmeye bailandi.

Kemik nasil bir oluiumla tarlalarin verimini artirmaktaydii Bu soru Liebig'in kafasini kurcaladi ve Giessen'deki laboratuvarinda bitkilerin beslenmeleri üzerine araitirmalar yapmaya koyuldu. 1840'da iöyle bir gözleme vardi: Bitkiler beslenmeleri için gerekli olan karbonu havadan, fosfor ve potasyumu topraktan aliyorlardi. Öyleyse topraiin verimliliii bu maddelerin ne oranda bulunduiuna bailiydi. Kemiklerde fosfat bulunduiundan, bu oluium açikti.

Liebig, köklerin fosfati daha iyi emebilmeleri için kemiklerin sülfürik asitle iilenmesini salik verdi. Bu öiüdü John Lawes adli bir ingiliz (1414-1900) deierlendirdi. Rothamsted'deki (Hertfortshire) malikânesinde daha önce de bitkiler üzerinde araitirmalar yapmiiti. Liebig'le iibirliii kurarak kemik toplama iiine giriiti ve evini fabrika durumuna soktu. Bulduklari kemikleri burada iileyerek süperfosfat adiyle piyasaya sürdüler (1843).

Lawes iyi bir sanayiciydi. Büyük bir servet yapti ve tarimcilari da zengin etti. Ayni zamanda bilim adami olduiundan, bir deneme merkezi haline gelen fabrikasinda deneylerini sürdürmekteydi. Çaliimalarinin sonunda, bitkilerin azotu havadan deiil de topraktan aldiklarini ortaya koydu, önemli olan bu bului tarimsal kimyaya yeni bir alan açmiiti. Bunun üzerine iili'den nitratlar ve Peru'dan guano (kui gübresi) ithal edilmeye bailandi.

Liebig, bitkilerin beslenmesinde potasyumun rolünü açiklamiiti. Bu besin iili nitratlarinda bulunmaktaydi. XIX. yüzyilin ikinci yarisinda, Stassfurt'da (Almanya) dünyanin en zengin potasyum yataklari ortaya çikarildi. Böylece 1860 dolaylarinda kimyacilar topraia ihtiyaci olan fosfor, azot ve potasyumu istenen oranda verebildiler. Verim büyük çapta artmii ve o ezeli kitlik korkusu tarihe kariimiiti. Rothamsted Deney istasyonuna göre, 1771'de hektar baiina alman ürün 21 hektolitre iken, 1885-1894 arasinda 25.7'ye yükselmiiti.

Öte yandan, ekim tarzi da geliimiiti. Makineleimenin sanayiye getirdiii bai döndürücü ilerleme herkesin gözü önündeydi. 'Azami' üretim için bunun iart olduiunu artik herkes takdir ediyordu. Çünkü makine insandan daha çabuk ii görmekle kalmamakta, üretime insan elinin aciz olduiu bir düzen ve standardizasyon getirmekteydi.

Makineleimeyi tarima sokmak, denenmeye deier bir iey olarak görülmeye bailanmiiti. Topraii kazan, eken, sürgü çeken, biçen, döven bir makine, o güne kadar saçma olarak düiünülmüitü, ama neden olmasindii Galyalilar bir tür biçki makinesi kullanmiilardi: Öküzlerin çektiii bir arabanin altinda bulunan diililer buidayi kapip kesmekteydi. Ne var ki, bu makine tutulmamii, çarçabuk unutulup gitmiiti. Çünkü tarimda makineleime, ancak el emeiinin kit olmasi durumunda yararlidir.

Sezar'in zamaninda el emeiinin kit olmasi diye bir iey söz konusu deiildi. Bu ihtiyaç gerçekten ancak XVIII. yüzyilin sonlarinda duyulmaya bailandi. O dönemde Sanayi Devrimi ingiliz köylülerini iehirlere çekmekteydi. Yüzlerce hektarlik topraklarin sahipleri bu durumda modern tekniie baivurmak zorunluluiunu duydular. Küçük toprak sahipleriyse topraklarini satip iehirlere, fabrikalarda iiçi olarak çaliimaya gidiyorlardi. El emeii kitliii tehlikeli bir durum almaya bailamiiti. Zengin tarimcilarin projeleri altüst olacaia benzerdi. Buidayi makineler araciliiiyla biçme imkâni bulunmaz miydii

Royal Society, sorunu yariimaya koydu (1780). Binlerce ve çoiu hayali cevaplar geldi, öyle ki, XIX. yüzyilin ilk çeyreiine kadar iöyle elle tutulur bir çözüm iekli ileri süren olmadi. Ta 1828'e, Patrick Bell'in "biçer"ine kadar. Bu araçla, ekinler gel-git hareketine uyan bir biçakla kesilip kenara atilmaktaydi.

