XVIII. Yüzyilda en verimli iki sanayinin madencilik ve dokuma olduiunu hatirlatalim. Kimya, dokuma alaninda, lavoisier'den önceki yillarda da büyük rol oynamiiti. O kadar ki, bu yüzyilin sonlarina kadar kimya her ieyden önce kumai boyama sanatiydi diyebiliriz. O dönemde iu boyayici maddeler kullanilmaktaydi:

Meksika'dan, Kanarya Adalarindan ve Hindistan'dan ithal edilen kirmiz böceii; Meksika ve Antiller'den bakam aiaci; Hindistan ve Uzak Doiu'dan çivit, Brezilya'dan brezil. Orta Doiu'dan mazi, vb. Bazen kumai, boyayi kendiliiinden emerdi, bazen de boyadan önce kumaii yailardan aritmak gerekiyordu. Kisacasi, dokuma eskiden beri bilime dayanan bir teknik olmuitu.

Kumailari yailarindan aritmakta iapin ne gibi yararlari olabileceiini ilk sezen, ingiliz Wtlliam Petty (1623-1687) olmui ve: "iap, kumaila boya arasinda bir baidir," demiiti. Ama boyamada en yararli çaliimalari yapanlar Fransizlar oldular. Fizikçi Cisternay Du Fay (1698-1739) boya ve iap oranini tam olarak tespit etti. Kimyagerler "Jean Hellot (1685-1766), Pierre-Joseph Macquer (1718-1784) ve ingiliz meslektailari Bancroft (1744-1818)" yüzlerce yillik tekrarlarin diiinda bir teknik bulmaya çaliitilar. "Boya Sanatinin öieleri" adli eserin yazari olan büyük kimyaci Claude Berthollet (1748-1822), Lavoisier'nin görüilerine dayanarak kimyaya, bilime dayanan bir yöntem kazandirmaya çaliiti.

iki baika teknik daha boyaya sikica bailiydi: Birincisi, deri sanayisinde de kullanilan iap üretimi. iapin 1461'de Kilise topraklarinda keifedilmii olmasi nedeniyle, üretimi XV. yüzyilin sonuna kadar Papaliiin tekelinde kalmii, üç yüz yil içinde de bütün Avrupa'ya yayilmiiti. iskoçyali Kimyaci Peter Spence 1845'te modern yöntemi keifedinceye kadar iap üretiminde bir deiiiiklik görülmedi. ikinci tekniie gelince; bu, kumailarin beyazlaitirilmasiydi. Soldurma iilemi, kumailari uzun zaman güneie sermek yoluyla sailaniyordu. Berthollet, Gobelins'deyken bunu klorun etkisinde birakmakla elde etti. Sonra da klorlu tuz bileiimi icat ederek bunu, Paris yakinindaki Javel köyünde sanayi çapinda üretmeye bailadi. Ev kadinlarinin o gün bugündür kullandiklari Javel çamaiir suyu böylece bulunmui oldu.

Kumailari dokumak ve boyamakla ii bitmiyordu, bunlari bir de yikamak gerekiyordu. XVIII. yüzyilin sonuna kadar, yikama bir sorun olmamiiti. Venezüela ve Misir'dan gelmekte olan sodyum karbonattan ya da ispanya kiyilarinda çikarilan bir deniz bitkisini yakarak sabun imal ediyorlardi. Bundan baika potasyum ve sodyum külleri de cam ve kâiit üretiminde, yünlerin yailardan aritilmasinda kullanilmaktaydi.

Ne var ki. Devrim öncesinden bailayarak ispanya ile ticaret yavailamii ve birkaç yil sonra da büsbütün durmuitu. O kadar ki, sodyum karbonatin yerini tutabilecek bir madde bulmak zorunluydu. 1788'de Bilimler Akademisi, bulana prim vaat etti. 1790'da Nicolas Leblanc (1742-1806) adli bir aday çikti. Orleans dükünün özel doktoru olan Leblanc, nötr tuzlar hakkinda kayda deier araitirmalar yapmiiti. iimdi de deniz tuzunu, yüksek isida kömürün ve sülfirik asitin etkisinde tutarak yeni bir madde imal etmeyi teklif etmekteydi. Fakat elde edilen madde kaliteli olmakla birlikte çok miktarda, pis kokulu bir kalinti birakiyordu ve bundan kurtulmanin nasil mümkün olabileceiini kimse kestiremiyordu.

