1793'te Convention Meclisi, Claude Chappe'inkini resmen tanidi diye öteki mucitlerin kabuklarina çekildiklerini ve kendilerini yenilmii saydiklarini sanmamaliyiz. Mucit her ieyden önce inançli kiiidir. Dehasina çilgin bir güven vardir ve hatta bir rakibin baiarisi bile kendisinin yanlii yolda olduiuna inanmasi için yeterli deiildir. Öyle ki, Chappe iebekesi kurulup iiletilmeye bailandiii halde, optik telgrafin en iyi yol olmadiiina, ses ve elektriie dayanilarak daha verimli sonuçlar alinabileceiine inananlar, kanilarina uygun araitirmalarini sürdürmeye devam ettiler.

Özellikle elektrikli telgraf birçok muciti meigul etmekteydi. Çünkü gece ve sisten etkilenmeyiii, düzenli kullanilmasini ve güvenilir bir araç olmasini sailayacak bulunmaz bir nitelikti. Böyle düiünenlerin baiinda Georges Lesage (1724-1803) gelmekteydi. Meydana getirdiii her biri alfabenin bir harfini yollayan 24 tellik makineyi 1774'te denemeye koydu. Ucuna bailanan bir elektrostatik makineyle elektriklenmii olup öbür uçta bulunan ufak bir topu itmekteydi. Bu sistem deiiiik iekiller altinda Fransa'da Lomond, Almanya'da Reiser, ispanya'da Bettancourt, sonra da Salva tarafindan denendi.

Bunlarin iki ortak kusuru vardi: Önce, elektriklenmii maddelerin itilmesi makinenin alici kisminda kariiikliklar çikarmaktaydi, sonra daha da önemlisi, elektrostatik deiarj, pratik olmayan bir araçti. Bu, 1800'de Volta pillerinin icadindan sonra daha belirli olarak meydana çikti. Bu pil, araitirmacilarin emrine sürekli bir akim vermekteydi.

Bundan ilk yararlanmasini bilen Bavyerali bilgin Soemmering oldu. Onun da makinesinde Lesage'inki gibi 24 hat vardi ve bunlarin her birinin karii ucu bir voltametreye baili duruyordu. Gönderilen harfler, o harflere kariilik olan voltametrenin içinde meydana getirdiii baloncuklardan anlaiiliyordu. Makine henüz iie yarayamayacak ilkellikteydi ve kullanilir hale gelmesi için daha birçok icatlarin yapilmasini beklemek gerekti.

Bu buluilar 1819 -1833 yillari arasinda yapilan elektrodinamik konusundaki icatlardir. Bu alanda Oersted. Ampere ve Faraday gibi büyüklerin adlari duyuldu. Bu kiiilerin araitirma ve icatlari sayesinde telgrafçilar elektro-miknatis gibi kimildayan toplarla ya da pilde oynaian baloncuklarla kiyaslanmayacak duyarlikta bir araç elde ettiler. Miknatis konusunda araitirmalar da yapmakta olan büyük Matematikçi Gauss, Fizikçi Weber'le birlikte 1833'te Goetingen'de bu ilkeyle iileyen bir elektrikli telgraf istasyonu kurdu. Bu alici aynali bir galvanometre olup mesajlari yansiyan iiiklar ieklinde aliyordu. Bu ilkeyi Gauss ve Weber'le ayni zamanda baikalari da kullanmaktaydilar: Rusya'da Schilling, (1786-1837), iskoçyaida Ritchie ve Alexander...