Ayni tarihlerde makineleime sorunu Amerika'da ciddi bir durum almiiti. Bu ülkede el emeii kitliii yoktu, ama topraklar el emeiiyle ekilmeyecek kadar büyüktü. Louisiana'yi ve daha birçok devletleri de içine alarak geniilemii olan Amerika Birleiik Devletleri'nde çiftliklerden her biri Belçika büyüklüiündeydi ve esir tüccarlari haril haril zenci köle taiidiklari halde, bunlar uçsuz bucaksiz topraklarda kayboluyorlardi. Bu durumda, makineleime çok ciddi bir sorun olarak kariilarina çikmaktaydi.

Sorunu, Virginiali bir çiftçinin oilu, Cyrus McCormick çözümledi (1809-1884). Babasinin tarlalarina iki beygirle çekilen garip bir makine getirdi. Bir kayii araciliiiyla tekerlekler bir biçkiyi harekete geçiriyorlardi. Bu araç buidaylari biçiyor ve özel bir bölmeden geçirip yana atiyordu. Tarlalarin ne büyük bir hizla ve ne kadar düzgün tarandiiini görenler iaiirip kaldilar. Bunun üzerine McCormick sanayici oldu ve 1839'dan bailayarak makinelerini satmaya bailadi.

1851 Londra Sergisi tarimsal makineleimenin zaferini ilân etti. Birçok tip biçer makine sergilenmiiti. Ama McCormick'inkinin bunlarin en geliimiii olduiu ilk bakiita anlaiiliyordu. Biçki makinelerinin yani sira mekanik ekerler, döverler ve birkaç demirli mekanik saban da sergilenmiiti.

1868'de Rus Andrey Vlassenko'nun "biçerdöver"! ortaya çikti ve ayni yillarda ilk buharli döverler de iilemeye bailadi.

