Napolyon savailari kimyacilarin dikkatini bir ihtiyaca daha çekmiiti: Yiyecek sikintisi. Askerlerin, hele denizcilerin, yiyeceklerini birlikte götürmelerini ve bunlarin uzun süre dayanmasini sailamak gerekiyordu. Taze et bulunmadiiindan eskiden beri fümesi, kurusu ya da salamurasiyla yetinilmekteydi. Buna reçel ve peynir katmak tek beslenme yolu olarak biliniyordu. Ancak, bu sinirli imkânlar, savai genii bir alana yayilinca ve ulaiim gittikçe zorlaiinca sailik bakimindan kötü sonuçlar vermeye bailadi. Hükümet, bilim adamlarina bai vurdu. Et ve sebzelerin besleyici niteliklerini ve tazeliklerini kaybetmeden uzun zaman saklanabilmelerini sailayacak bir yöntem bulana 12.000 franklik bir ödül vaat etti.

Bu ödül 1810'da Nicolas Appert'e (1750-1841) verildi. Bu adam dei Lombards sokaiinda bir iekerci olup Champagne'da, iarap mahzenlerinde geçen çiraklik yillarinda bu konuyla ilgili bazi gözlemler yapmiiti. Kendi kendine "Yiyecekleri bozan mayalar olduiuna göre, bunlari kaynatmak yoluyla yok edilemez mii" ieklinde düiünüyordu. Bu, Pasteur keiifleri öncesinden dâhice bir esinlenmeydi. Pasteur de "Etudes sur le vin-iarap Üzerine incelemeler" adli kitabinda ayni ieyi kabul etmiitir. Böylece Appert 1795'ten bailayarak yiyecekleri, siki siki kapatilmii kutularda ve bir Papin kazaninin içinde kaynatmaya bailadi.

Bu yöntemin iyi sonuç vermesinden sonra Appert, orduya yiyecek sailama iiinin sorumlusu oldu. Elli iiçinin çaliitiii Massy'deki fabrikasinda cam kavanozlar içinde üç aya kadar taze kalan et, balik, sebze ve süt imal etmekteydi.

Savai rastlantilari, bu iiielerden bazilarinin ingiliz askerlerinin eline geçmesine yol açti. Teknisyenler hayretle bunlari incelemeye koyuldular ve 1812'de Bermondsey'de ayni yöntemle konserve yapan bir fabrika kurdular. Pratik insanlar olduklarindan, aiir ve nazik bir madde olan camin uygun bir malzeme olmadiiini düiünerek onun yerine maden kullanmanin çarelerini aramaya koyuldular. 1814ite Donkun ve Hail firmasi ilk teneke konserve kutularini piyasaya sürdü. Ama bunlar öylesine sailamdi ki, kalem ve çekiçle açilmasi gerekiyordu.

Konserve sanayinin kurulmasi yalniz askerleri^ deiil, denizcilerin ve kâiiflerin de çok iiine yaramiiti. Kalitesi de iyi olsa gerekti. Çünkü Parry'nin 1824'te Kuzey Kutbuna götürmüi olduiu, konserveler, 1937'de açildiiinda içindekilerin hâlâ yenebilecek durumda olduiu görüldü.

Böylece, Appert'in icadindan ilk yararlananlar askerler, denizciler ve kâiifler oldular. Konserve yalniz aylar boyu taze yiyecek sailamakla kalmiyor, az da yer tutuyordu. Yöntem daha da geliitirilebilirdi. Daha sonra aiirliii hafifletmenin ve ayni hacme daha fazla yiyecek siidirmanin yollarini aramaya koyuldular. ilk akla gelenler, etin kemiklerini ve buna benzer fazlaliklari ayiklamak oldu.

Bu iii de 1838'de Alman Justus Liebig (1803-1873) ele aldi.