Ayni ilkeye dayanan bu çaliimalarin ayri yerlerde ve ayni zamanda sürdürülmesi elektrikli telgrafin verilerinin birleitirilmii ve kafalarda imgelenmii olduiunu ispatlamaktadir. Bilim adamlari gerekli öieleri getirmiilerdi, ii teknisyenlerin hüner ve yaraticiliiina kalmiiti. Güçlü hayal ve hüner sahibi mucitler hemen hemen bütün büyük ülkelerde bulunduiundan telgrafla ilgili bir yiiin projeler meydana getirilmekteydi.

ingiltere'de, Schilling'in deneylerini izlemii olan Cooke adli bir öirenci Charles Wheatstone (1802-1875) adli bir bilginin yardimiyla 1837'de kadranli bir telgraf imal etti. Bunda harfler galvanometrenin bei iinesiyle gösterilmekte ve bu iineler vericinin maniplesine ayni sayida telle baili bulunmaktaydi.

Almanya'da, Münih Üniversitesi fizikçisi Cari Steinheil (1801 -1870) pilin yerine iki yönde akim veren bir endüktör kullandi. Ve bu iki akimi bir elektromiknatisin üzerine uyguladi. Makine gerektiii gibi iiletildiiinde, alicida elektromiknatislarin kariitli sapmalari görülüyordu. Bunlara birer kalem bailanip önünde bir kâiit ierit çevrildiiinde, kâiida iekiller çizilmekte ve bunlar önceden tespit edilen kotlarla yorumlanabilmekteydi. 1837-1838 yillarinda Steinheil bunu bir millik uzaklikta denedi. Cooke'unkine olan üstünlüiü tek telle iilemesiydi ve akimin dönüi teli de kaldirilmiiti. Mucit-bilgin topraiin dönüi iletkenliii görevini yapabileceiini bulmuitu.

Amerika'da telgrafçilik alanina atilan kiii bir öirenci ya da bir bilim adami deiil, ünlü bir ressam oldu: Samuel Morse. 27 Nisan 1791'de dünyaya gelmiiti. O da Fulton gibi sanata ingiltere'de ve Benjamin West'in desteiiyle atilmiiti. Yoksulluk ve türlü mutsuzluklarla geçen yillardan sonra A.B.D.'nin resmi ressami olmuitu. Tumturakli ve usta firçasiyla ülkesinin önemli tarihi olaylarini tuvale aktarmaktaydi. Bundan baika Washington, La Payette, Monroe gibi ünlü general ve siyaset adamlarinin portrelerini yapmiiti. Öyle ki, 1829'da Fransa'ya geldiiinde bir ünlü kiii sifatiyla akademi artistleri ve siyaset adamlari tarafindan kariilandi.

Bununla birlikte adini ölümsüzleitirecek olan hikâyesi, 3 yil sonra Amerika'ya dönmek üzere bindiii Fransiz gemisi Sully'de bailadi. Orada, öirenimini Fransa'da yapmii olup belki de hatira diye ülkesine bir elektromiknatis götürmekte olan vatandaii genç kimyaci Charles Jackson ile taniiti. Bu araç hakkinda gemide yapilan tartiimalar Morse'un ilgisini çekti. Ancak, bir ressamdan beklenmeyecek kadar bu konulara yakinliii olsa gerekti ki, geminin kaptanina gerçek bir kehanet diye niteleyebileceiimiz iu sözleri söylemiiti:

"Kaptan, günün birinde telgraftan dünyanin harikalarindan biri diye söz ettiklerini duyarsaniz, onun 13 Kasim 1832'de Sully'de icat edildiiini hatirlayin."

Havadan bir söz müi Sanatçi düileri mii Bunlari söyleyemeyiz. Çünkü 1837'de, ingiltere'de Cooke ve Wheatstone, Almanya'da Steinheil, kendi icatlari olan telgraflarin beratlarini alirlarken, New York'ta resim sanati profesörü olan Morse da ayni formalitelerle meiguldü. Makinesi kisa bir süreden beri birçok ülkede kullanilanlara benzer bir mekanizmaya sahipti: Dokunulduiunda elektriklenip devreyi kapatan eksenli bir maniple, alicidaysa elektromiknatis tarafindan çekilen oynak bir armatür ve bunun bir kâiit ieridi üzerinde biraktiii izler... Çaliimalarina Mühendis Alfred Vail da katilmii ve mucite bazi çok yararli bilgiler vermiiti. Bunlardan en önemlisi bugün Morse dediiimiz alfabe konusuyla ilgili olanidir.