---

Etiketler : [ deneme ] [ dünya ] [ aiik ] [ araba ] [ tarih ] [ kur ] [ ist ] [ buhar ] [ meb ] [ makaleler ] [ makale ] [ MAKALE ] [ TARiH ] [ fizik ] [ dev ] [ tekerlek ] [ bilim adamlari ] [ fransa ] [ bilim adamlar ] [ YÖNTEM ] [ basin ] [ bell ] [ tere ] [ bilgil ] [ 1848 ] [ demir ] [ ata ] [ z m ] [ a k ] [ asit ] [ fiyat ] [ bilim adami ] [ toprak ] [ sezar ] [ bilim adam ] [ DiL ] [ kömür ] [ tri ] [ dii ] [ kimya ] [ savai ] [ sava ] [ e ii ] [ korku ] [ e i ] [ kat ] [ çiftçi ] [ TAR ] [ ula ] [ evr ] [ ingiltere ] [ dil ] [ evrim ] [ ira ] [ beslenme ] [ adam ] [ kulak ] [ gözlem ] [ öteki ] [ teki ] [ almanya ] [ ÇEiiTLERi ] [ amerika ] [ lala ] [ yün ] [ düi ] [ bilinç ] [ bilin ] [ aii ] [ ayva ] [ kale ] [ top ] [ proje ] [ bor ] [ hayat ] [ SÜLFÜR ] [ yöntem ] [ dan ] [ fosfat ] [ makine ] [ van ] [ denemeler ] [ napolyon ] [ deney ] [ madde ] [ mal ] [ çeiitleri ] [ tek ] [ tutu ] [ köy ] [ ieker pancari ] [ ekmek ] [ oyun ] [ araitirma ] [ altin ] [ eker pancar ] [ bilim ] [ göz ] [ makineler ] [ med ] [ azot ] [ din ] [ KÖMÜR ] [ açi ] [ avarlar ] [ Sülfürik Asit ] [ ÖMÜR ] [ DiN ] [ kan ] [ sat ] [ çarpma ] [ birlik ] [ nar ] [ rum ] [ arpma ] [ çin ] [ hayal ] [ takla ] [ düzen ] [ mar ] [ yazi ] [ yaz ] [ gen ] [ BUiDAY ] [ tarim ] [ kemikler ] [ deniz ] [ tahillar ] [ aiaç ] [ vin ] [ bilgi ] [ eren ] [ galya ] [ ülkeler ] [ ilginç ] [ iEKER ] [ üretim ] [ retim ] [ lkeler ] [ ilgin ] [ EKER ] [ karbon ] [ ken ] [ londra ] [ BAL ] [ insan ] [ isviçre ] [ ben ] [ Sat ] [ rol ] [ sülfürik asit ] [ inkini ] [ pancar ] [ ekimine ] [ bollaian ] [ Din ] [ hayvanlar ] [ Deri ] [ buiday ] [ çük ] [ ordu ] [ tip ] [ buharli ] [ enderdi ] [ kas ] [ aman ] [ buharl ] [ john law ] [ sira ] [ lama ] [ ieker ] [ sülfürik ] [ geliimemiiti ] [ eker ] [ anmiilardi ] [ oktu ] [ iiti ] [ zaman ] [ hayvan ] [ evl ] [ unutulup ] [ sokmak ] [ miz ] [ ikin ] [ rig ] [ adiyle ] [ dami ] [ büyüklüi ] [ gitmiiti ] [ dam ] [ bili ] [ kullan ] [ cevapl ] [ dikkat ] [ DERi ] [ DER ] [ john ] [ sanayi ] [ aiaçlar ] [ neden ] [ FIRIN ] [ ARABA ] [ mod ] [ duy ] [ ALTIN ] [ asi ] [ DIL ] [ fabrika ] [ ekler ] [ ham ] [ MAL ] [ isi ] [ araitirmalar ] [ kar ] [ iilem ] [ BUR ] [ ceva ] [ oyu ] [ e i_ ] [ k y ] [ s t ] [ a a ] [ u ma ] [ n ne ] [ MALiK ] [ Tohum ] [ nabi ] [ GEN ] [ deri ] [ ÜRE ] [ diililer ] [ emek ] [ tüketim ] [ kol ] [ sanayi devrimi ] [ YAZI ] [ hareket ] [ YAS ] [ anmi ] [ olmui ] [ yatak ] [ tel ] [ anm ] [ olmu ] [ TOPRAK ] [ ihtiyaç ] [ ihtiya ] [ ekim ] [ dal ] [ hava ] [ ali ] [ kalite ] [ fosfor ] [ ahi ] [ türleri ] [ erke ] [ kemik ] [ san ] [ KTA ] [ maya ] [ ard ] [ ani ] [ ayna ] [ iibirliii ] [ hal ] [ oks ] [ maki ] [ mer ] [ konu ] [ AZOT ] [ devlet ] [ bitkiler ] [ bolu ] [ erik ] [ Ard ] [ EKMEK ] [ halk ] [ tai ] [ projeler ] [ pas ] [ Demir ] [ deiirmen ] [ belçika ] [ saç ] [ irmak ] [ yay ] [ deneyler ] [ rmak ] [ aylar ] [ nem ] [ Hayat ] [ marn ] [ iehirler ] [ iiçi ] [ KAR ] [ ehirler ] [ ERiK ] [ theodor ] [ DÜNYA ] [ KEMiK ] [ ÜLKELER ] [ RAN ] [ genel ] [ LKELER ] [ çek ] [ iEKER PANCARI ] [ kimyasal gübre ] [ BiTKiLER ] [ ülke ] [ lke ] [ solunum ] [ Erik ] [ besin ] [ kara ] [ KARA ] [ devrim ] [ TEKERLEK ] [ arab ] [ EKER PANCARI ] [ iehir ] [ botanik ] [ ehir ] [ kap ] [ DIN ] [ DENiZ ] [ esk ] [ avrupa ] [ Dünya ] [ büyü ] [ litre ] [ gerçek ] [ bai ] [ kay ] [ ama ] [ aia ] [ sab ] [ ALi ] [ ele ] [ mak ] [ 1900 ] [ FOS ] [ fos ] [ bitki ] [ fabrikalar ] [ baz ] [ topraktan ] [ kui ] [ uydu ] [ kil ] [ alan ] [ BiTK ] [ KON ] [ A i ] [ meni ] [ ören ] [ ren ] [ türl ] [ potasyum ] [ 1830 ] [ koyun ] [ yer ] [ DEMiR ] [ NAR ] [ BOR ] [ iileme ] [ arbon ] [ SAVAi ] [ SAVA ] [ ter ] [ iZM ] [ gün ] [ nlar ] [ and ] [ ngiltere ] [ mekanik ] [ tohum ] [ YAY ] [ yosun ] [ tarim devrimi ] [ etler ] [ firinlar ] [ len ] [ BEL ] [ sanayi devrim ] [ çini ] [ bului ] [ ini ] [ bulu ] [ dar ] [ MAKALELER ] [ PAT ] [ har ] [ tahil ] [ TIP ] [ pan ] [ diz ] [ yili ] [ AÇI ] [ aki ] [ TAi ] [ ÇEKi ] [ anlat ] [ yüz ] [ eski ] [ KITLIK ] [ LEK ] [ mekan ] [ ara ] [ say ] [ bas ] [ sel ] [ FRANSA ] [ zar ] [ ost ] [ SEZAR ] [ AYVA ] [ Kaz ] [ TERE ] [ Deniz ] [ soru ] [ atr ] [ ece ] [ kitlik ] [ Avarlar ] [ Kas ] [ çaliima ] [ KEM ] [ iekil ] [ ekil ] [ rika ] [ üre ] [ 183 ] [ dem ] [ istasyon ] [ erkez ] [ tara ] [ ney ] [ ayan ] [ zeng ] [ yasa ] [ M T ] [ ER K ] [ ala ] [ k z ] [ Say ] [ bel ] [ Bitkiler ] [ lara ] [ Ali ] [ tutulma ] [ Oyun ] [ siiir ] [ kimy ] [ rus ] [ su tarih ] [ men ] [ dol ] [ Ak m ] [ i de ] [ ÇEK ] [ l k ] [ Z M ] [ güne ] [ ay e ] [ GEL ] [ büyüklü ] [ ütü ] [ i çi ] [ cin ] [ e c ] [ iON ] [ süt ] [ bak ] [ DEN ] [ tan ] [ alt ] [ sac ] [ RTÜK ] [ dini ] [ ila ] [ sülfür ] [ oluium ] [ akü ] [ okul ] [ acl ] [ oru ] [ açilar ] [ andy ] [ çar ] [ AiiNA ] [ lal ] [ ylan ] [ kül ] [ ati ] [ BULUi ] [ BULU ] [ an y ] [ uçak ] [ kiz ] [ RÜ D ] [ in ac ] [ maü ] [ eki ] [ bilgiler ] [ pul ] [ Aki ] [ arai ] [ ari ] [ atalari ] [ baki ] [ birlei ] [ GALi ] [ kali ] [ hiz ] [ atalar ] [ kal ] [ GAL ] [ birle ] [ bal ] [ ili ] [ Zar ] [ yarak ] [ tessie ] [ erkes ] [ ilik ] [ hala ] [ lan a ] [ FOSFOR ] [ arz ] [ kimyasal ] [ rine ] [ elin ] [ pip ] [ sen ] [ Tarim ] [ maz ] [ gel ] [ tes ] [ gil ] [ ZAMAN ] [ cevap ] [ Üretim ] [ fizi ] [ uydular ] [ tik ] [ yenilik ] [ dava ] [ temel ] [ ran ] [ veri ] [ insan kemikleri ] [ ONLAR ] [ e im ] [ r ya ] [ fal ] [ ing ] [ yapi ] [ devrimi ] [ yap ] [ acilar ] [ peru ] [ ayi ] [ kesin ] [ KANI ] [ Nar ] [ atal ] [ içki ] [ yaya ] [ çile ] [ ile ] [ örme ] [ rme ] [ O i ] [ biçak ] [ Tere ] [ çai ] [ kez ] [ kulu ] [ irak ] [ rak ] [ aÇi ] [ saussure ] [ aban ] [ kök ] [ basi ] [ dei ] [ maddeleri ] [ gelii ] [ olui ] [ yai ] [ artiklar ] [ olu ] [ geli ] [ bile ] [ ak m ] [ Amerika ] [ yalin ] [ cif ] [ der ] [ SUR ] [ UÇAK ] [ man ] [ ciz ] [ ermii ] [ aka ] [ ermi ] [ moi ] [ ERKEZ ] [ fransiz ] [ Açi ] [ MAK ] [ modern ] [ rtÜk ] [ avar ] [ den ] [ a i ] [ olaylar ] [ AVARLAR ] [ cad ] [ aiiri ] [ ilim ] [ KONU ] [ bildi ] [ sap ] [ Ayna ] [ Maya ] [ ATR ] [ Köle ] [ Yay ] [ kii ] [ arc ] [ bit ] [ örmek ] [ rmek ] [ böl ] [ hay ] [ Kimya ] [ lay ] [ akt ] [ lad ] [ ilk ] [ bostan ] [ Tekerlek ] [ oje ] [ YARAK ] [ EVRIM ] [ kle ] [ ekle ] [ emel ] [ çünk ] [ mine ] [ ilginc ] [ akil ] [ toplama ] [ ORDU ] [ isizlik ] [ brecht ] [ k na ] [ k ta ] [ E EK ] [ deier ] [ atü ] [ maddeler ] [ demi ] [ GÜNE ] [ arda ] [ LiON ] [ görme ] [ yun ] [ konular ] [ sanayici ] [ 1800 ] [ k t ] [ tah ] [ türler ] [ eti ] [ TÜR ] [ kta ] [ devletler ] [ AiAÇ ] [ iZLE ] [ ZLE ] [ ekmek yapimi ] [ SEL ] [ Tarih ] [ Gen ] [ sol ] [ diili ] [ a m ] [ i ya ] [ araci ] [ dai ] [ kayi ] [ Müi ] [ müi ] [ arac ] [ Cevapl ] [ ürün ] [ üret ] [ pat ] [ ret ] [ teker ] [ l m ] [ A I ] [ anlai ] [ ÇEi ] [ çei ] [ anla ] [ tsh ] [ 1837 ] [ GÖZ ] [ K V ] [ u mak ] [ moğ ] [ aiil ] [ aila ] [ aliima ] [ EiiTLERi ] [ eiitleri ] [ SATI ] [ hali ] [ ulai ] [ mani ] [ AiI ] [ iir ] [ iine ] [ bira ] [ bailam ] [ iiir ] [ bailama ] [ EKi ] [ LİON ] [ yıl ] [ HIZ ] [ i AY ] [ sati ] [ kasi ] [ iti ] [ ayni ] [ bilgin ] [ iiler ] [ i yeri ] [ kız ] [ EDi ] [ AiA ] [ Baki ] [ aiina ] [ DiiLi ] [ aliim ] [ aliimi ] [ dila ] [ i sa ] [ dali ] [ i ON ] [ ingiliz ] [ DİL ] [ İON ] [ GALİ ] [ ilii ] [ arii ] [ ağa ] [ sina ] [ ARA ] [ BAK ] [ miyo ] [ araĞ ] [ Ardi ] [ ardi ] [ VEN ] [ i_ devri ] [ DİN ] [ firin ] [ üni ] [ asil ] [ O Ğ ] [ ALİ ] [ dola ] [ DERĞ ] [ anı ] [ uyu ] [ andi ] [ BiLGi ] [ ALĞ ] [ IIK ] [ iii ] [ İZLE ] [ mami ] [ POTASYUM ] [ R D ] [ ERIK ] [ bos ] [ TAS ] [ A S ] [ kus ] [ IZM ] [ YARA ] [ Ingiltere ] [ yil ] [ O G ] [ yas ] [ araS ] [ IZLE ] [ tas ] [ rek ] [ KIL ] [ gübre ] [ dağ ] [ iaç ] [ ARBON ] [ SAV ] [ kaza ] [ LON ] [ iek ] [ bilgisiz ] [ zle ] [ ans ] [ a z ] [ 1840 ] [ gerek ] [ kazan ] [ eri ] [ standard ] [ standardizasyon ] [ K e ] [ köle ] [ EYS ]