Bu, en sonunda pratik bir güçlüktü, ama Bilimler Akademisi bunu bahane ederek bilgine primi vermedi. Leblanc'a güveni sarsilmayan tek kiii, efendisi Orleans düküydü. Hatta Saint-Denis'de bir fabrika kurup bu maddeyi üretebilmesi için kendisine 200.000 frank sermaye verdi. Ama ianssizlik Leblanc'in yakasini bir türlü birakmiyordu. Devrim sirasinda Orleans dükü tutuklandi ve giyotinle idam edildi. Bütün mallarina el konulduiundan, fabrika elden gitti. Böylece mucit günden güne yoksulluia düitü. Sonunda 1804'te haklarini tanidilar, ama bu defa da kapitalistler elinden tutmak istemediler. Herkes tarafindan terk edilmii ve umutsuz kalmiiti. Leblanc bu duruma dayanamayip intihar etti.

Leblanc yönteminin sakincalarinin kolaylikla giderildiiini ve nice sanayicinin onun sayesinde servet sahibi olduiunu düiünecek olursak, bu karayazi insani daha çok üzüyor. Mucitin ailesi yoksulluk içinde yaiarken vatandailarindan Jean Darcet adli biri. (1777-1886), 'mamulü' verimli olmaktan çikaran kalintilarindan kurtarmanin yolunu buldu. O sirada iii irlandali James Muspratt ele aldi (1793-1886). Sirasiyla eczaci çirakliii, Wellington ordusunda asker ve ingiliz donanmasinda subay adayliii yapmii olan bu serüvenci, 1822'de Liverpool'a yerleimii ve Leblanc yöntemiyle sodyum karbonati imal etmeye karar vermiiti Darcet'nin yöntemini geliitirip buna yenilerini de ekledikten ve birçok mali güçlükler atlattiktan sonra bu maddeyi sanayileitirmeyi baiardi. Malini bütün dünyaya kabul ettirmek için uzun yillar çabaladi ve XIX. yüzyilin ortalarina doiru kesin baiariya ulaiti. 1863'te bütün dünyaya yilda 300.000 ton mal satmaktaydi. Sodyum karbonat geliimii, büyük kimya sanayii kurulmuitu.

Yine ayni yil içinde yani 1863'te yarim yüzyildan beridir laboratuvarlari uiraitiran bir bului daha sanayiide bomba etkisi yapti: Yirmi bei yaiinda bir Belçikali kimyager daha kolay ve daha ucuz bir üretim yöntemi öneriyordu.

Bu genç mucit Ernest Solvay (1838-1922) idi. 1836'da iskoçyaida, daha sonra Viyana, Leeds ve Paris'te denenip de mali felâketlere yol açan bir yöntemi baiariya ulaitirmiiti. Bu, tuzu amonyak ve karbonik gazla iilemekten ibaretti. Reaksiyon sodyum bikarbonat vermekte, bundan da, isitilarak istenilen karbonat elde edilmekteydi. Hemen iuna iiaret etmeliyiz ki, bu yöntemin basitliii bir görünüiten ibaret olup aslinda Solvay'i uzun zaman uiraitirmiiti. Solvay'in yönteminin gerçek bir ihtiyaca kariilik verdiiine de inanmamiz gerekir. Çünkü birkaç yil içinde Belçika, A.B.D. Almanya, Rusya ve daha birçok ülkelerde üst üste fabrikalar kurulmaya bailandi. Böylece Üretim 1875'te 40.000 tona, 1895'te 1.000.000 tona yükseldi. 1902'de de dünyada üretilen 1.800 000 ton sodyum karbonatin 1.650.000 tonu Solvay yöntemiyle elde edilmekteydi.

Solvay, zavalli Leblanc'in tersine iansli çikmii, büyük bir servet, ün ve sevgi kazanmiiti. Ama bunlari iyiye kullanmasini bildiiini de hemen eklemek gerekir. Her ieyden önce, çok zengin bir sanayici olduktan sonra bile bilim aikini kaybetmedi. Ayni zamanda büyük bir insanseverdi. Brüksel ve Paris'te enstitü ve kurumlar kurdu. 1911'de de bütün dünya fizikçilerim Belçika'nin baikentinde toplayacak bir kongreler sistemi meydana getirdi katkisinin özellikle büyük etki ve sonuçlari olmuitur. Planck, Rutherford, Bohr gibi bilginler bului ve icatlarini burada açiklamiilar ve bu toplantilar Curie, Einstein, Jeans, Langevin, Perrin, Poincare ve daha baika ünlü bilim adamlarinin bir araya gelmelerine firsat hazirlamiiti.