Morse telgrafini dünyanin çok kisa bir sürede benimsediii ve fabrikatörlerin imal etmek için birbirleriyle yariia bailadiklari sanilmasin. Gerçekten, Cooke-Wheatstone ya da Steinheil'inkinden belli üstünlükleri yoktu. Kaldi ki bir ressamin, bilginlerin alanina burnunu sokmasini kimse hoi kariilamiyordu, ingiltere iii teknisyenliie döküp zavalli Cooke'u uzaklaitirmii olan Wheatstone'dan baika kimseye güvenmeye niyetli görünmüyordu. Almanya da yalniz Steinheil'i tutmaktaydi, Fransa ise hâlâ Chappe'dan vazgeçmiyordu. Morse'a da baikent baikent dolaiip hükümetlere, icadiyla ilgilenmeleri için dil dökmek kaliyordu.

1848'de ingiltere'deki birçok demiryolu iirketi Wheatstone'un sistemini uygulamaya bailamiiti bile. Ve yalniz ulaiimda kullanmakla yetinmeyip halkin hizmetine de sunmuilardi. Öte yandan Bavyera'da Steinheil, Prusya'da karmaiik ve güç bir sistem olan Siemens-Halske kullanilmaktaydi. Avusturya, Wheatstone'un bir deiiiik iekli olan Bain sistemini kabul etmii. A.B.D.'deyse Morse, Senato'yu sonunda ikna edebilmii ve Meclis, Washington-Baltimore arasinda (64 km.) bir hat kurulmasi için 30.000 dolarlik kredi verilmesini kabul etmiiti.

Bu kararin tarihi, deneyin de yapildiii 24 Mayis 1844' tür. Morse, jüri ve davetlilerle birlikte Washington'da bulunuyordu. Vali ise Baltimore'daydi. Genç bir kiz incil'i açti ve iu bailiii okudu: "Tanri neyi yarattii" Morse, Baltimore'a bu cümleyi iletti ve Vail derhal ayni ieyleri geri gönderdi. Kariiliiin çabukluiu inançsizlarin duraksamalarini bir anda sildi ve Baltimore'dan bir ailenin, telgrafla akrabalarina sailik haberini göndermesi üzerine taikin heyecan gösterilerine dönüitü. Morse'un kaderi yeni bir iekil almiiti. Elbette, her büyük icattan sonra olduiu gibi aleyhine üst üste davalar açilacakti, ama mucit baiardiiina ve zamanin kendi lehine çaliiacaiina emindi.

Morse'un kariilaiacaii en büyük güçlük, kendisinin de tahmin ettiii gibi, kurulmui olan tesisleri yikmakti. Gerçekten uygar ülkelerin çoiunda telgraf bir süreden beridir iilemekteydi, öyle ki, büyük masraflarla meydana getirdikleri tesisleri, yeni bir makine için bozmaya hiç biri niyetli görünmüyordu.

Steinheil deierli bir bilgin olduiu kadar mert karakterli bir insandi. Rakibinin sistemine ilk katilan o oldu. Böylece Alman iebekesi Morse'la donatildi ve 1850'de 2.400 km.'yi aiti. Hollanda iebekesi 1845'te ve Morse'un, Wheatstone'u güçlükle yendiii Belçika iebekesi de 1847'de açildi. Ayni tarihte fizikçi ve siyaset adami Carlo Matteuci (1811-1868) italya'yi önce kadranli bir makineyle, sonra Morse'la bu devreye katti. Onu 1850'de Rusya, 1852'de isviçre, 1845'te ispanya izlediler.