Liebig otuz bei yaiinda olduiu halde dünyanin en ileri gelen kimyacilarindan biriydi. Çocukluiunda kötü bir öirenci olmui, hiç bir lise onu kabul etmek istememiiti. Babasi onu bir eczacinin yanina çirak verdiiinde orada da sevilmemii, ama 1822'de Gay-Lussac laboratuvarina girince ilerlemenin yolunu bulmuitu, iki yil sonra da Humboldt'un tavsiyesi üzerine kendisine Giessen (Hesse) Üniversitesinde kimya kürsüsü verilmiiti. Bundan sonra genç adam kendini araitirmalarina dileiince verebildi. Öirenciler yetiitirdi, laboratuvar kurdu, icatlarda bulundu. Bütün Avrupa'nin gözü iimdi teorik çaliimalarin yaninda pratik sorunlara da seve seve eiilen, bu doiuitan kimyaci genç adamdaydi.

Liebig 1838'e kadar kloroformu, klorali bulmui, yailari ve albüminoidleri incelemiiti. Ette ne kadar çok yararsiz maddeler bulunduiunu tespit ederek iaiti. Bir siiirda yüzde 28 kemik ve üçte bir su bulunmaktaydi bu su çikarildi mi, et 5 ton yerine 2 ton gelirdi. Böylece fazla yer tutmamakla kalmaz, susuz daha da iyi saklanabilirdi.

Ette yalniz besleyici olan ieyleri saklayip gerisini yok etme fikri bu genç kimyacinin buluiudur. Böylece besin gerçekten en küçük hacmine indirilmii bulunuyordu. Appert'in eserini tamamlayan bu yöntem beslenmekte gerçek bir devrim yaratmiiti. Pek yakinda da (1865), Güney Amerika'dan ithal edilen etlere Avrupa artik yünün yan ürünü, deri ve kemik tozu gözüyle bakmayacak, tersine bir 'Liebig özü' halini alan yiyecekler Avrupa'yi beslemeye bailayacaktir. Öte yandan 1856'da ingiliz sanayicisi Borden, sütün dörtte bir suyunu çikarip buna beite iki oraninda ieker ekleyerek toz süt imaline bailadi.

Kimya elini besin sorununa uzatmiiti.