---

Etiketler : [ dünya ] [ icatlar ] [ kur ] [ ist ] [ aik ] [ sevgi ] [ gaz ] [ ford ] [ fizik ] [ dev ] [ uzlar ] [ kent ] [ bilim adamlari ] [ kalintilar ] [ bilim adamlar ] [ YÖNTEM ] [ kadinlar ] [ ton ] [ ispanya ] [ ata ] [ z m ] [ a k ] [ asit ] [ maden ] [ YAiAR ] [ toprak ] [ bilim adam ] [ sis ] [ DiL ] [ kömür ] [ pen ] [ aritma ] [ kimya ] [ einstein ] [ e c ] [ fen ] [ e i ] [ misir ] [ sodyum karbonat ] [ brezilya ] [ dokuma ] [ kat ] [ TAR ] [ ula ] [ evr ] [ erp ] [ MEKSiKA ] [ meksika ] [ dil ] [ evrim ] [ ira ] [ bikarbonat ] [ adam ] [ almanya ] [ günei ] [ yün ] [ düi ] [ ticaret ] [ aii ] [ cam ] [ top ] [ YA AR ] [ bor ] [ boy ] [ yöntem ] [ dan ] [ sabun ] [ uzak doiu ] [ madde ] [ mal ] [ tek ] [ tutu ] [ MISIR ] [ köy ] [ vatan ] [ Rutherford ] [ AMONYAK ] [ araitirma ] [ bilim ] [ med ] [ din ] [ KÖMÜR ] [ açi ] [ karar ] [ ÖMÜR ] [ DiN ] [ kan ] [ sat ] [ birlik ] [ nar ] [ rum ] [ rumlar ] [ çin ] [ iyon ] [ öneri ] [ neri ] [ yazi ] [ yaz ] [ gen ] [ deniz ] [ Einstein ] [ vin ] [ bilgi ] [ çivi ] [ ivi ] [ akad ] [ sanat ] [ ülkeler ] [ üretim ] [ retim ] [ lkeler ] [ ilgin ] [ plan ] [ deniz tuzu ] [ DOKUMA ] [ karbon ] [ ken ] [ koç ] [ bului ve icatlar ] [ BAL ] [ insan ] [ ailar ] [ rusya ] [ Rusya ] [ paris ] [ Sat ] [ rol ] [ tuz ] [ aritmak ] [ antiller ] [ boyayici ] [ boyadan ] [ bakam ] [ brezil ] [ adalarindan ] [ boyayi ] [ emerdi ] [ Din ] [ rutherford ] [ mac ] [ boyay ] [ nec ] [ Deri ] [ ordu ] [ tailar ] [ kirmiz ] [ leblanc ] [ kama ] [ kas ] [ aman ] [ sira ] [ mucit ] [ antill ] [ lavoisier ] [ iiti ] [ zaman ] [ curie ] [ sar ] [ dükü ] [ ital ] [ planck ] [ ikin ] [ icatla ] [ donanma ] [ uba ] [ dam ] [ bili ] [ çam ] [ yai ] [ kullan ] [ DERi ] [ DER ] [ kullanilmaktaydi ] [ sanayi ] [ kurt ] [ neden ] [ mod ] [ yailar ] [ asi ] [ ask ] [ DIL ] [ fabrika ] [ ünlü bilim adamlari ] [ SANAT ] [ doktor ] [ MAL ] [ SiK ] [ ANAN ] [ isi ] [ araitirmalar ] [ cin ] [ kar ] [ iilem ] [ rsi ] [ BUR ] [ 1461 ] [ dere ] [ e i_ ] [ kok ] [ YAZAR ] [ k y ] [ s t ] [ S K ] [ a a ] [ u ma ] [ n ne ] [ GEN ] [ deri sanayi ] [ deri ] [ ÜRE ] [ emek ] [ gazla ] [ ive ] [ kol ] [ yakininda ] [ güven ] [ YAZI ] [ eklem ] [ anmi ] [ olmui ] [ tel ] [ anm ] [ olmu ] [ TOPRAK ] [ doku ] [ ihtiya ] [ sülfirik asit ] [ emen ] [ dal ] [ ernest ] [ ali ] [ sodyum ] [ kalite ] [ ahi ] [ tulman ] [ erke ] [ iCATLAR ] [ icat ] [ san ] [ iKTA ] [ e ticaret ] [ KTA ] [ CATLAR ] [ maya ] [ meslek ] [ ard ] [ ani ] [ hal ] [ ark ] [ oks ] [ ütü ] [ mer ] [ konu ] [ CAM ] [ Çam ] [ Ard ] [ sik ] [ TME ] [ lif ] [ tai ] [ ikta ] [ kumai ] [ kuma ] [ DOKU ] [ m s ] [ belçika ] [ yay ] [ viyana ] [ ske ] [ stern ] [ kENDi ] [ nem ] [ aile ] [ kEND ] [ KAR ] [ kade ] [ DÜNYA ] [ TUZ ] [ kiii ] [ ÜLKELER ] [ RAN ] [ LKELER ] [ çek ] [ ersin ] [ ülke ] [ yazari ] [ yazar ] [ lke ] [ YAiLAR ] [ dili ] [ kara ] [ KARA ] [ devrim ] [ bulu_ ve icatlar ] [ dis ] [ irem ] [ nicolas ] [ iap ] [ teknik ] [ amonyak ] [ kumailar ] [ kapitalist ] [ kap ] [ kola ] [ cola ] [ DIN ] [ yag ] [ suba ] [ hindistan ] [ DENiZ ] [ esk ] [ avrupa ] [ Dünya ] [ büyü ] [ gerçek ] [ bai ] [ kay ] [ ama ] [ aia ] [ sab ] [ ALi ] [ sonuçlari ] [ baikenti ] [ ele ] [ mak ] [ bitki ] [ baz ] [ fabrikalar ] [ uydu ] [ kil ] [ alan ] [ BiTK ] [ KON ] [ A i ] [ kanarya ] [ türl ] [ potasyum ] [ yer ] [ NAR ] [ BOR ] [ iileme ] [ kurtarma ] [ kum ] [ arbon ] [ kül ] [ ter ] [ gün ] [ nlar ] [ and ] [ sac ] [ YAY ] [ baiari ] [ etler ] [ asli ] [ asl ] [ len ] [ han ] [ rete ] [ 1875 ] [ 1886 ] [ BEL ] [ LLER ] [ yarim ] [ bului ] [ ini ] [ bulu ] [ dar ] [ har ] [ intihar ] [ pan ] [ kra ] [ yili ] [ kadin ] [ AÇI ] [ yoksulluk ] [ ya ar ] [ aki ] [ TAi ] [ yüz ] [ eski ] [ LEK ] [ fransizlar ] [ m ö ] [ adalar ] [ ASKER ] [ par ] [ bas ] [ say ] [ ara ] [ SÜLFiRiK ] [ sel ] [ ANAR ] [ zar ] [ kurum ] [ Bohr ] [ SPA ] [ kurumlar ] [ Kaz ] [ RSI ] [ kumai boyama ] [ okuma ] [ tekeli ] [ Deniz ] [ soru ] [ UZUN ] [ ece ] [ TEKEL ] [ Kas ] [ çaliima ] [ rika ] [ üre ] [ 183 ] [ dem ] [ dona ] [ tara ] [ hat ] [ iark ] [ ayan ] [ zeng ] [ k z ] [ ER K ] [ ala ] [ Say ] [ bel ] [ lara ] [ Ali ] [ i_ devri ] [ kimy ] [ boya ] [ rus ] [ men ] [ i de ] [ k l ] [ ÇEK ] [ l k ] [ Z M ] [ güne ] [ spa ] [ s k ] [ GEL ] [ kaiit ] [ t g ] [ y n ] [ y l ] [ i çi ] [ sonuçlar ] [ I IK ] [ IiIK ] [ ihtiyaç ] [ saç ] [ iON ] [ çini ] [ öde ] [ iRAN ] [ süt ] [ bak ] [ DEN ] [ tan ] [ penç ] [ a aç ] [ dini ] [ rüya ] [ çük ] [ isa ] [ akü ] [ dii ] [ okul ] [ aiaç ] [ oru ] [ iDiL ] [ andy ] [ çar ] [ aiit ] [ ylan ] [ ati ] [ BULUi ] [ kuma_ boyama ] [ BULU ] [ bula ] [ an y ] [ boyama ] [ nicolas leblanc ] [ ünlü bilim adamlar ] [ RÜ D ] [ maü ] [ eki ] [ Aki ] [ arai ] [ ari ] [ doi ] [ kali ] [ kal ] [ Doi ] [ bal ] [ ili ] [ sans ] [ Zar ] [ yarak ] [ Sik ] [ erkes ] [ sermaye ] [ hak ] [ ilik ] [ kongreler ] [ rine ] [ elin ] [ M Ö ] [ Misir ] [ mazi ] [ maz ] [ gel ] [ birinci ] [ tes ] [ fel ] [ iller ] [ gil ] [ ZAMAN ] [ teb ] [ Üretim ] [ fizi ] [ tekel ] [ efe ] [ koc ] [ aval ] [ tik ] [ iran ] [ ran ] [ dikte ] [ veri ] [ inan ] [ ONLAR ] [ e im ] [ r ya ] [ bar ] [ ing ] [ yap ] [ RSi ] [ ayi ] [ kesin ] [ Nar ] [ abun ] [ iti ] [ atal ] [ yaya ] [ çile ] [ ile ] [ rme ] [ O i ] [ akmak ] [ can ] [ kulu ] [ irak ] [ rak ] [ bilei ] [ dei ] [ gelii ] [ kii ] [ ulai ] [ olu ] [ geli ] [ bile ] [ FRANK ] [ der ] [ hindi ] [ man ] [ ermii ] [ aka ] [ ermi ] [ moi ] [ fransiz ] [ Açi ] [ MAK ] [ modern ] [ den ] [ a i ] [ ille ] [ ilim ] [ KONU ] [ bildi ] [ ela ] [ Maya ] [ LOT ] [ Yay ] [ tky ] [ arc ] [ bit ] [ rmek ] [ bulan ] [ Kimya ] [ lay ] [ lad ] [ akt ] [ iyot ] [ bohr ] [ ilk ] [ YARAK ] [ klor ] [ GÜNEi ] [ EVRIM ] [ catlar ] [ kle ] [ ekle ] [ ekleme ] [ çünk ] [ koku ] [ ORDU ] [ E EK ] [ deier ] [ atü ] [ maddeler ] [ beyaz ] [ demi ] [ GÜNE ] [ arda ] [ yaka ] [ sanayici ] [ cia ] [ k t ] [ lot ] [ eti ] [ TÜR ] [ kta ] [ AiAÇ ] [ BOYA ] [ iZLE ] [ ZLE ] [ SEL ] [ içat ] [ Gen ] [ sol ] [ i ya ] [ Müi ] [ müi ] [ ürün ] [ seri ] [ üret ] [ ret ] [ l m ] [ A I ] [ tekli ] [ teklif ] [ anla ] [ EINSTEIN ] [ K V ] [ moğ ] [ iide ] [ Iiik ] [ iiik ] [ ayin ] [ aila ] [ aliima ] [ mani ] [ eiim ] [ I ik ] [ AiI ] [ atik ] [ iir ] [ iine ] [ bira ] [ kili ] [ i ik ] [ afi ] [ basi ] [ EKi ] [ dai ] [ ila ] [ miz ] [ kasi ] [ ayni ] [ bilgin ] [ ASLI ] [ i ne ] [ aÇi ] [ iiDE ] [ EDi ] [ AiA ] [ aida ] [ ARITMA ] [ ÇEKi ] [ aliim ] [ kaiit üretimi ] [ dila ] [ i sa ] [ dali ] [ çei ] [ ÇEi ] [ ingiliz ] [ dailar ] [ yaiin ] [ ritm ] [ iten ] [ İON ] [ yağ ] [ am aiaci ] [ AM AiACI ] [ iilik ] [ ilii ] [ arii ] [ ağa ] [ ARA ] [ Ask ] [ BAK ] [ asker ] [ miyo ] [ SERMAYE ] [ Ardi ] [ ardi ] [ gev ] [ VEN ] [ DİN ] [ üni ] [ asil ] [ O Ğ ] [ anı ] [ uyu ] [ andi ] [ BiLGi ] [ ALĞ ] [ IIK ] [ iii ] [ aiki ] [ İZLE ] [ mami ] [ kıl ] [ POTASYUM ] [ ars ] [ arsi ] [ R D ] [ eter ] [ kis ] [ TAS ] [ kisi ] [ A S ] [ YARA ] [ Iran ] [ yil ] [ O G ] [ IKTA ] [ Isa ] [ ilis ] [ araS ] [ tas ] [ IDIL ] [ tiran ] [ olmak ] [ hin ] [ hakk ] [ klan ] [ rek ] [ KIL ] [ nez ] [ iaç ] [ ARBON ] [ kimyager ] [ kaza ] [ rya ] [ yoksul ] [ zle ] [ FEN ] [ ailarin ] [ ans ] [ gerek ] [ kazan ]