Ya Fransai Geleneksel Chappe'a siki siki sarilmii olan hükümet ve yöneticiler elektrikli telgrafin ateili taraftarlarinin iiddetli yermelerine inatla karii koymaktaydilar, ingiltere'de Wheatstone'un, Bavyera'da Steinheil'in sistemleri güzel güzel iiliyor, Amerika'da Morse'un New York-Baltimore hattinin baiarisinin yarattiii heyecanin yankilari ta oradan duyuluyor ve Fransa durmui, Chappe kulelerini geliitirmeye bakiyordu. Bu utanç verici gecikmeye iiddetle dikkati çeken Arago oldu. Bu konuda nasil olduysa, demiryolundakinden daha saiduyulu bir davraniii benimsemiiti. Böylece, 1844 yilinda, Paris-Rouen arasina bir deneme hatti çekilmesi için 240.000 franklik bir kredi verilmesi kabul edildi ve iilerin yönetimine Mühendis Louis Breguet (1804-1883) atandi.

Bu ad, yüzyilin en ünlü saat ve Chappe araçlari yapimcisi Abraham-Louis Breguet'den (1747-1823) ötürü saygiyla anilmaktaydi: Torunu Louis Breguet bu ünü hem pekiitirmii, hem bilgin soyunun devamini sailamiiti. Oilu Antoine Breguet (1851 -1882) sanayi elektrikçilikte ün yapmii ve torunu Louis Breguet, havaciliiinin öncülerinden ve kahramanlarindan biri olmuitur.

Paris-Rouen hattini kurmakla görevlendirilen Breguet'nin her ieyden önce çetin bir sorunu çözümlemesi gerekiyordu. Telgraf idaresi müdürü Alphonse Foy, servislerinin bu faaliyete yardimci olmalarini ilke olarak kabul etmekle birlikte, kurulacak istasyonun, Chappe'in iiaretlerini vermesini iart koiuyordu. Breguet bu kalin kafaliyla mücadeleden yilmadi ve onu, iineleri Chappe'in hareketlerini tekrarlayan bir kadranli makine göstererek kandirdi.

Paris-Rouen hatti yenilik taraftarlarini hakli çikartti. 1846'da yeni bir hattin (Paris-Lille) kurulmasina karar verilmesi, Fransa'nin da elektrikli telgraf çevresine katildiiina iiaretti. Zaten Foy-Breguet sistemi sekiz yil sonra deiiitirildi ve Morse kabul edildi, öte yandan kadranli Breguet telgrafi demiryolu iirketlerince yüzyilin sonlarina kadar kullanildi.

A.B.D. telgraf telleriyle örülüyordu. Bunlarin uzunluiu 1855'te 45.000 km.'yi bulmuitu. ingiltere diiinda Avrupa ve dünyanin çoiu ülkeleri Morse makineleriyle donanmiiti. Yaili mucit hayatinin son yillarinda üne, huzura ve servete kavuimuitu. Kendisine bir ata gibi saygi gösteriliyor, madalya ve onurlar veriliyor, akademiye seçiliyor, kendi heykel -anitinin açilii töreninde bulunuyordu. 2 Nisan 1872'de öldüiünde adi, bir özel ad olmaktan çikmii, cins 'isim' olarak sözlüklere girmiiti.