---

Etiketler : [ dünya ] [ ulaiim ] [ icatlar ] [ kur ] [ ist ] [ dev ] [ bilim adamlari ] [ bilim adamlar ] [ YÖNTEM ] [ ton ] [ albüm ] [ z m ] [ sin s ] [ a k ] [ maden ] [ bilim adam ] [ DiL ] [ keiifler ] [ kimya ] [ savai ] [ insanlar ] [ M KEN ] [ sava ] [ e i ] [ çocuk ] [ elik ] [ ocuk ] [ sailik ] [ kat ] [ ailamak ] [ ula ] [ evr ] [ balik ] [ dil ] [ evrim ] [ ira ] [ beslenme ] [ adam ] [ gözlem ] [ amerika ] [ yün ] [ düi ] [ Üniversite ] [ mayalar ] [ bilin ] [ niversite ] [ aii ] [ süt ] [ cam ] [ kale ] [ bor ] [ boy ] [ yanma ] [ yöntem ] [ dan ] [ keiif ] [ van ] [ napolyon ] [ madde ] [ firma ] [ mal ] [ tek ] [ tutu ] [ iarap ] [ arap ] [ araitirma ] [ bilim ] [ göz ] [ med ] [ din ] [ açi ] [ DiN ] [ rap ] [ kalem ] [ birlik ] [ PEYNiR ] [ rum ] [ çin ] [ bakim ] [ gen ] [ kemikler ] [ deniz ] [ SAiLIK ] [ iEKER ] [ EKER ] [ ken ] [ peynir ] [ BAL ] [ insan ] [ ailar ] [ ben ] [ tuz ] [ arama ] [ dayanmasini ] [ dini ] [ Din ] [ Deri ] [ çük ] [ ordu ] [ icadin ] [ icatlarda ] [ papin ] [ kas ] [ aman ] [ lama ] [ ieker ] [ icadindan ] [ götürmelerini ] [ yiyeceklerini ] [ fümesi ] [ eker ] [ kimyacilarin ] [ iiti ] [ zaman ] [ kaynatmak ] [ kurusu ] [ yetinilmekteydi ] [ biliniyordu ] [ salamurasiyla ] [ tazeliklerin ] [ sebzelerin ] [ rastlantilar ] [ denizcilerin ] [ icatla ] [ yayilinca ] [ zorlaiinca ] [ dam ] [ bili ] [ yai ] [ kullan ] [ yarat ] [ ödül ] [ dikkat ] [ DERi ] [ DER ] [ sanayi ] [ past ] [ duy ] [ yailar ] [ ask ] [ kati ] [ fabrika ] [ ekler ] [ ham ] [ MAL ] [ ANAN ] [ isi ] [ araitirmalar ] [ kar ] [ rsi ] [ KUZ ] [ oyu ] [ dere ] [ e i_ ] [ k y ] [ a a ] [ konserve ] [ nabi ] [ sebze ] [ GEN ] [ deri ] [ ÜRE ] [ ive ] [ göt ] [ üni ] [ üniversite ] [ YAS ] [ olmui ] [ KAV ] [ tel ] [ anm ] [ olmu ] [ BALIK ] [ ihtiya ] [ emen ] [ ali ] [ kalite ] [ iCATLAR ] [ icat ] [ san ] [ kemik ] [ KTA ] [ CATLAR ] [ maya ] [ sikinti ] [ ard ] [ ani ] [ ayna ] [ hal ] [ ütü ] [ mer ] [ konu ] [ CAM ] [ erik ] [ Ard ] [ TME ] [ CAMIN ] [ pas ] [ yay ] [ ULAiIM ] [ Akim ] [ ske ] [ aylar ] [ kENDi ] [ kEND ] [ iiçi ] [ KAR ] [ ERiK ] [ DÜNYA ] [ KEMiK ] [ TUZ ] [ RAN ] [ çek ] [ pert ] [ gelir ] [ ersin ] [ gay ] [ YAiLAR ] [ Erik ] [ besin ] [ devrim ] [ dis ] [ nicolas ] [ kap ] [ cola ] [ DIN ] [ DENiZ ] [ esk ] [ avrupa ] [ Dünya ] [ gerçek ] [ kay ] [ ama ] [ ALi ] [ ele ] [ mak ] [ baz ] [ kil ] [ alan ] [ KON ] [ A i ] [ meni ] [ ren ] [ yer ] [ BOR ] [ SAVAi ] [ SAVA ] [ ter ] [ yüzde ] [ gün ] [ nlar ] [ and ] [ sac ] [ YAY ] [ hess ] [ etler ] [ len ] [ çini ] [ bului ] [ ini ] [ bulu ] [ dar ] [ PAT ] [ SINIR ] [ pan ] [ yili ] [ reçel ] [ AÇI ] [ ÇEKi ] [ yüz ] [ aki ] [ eski ] [ kut ] [ ASKER ] [ ara ] [ par ] [ bas ] [ say ] [ yiyecek ] [ Kaz ] [ RSI ] [ Deniz ] [ soru ] [ UZUN ] [ ece ] [ savailar ] [ yiyecek sikintisi ] [ Kas ] [ çaliima ] [ KEM ] [ afi ] [ ekil ] [ rika ] [ üre ] [ 183 ] [ ney ] [ ayan ] [ yasa ] [ ala ] [ Say ] [ lara ] [ sebzeler ] [ Ali ] [ i_ devri ] [ siiir ] [ kimy ] [ nazi ] [ rus ] [ men ] [ i de ] [ ÇEK ] [ p c ] [ Z M ] [ güne ] [ GEL ] [ dahi ] [ ahi ] [ SiK ] [ sonuçlar ] [ cin ] [ e c ] [ ihtiyaç ] [ kadin ] [ kan ] [ saç ] [ bak ] [ DEN ] [ DIL ] [ tan ] [ RTÜK ] [ gece ] [ iON ] [ akü ] [ oru ] [ açilar ] [ açilarin ] [ çar ] [ lal ] [ aia ] [ ati ] [ BULUi ] [ çaiindan ] [ BULU ] [ Çam ] [ çam ] [ bula ] [ an y ] [ açin ] [ çekiç ] [ maü ] [ eki ] [ denizci ] [ Aki ] [ arai ] [ baki ] [ bali ] [ bai ] [ Doi ] [ doi ] [ kal ] [ bal ] [ ili ] [ yarak ] [ salam ] [ hala ] [ kaiifler ] [ rine ] [ elin ] [ m ken ] [ sen ] [ maz ] [ konserve kutulari ] [ gel ] [ tes ] [ gil ] [ ZAMAN ] [ konserve kutular ] [ Mayalar ] [ sinir ] [ tik ] [ köt ] [ kötü ] [ ran ] [ veri ] [ haf ] [ r ya ] [ bar ] [ form ] [ yap ] [ RSi ] [ acilar ] [ ayi ] [ orum ] [ çile ] [ ile ] [ rme ] [ daha fazla ] [ çai ] [ irak ] [ rak ] [ basi ] [ dei ] [ gelii ] [ ulai ] [ olu ] [ geli ] [ bile ] [ FRANK ] [ çocukluiu ] [ Amerika ] [ oral ] [ der ] [ SUR ] [ man ] [ uiur ] [ tui ] [ ram ] [ Açi ] [ MAK ] [ rtÜk ] [ den ] [ a i ] [ cadi ] [ cad ] [ ilim ] [ KONU ] [ bildi ] [ Ayna ] [ Maya ] [ Balik ] [ Yay ] [ bulan ] [ hay ] [ Kimya ] [ lay ] [ lad ] [ akt ] [ ilk ] [ ozan ] [ YARAK ] [ klor ] [ EVRIM ] [ catlar ] [ kle ] [ ekle ] [ emel ] [ çünk ] [ mine ] [ hac ] [ ORDU ] [ öirenci ] [ renci ] [ cocuk ] [ atü ] [ maddeler ] [ kuzey kutbu ] [ LETME ] [ GÜNE ] [ arda ] [ LiON ] [ pasteur ] [ yun ] [ sanayici ] [ k t ] [ güney ] [ yala ] [ AiI ] [ eti ] [ TÜR ] [ küme ] [ ememi ] [ PASTEUR ] [ kta ] [ ecel ] [ ZLE ] [ kav ] [ içat ] [ Gen ] [ LK A ] [ c a ] [ Müi ] [ müi ] [ ürün ] [ seri ] [ üret ] [ pat ] [ ret ] [ A I ] [ sorunlar ] [ anla ] [ GÖZ ] [ K V ] [ dii ] [ ari ] [ kali ] [ ayin ] [ aila ] [ aliima ] [ hali ] [ kita ] [ mani ] [ vin ] [ irenci ] [ atik ] [ iir ] [ iine ] [ iiir ] [ EKi ] [ LİON ] [ yıl ] [ i AY ] [ ila ] [ kasi ] [ iti ] [ ayni ] [ ocukluiu ] [ aÇi ] [ ilk a ] [ EDi ] [ arami ] [ ikin ] [ ing ] [ Baki ] [ teori ] [ asi ] [ i ya ] [ aliim ] [ i sa ] [ ilik ] [ i ON ] [ ingiliz ] [ yaiin ] [ Sik ] [ DİL ] [ İON ] [ RSİ ] [ sik ] [ hafi ] [ ağa ] [ ARA ] [ Ask ] [ BAK ] [ asker ] [ miyo ] [ ocuklu ] [ Cami ] [ çağ ] [ DİN ] [ tav ] [ uyu ] [ cami ] [ tuğ ] [ ALĞ ] [ uğur ] [ iii ] [ CADI ] [ ars ] [ arsi ] [ R D ] [ ERIK ] [ A S ] [ YARA ] [ yil ] [ yas ] [ klan ] [ rek ] [ KIL ] [ irince ] [ SAV ] [ kaza ] [ toz ] [ iek ] [ zle ] [ gerek ] [ kazan ] [ eri ] [ iversite ] [ K e ] [ çekler ]