---

Etiketler : [ telgraf ] [ deneme ] [ dünya ] [ ulaiim ] [ aiik ] [ icatlar ] [ tarih ] [ OPTiK ] [ kur ] [ ist ] [ saiduyu ] [ aik ] [ mide ] [ mani ] [ TARiH ] [ fizik ] [ portre ] [ dev ] [ kent ] [ bilim adamlari ] [ matematik ] [ fransa ] [ bilim adamlar ] [ hizmet ] [ bell ] [ ton ] [ tere ] [ çevre ] [ resim ] [ evre ] [ bilgil ] [ ispanya ] [ davranii ] [ elektrik ] [ 1848 ] [ demir ] [ ata ] [ z m ] [ a k ] [ bilim adami ] [ isim ] [ karakter ] [ davran ] [ bilim adam ] [ sis ] [ DiL ] [ tri ] [ kimya ] [ e c ] [ e ii ] [ e i ] [ heye ] [ elik ] [ kati ] [ araçlar ] [ sailik ] [ kat ] [ TAR ] [ ula ] [ evr ] [ ingiltere ] [ dil ] [ ira ] [ kahraman ] [ GEMi ] [ adam ] [ gemi ] [ stat ] [ öteki ] [ miknatis ] [ teki ] [ GEM ] [ almanya ] [ amerika ] [ iON ] [ düi ] [ Üniversite ] [ niversite ] [ aii ] [ kale ] [ top ] [ NT BA ] [ proje ] [ hayati ] [ hayat ] [ heykel ] [ nato ] [ dan ] [ optik ] [ makine ] [ van ] [ iiik ] [ haber ] [ deney ] [ madde ] [ mal ] [ tek ] [ tren ] [ tarihi ] [ vatan ] [ IiIK ] [ Claude Chappe ] [ faraday ] [ oyun ] [ atei ] [ araitirma ] [ ate ] [ altin ] [ bilim ] [ makineler ] [ Aslan ] [ SAAT ] [ din ] [ açi ] [ ses ] [ karar ] [ DiN ] [ kan ] [ kalem ] [ birlik ] [ rum ] [ çin ] [ hayal ] [ iirketi ] [ irketi ] [ düzen ] [ sistemler ] [ gen ] [ nisan ] [ vin ] [ bilgi ] [ akad ] [ eren ] [ Edeb ] [ hollanda ] [ yanki ] [ sanat ] [ yank ] [ ülkeler ] [ metre ] [ saygi ] [ lkeler ] [ ilgin ] [ sayg ] [ ken ] [ koç ] [ gauss ] [ elekt ] [ BAL ] [ insan ] [ Rusya ] [ paris ] [ rusya ] [ isviçre ] [ ben ] [ SAiLIK ] [ harf ] [ iine ] [ inkini ] [ chappe ] [ fulton ] [ morse ] [ kullanilmaktaydi ] [ dehasina ] [ alinabileceiine ] [ duraksamal ] [ pil ] [ mac ] [ Din ] [ Deri ] [ ordu ] [ telgrafi ] [ mucitlerin ] [ icadin ] [ çekildiklerini ] [ alirlarken ] [ unki ] [ iiletilmeye ] [ güzel ] [ telgrafin ] [ kanilarina ] [ sanmamaliyiz ] [ kas ] [ aman ] [ kabuklarina ] [ saydiklarini ] [ ekildiklerini ] [ buluilar ] [ bilmek ] [ lama ] [ fizikçisi ] [ icadindan ] [ mucit ] [ makinesinde ] [ eklenmeye ] [ yenilmii ] [ elektriie ] [ alfabenin ] [ makineyi ] [ oktu ] [ inanmasi ] [ iiti ] [ zaman ] [ saat ] [ sari ] [ inanmas ] [ sar ] [ masrafl ] [ prusya ] [ yakinliii ] [ ital ] [ evl ] [ kaliyordu ] [ miz ] [ alva ] [ kullanmakla ] [ saa ] [ icatla ] [ weber ] [ ilgilenmeleri ] [ yenilmi ] [ dami ] [ KASIM ] [ faali ] [ alfred ] [ dam ] [ bili ] [ kullan ] [ yarat ] [ dikkat ] [ RESiM SANATI ] [ DERi ] [ DER ] [ karma ] [ 1774 ] [ sanayi ] [ yönetim ] [ küp ] [ yönetici ] [ eller ] [ duy ] [ ALTIN ] [ DIL ] [ mesaj ] [ fabrika ] [ SANAT ] [ ham ] [ KIZ ] [ MAL ] [ ANAN ] [ isi ] [ araitirmalar ] [ cin ] [ kar ] [ iilem ] [ rsi ] [ aslan ] [ BUR ] [ oyu ] [ e i_ ] [ k y ] [ s t ] [ S K ] [ r n ] [ a a ] [ n ne ] [ kaderi ] [ nabi ] [ GEN ] [ deri ] [ ÜRE ] [ töre ] [ emek ] [ ive ] [ göt ] [ piller ] [ üni ] [ üniversite ] [ güven ] [ hareket ] [ eklem ] [ YAS ] [ ayin ] [ anmi ] [ olmui ] [ KAV ] [ tel ] [ anm ] [ olmu ] [ doku ] [ samuel ] [ emen ] [ ierit ] [ erit ] [ dal ] [ ATEi ] [ elektrostatik ] [ ATE ] [ hava ] [ ali ] [ samuel mors ] [ ahi ] [ iCATLAR ] [ icat ] [ mill ] [ san ] [ KTA ] [ CATLAR ] [ alfabe ] [ maya ] [ ard ] [ ani ] [ siyaset ] [ elektri ] [ ayna ] [ balo ] [ balon ] [ hal ] [ ark ] [ kiz ] [ mucitler ] [ oks ] [ ütü ] [ isl ] [ maki ] [ mer ] [ konu ] [ far ] [ erik ] [ Ard ] [ TME ] [ halk ] [ tai ] [ projeler ] [ DOKU ] [ Demir ] [ m s ] [ belçika ] [ yay ] [ ULAiIM ] [ deneyler ] [ rmak ] [ Akim ] [ galvanometre ] [ ske ] [ aylar ] [ idare ] [ Hayati ] [ kENDi ] [ RESiM ] [ nem ] [ aile ] [ kEND ] [ Hayat ] [ KAR ] [ kade ] [ ERiK ] [ DÜNYA ] [ kiii ] [ ÜLKELER ] [ eyhi ] [ RAN ] [ LKELER ] [ Iiik ] [ çek ] [ demiryolu ] [ italya ] [ 1870 ] [ prof ] [ BULUiLAR ] [ MATEMATiK ] [ asr ] [ ülke ] [ lke ] [ Erik ] [ kara ] [ KARA ] [ semi ] [ dis ] [ fla ] [ kap ] [ iiddet ] [ DIN ] [ iddet ] [ pili ] [ avrupa ] [ Dünya ] [ vali ] [ büyü ] [ AKTARMA ] [ tahmin ] [ gerçek ] [ bai ] [ sanatçi ] [ ama ] [ lenin ] [ ölü ] [ alfa ] [ ALi ] [ ikna ] [ Wheatstone ] [ ele ] [ mak ] [ baz ] [ 2 NiSAN ] [ kil ] [ alan ] [ KON ] [ claude chappe ] [ HAYATI ] [ A i ] [ ören ] [ ren ] [ türl ] [ gelenek ] [ yer ] [ DEMiR ] [ matema ] [ iileme ] [ kader ] [ ter ] [ tema ] [ iZM ] [ sözlük ] [ gün ] [ nlar ] [ hale ] [ and ] [ ngiltere ] [ servi ] [ YAY ] [ baiari ] [ etler ] [ asl ] [ len ] [ han ] [ 1875 ] [ BEL ] [ HUZUR ] [ LLER ] [ kellik ] [ iirket ] [ irket ] [ bului ] [ ini ] [ bulu ] [ dar ] [ PAT ] [ har ] [ gaus ] [ nak ] [ ELEKTRiK ] [ pan ] [ kra ] [ tat ] [ yili ] [ ölüm ] [ AÇI ] [ yoksulluk ] [ etr ] [ aki ] [ TAi ] [ ÇEKi ] [ mühendis ] [ ressam ] [ NATO ] [ yüz ] [ YÖNETiMi ] [ onur ] [ mors ] [ LEK ] [ mekan ] [ deste ] [ isa ] [ yönetimi ] [ ara ] [ par ] [ say ] [ sel ] [ FRANSA ] [ LENiN ] [ ost ] [ web ] [ alo ] [ SPA ] [ aktarma ] [ MiLL ] [ Matematik ] [ TERE ] [ teler ] [ soru ] [ UZUN ] [ ece ] [ Kas ] [ metin ] [ çaliima ] [ aft ] [ iekil ] [ ekil ] [ rika ] [ üre ] [ kasim ] [ 183 ] [ dem ] [ istasyon ] [ dona ] [ tara ] [ hat ] [ ney ] [ resim sanati ] [ debi ] [ resim sanat ] [ ayan ] [ kredi ] [ ER K ] [ ala ] [ Say ] [ bel ] [ lara ] [ Ali ] [ Oyun ] [ kimy ] [ rus ] [ men ] [ dol ] [ gece ] [ yükler ] [ hikaye ] [ Ak m ] [ i de ] [ ki i ] [ ÇEK ] [ L DER ] [ at k ] [ Z M ] [ spa ] [ s k ] [ GEL ] [ kaiit ] [ y n ] [ sanatç ] [ SiK ] [ sonuçlar ] [ RSI ] [ kay ] [ yün ] [ çini ] [ öde ] [ edim ] [ bak ] [ DEN ] [ tan ] [ alt ] [ dini ] [ iKTA ] [ çük ] [ iide ] [ ION ] [ meclis ] [ akrabalari ] [ sec ] [ akü ] [ akrabalar ] [ dii ] [ kaiid ] [ çii ] [ tartiima ] [ acl ] [ oru ] [ açilar ] [ açilarin ] [ iDiL ] [ andy ] [ çar ] [ aiit ] [ tarti ] [ ylan ] [ tart ] [ aia ] [ kül ] [ ati ] [ BULUi ] [ çaiindan ] [ BULU ] [ an y ] [ eiim ] [ ailar ] [ RÜ D ] [ ASiNA ] [ maü ] [ eki ] [ kre ] [ bilgiler ] [ bain ] [ Aki ] [ arai ] [ ari ] [ baki ] [ birlei ] [ kali ] [ kavu ] [ kal ] [ GAL ] [ birle ] [ bal ] [ ili ] [ aliç ] [ hak ] [ ilik ] [ hala ] [ ilkellik ] [ dinamik ] [ önceden ] [ nceden ] [ rine ] [ tarihi olaylar ] [ sen ] [ maz ] [ gel ] [ tes ] [ iller ] [ gil ] [ ZAMAN ] [ getiri ] [ Morse ] [ ebe ] [ fizi ] [ nisan 1 ] [ talya ] [ tele ] [ koc ] [ aval ] [ tik ] [ yenilik ] [ elleri ] [ iKNA ] [ KNA ] [ dava ] [ ran ] [ veri ] [ inanç ] [ inan ] [ ONLAR ] [ kule ] [ form ] [ fal ] [ ing ] [ yapi ] [ yap ] [ acilar ] [ kariit ] [ ayi ] [ sanatci ] [ sanatc ] [ kesin ] [ KANI ] [ ispat ] [ orum ] [ HIZ ] [ iti ] [ yaya ] [ çile ] [ ile ] [ rme ] [ O i ] [ Tere ] [ çai ] [ can ] [ kaptan ] [ cii ] [ irak ] [ rak ] [ dei ] [ maddeleri ] [ gelii ] [ kii ] [ sayi ] [ ulai ] [ yai ] [ olu ] [ geli ] [ bile ] [ FRANK ] [ ak m ] [ Amerika ] [ 724 ] [ der ] [ SUR ] [ man ] [ ciz ] [ siemens ] [ ermii ] [ aka ] [ ermi ] [ MAT ] [ MATEMAT ] [ ram ] [ RESSAM ] [ fransiz ] [ Açi ] [ mesajlar ] [ huzur ] [ MAK ] [ charles ] [ den ] [ a i ] [ olaylar ] [ Yönetici ] [ cadi ] [ cad ] [ kill ] [ ille ] [ ilim ] [ KONU ] [ sap ] [ Ayna ] [ Maya ] [ Yay ] [ vale ] [ rmek ] [ yönet ] [ hay ] [ isan ] [ Kimya ] [ lay ] [ uval ] [ akt ] [ lad ] [ ilk ] [ oje ] [ catlar ] [ kle ] [ ekle ] [ ekleme ] [ çünk ] [ etkilenme ] [ mine ] [ mec ] [ SÖZLÜK ] [ ORDU ] [ nur ] [ RESM ] [ kna ] [ öirenci ] [ renci ] [ k ta ] [ LYK A ] [ deier ] [ atü ] [ maddeler ] [ demi ] [ mert ] [ a ina ] [ UYGAR ] [ A IZ ] [ arda ] [ kehanet ] [ heyecan ] [ cia ] [ yun ] [ konular ] [ 1800 ] [ k t ] [ inat ] [ kot ] [ morse telgraf ] [ tah ] [ sena ] [ eti ] [ TÜR ] [ küme ] [ kta ] [ iZLE ] [ ZLE ] [ iaç ] [ kav ] [ SEL ] [ içat ] [ Tarih ] [ Gen ] [ mate ] [ a m ] [ kud ] [ i ya ] [ Müi ] [ müi ] [ arac ] [ makineÜ ] [ pat ] [ ret ] [ l m ] [ A I ] [ anlai ] [ koi ] [ pekii ] [ uyar ] [ anla ] [ etkile ] [ peki ] [ 1837 ] [ K V ] [ rt k ] [ aiil ] [ aila ] [ aliima ] [ hiz ] [ irenci ] [ AiI ] [ atik ] [ iir ] [ ifa ] [ bira ] [ bailam ] [ afi ] [ AiiNA ] [ EKi ] [ in tarihi ] [ i AY ] [ dai ] [ ila ] [ kasi ] [ in ac ] [ ayni ] [ bilgin ] [ ikta ] [ iiler ] [ i ne ] [ aÇi ] [ değ ] [ asi ] [ EDi ] [ kiya ] [ AiA ] [ ikin ] [ aida ] [ iiiler ] [ Baki ] [ aiina ] [ aliim ] [ dila ] [ i sa ] [ çei ] [ ÇEi ] [ i çi ] [ Asina ] [ Sik ] [ FRE ] [ trom ] [ atı ] [ İON ] [ uygar ] [ sik ] [ i RE ] [ iilik ] [ ilii ] [ arii ] [ ağa ] [ RSi ] [ İsa ] [ sina ] [ ARA ] [ BAK ] [ miyo ] [ nal ] [ ağlar ] [ atila ] [ araĞ ] [ port ] [ sami ] [ Ardi ] [ ardi ] [ VEN ] [ çağ ] [ DİN ] [ asil ] [ leti ] [ said ] [ iğde ] [ odin ] [ O Ğ ] [ TAĞ ] [ ilaç ] [ ALİ ] [ dola ] [ DERĞ ] [ anı ] [ uyu ] [ ileti ] [ andi ] [ BiLGi ] [ ALĞ ] [ IIK ] [ iii ] [ HiKAYE ] [ aiki ] [ İZLE ] [ atislar ] [ araG ] [ CADI ] [ deva ] [ ars ] [ R D ] [ e is ] [ ERIK ] [ eter ] [ kis ] [ TAS ] [ A S ] [ kus ] [ IZM ] [ YARA ] [ Ingiltere ] [ yil ] [ chi ] [ IKTA ] [ Isa ] [ yas ] [ ASINA ] [ araS ] [ IZLE ] [ harfler ] [ ARMAT ] [ tas ] [ aiaç ] [ olmak ] [ hin ] [ deha ] [ hakk ] [ rek ] [ adlar ] [ KIL ] [ AiAÇ ] [ ilanlar ] [ mat ] [ LON ] [ rya ] [ yoksul ] [ iek ] [ zle ] [ A NA ] [ ans ] [ kuleler ] [ gerek ] [ eri ] [ sözler ] [ tanri ] [ iversite ] [ EYS ]