Yelkenli
Fulton 23 iubat 1815'te öldü. Onu büyük bir sevince kavuiturduiu iehrin göbeiine, Manhattan'daki mezarliia törenle gömdüler, ihtiyar Clermont'un bol bol torunlari olmuitu. A.B.D.'nin büyük göllerinde ve bailica irmaklarinda yüzlerce buharli gemi dolaimaktaydi. Avrupa bu geliimeyi ibretle seyrediyordu. Amerika'yi izlemekte gecikmedi: ilk düzenli vapur seferi 1818'de, ingiltere-irlanda arasinda bailadi. Kesinlikle bilinmiyor ama, halk bu yeniliie kaygi ve duraksamali bir dönemden sonra aliiabilmii olmali. Çünkü bu topraklarda göl ya da irmak söz konusu deiildi. Kapali da olsa bir deniz yolculuiuydu bu ve denizin iakasi olmazdi
Gerçekten, buharli gemiyle yolculuk konusunda kaygilar büsbütün giderilmii deiildi. Makinelere olan güvensizlikten ötürü araçlarin ancak göllerde ya da iç denizlerde iiletilebileceiine inaniliyordu. Kaldi ki yanar maddeler (A.B.D.' de odun, ingiltere'de kömür) öyle çok yer tutuyordu ki, iilep olarak kullanilmasi verimli olamazdi. '(1900'lerde bu gemiler saatte beygirgücü baiina 750 gr. kömür yakiyorlardi; 1830'dakiler ise 6 kilo.)'
Atlas okyanusunu geçmeyi deneyen ve baiaran ilk buharli gemi. Amerikan yapisi "Savannah" oldu (1819). Yelkenleri de vardi ve ancak onlarin yardimiyla Liverpool'a varabildi. Buharli gemiler yelkenleri uzun zaman atamadilar. Gariptir; hizlarini makinelerinden çok yelkenlerinin geliimiiliiine borçluydular. Sözgeliii, Fransiz buharlisi "Sphinx" (1829), 160 beygirlik bir makineye sahip olduiu halde 13 km.'lik hizi makinesinden çok yelkenlerine bailiydi.
Buhara karii sürdürülen çekingenlik 1838'de ingiliz buharlisi iGreat Westerniin, Bristol-New York arasinda düzenli seferlere bailadiii gün daha belirli iekilde ortaya çikti. Great Western, 1.775 tonluk ve 111 yolcu alabilecek büyüklükte güzel bir tekne olmakla birlikte, sadece 7 yolcuyla yola çikti.
iunu da hemen kaydedelim güçlü bir rakip görününce yelkenli kendini toparlamak ve miskince yerinde saymalarindan vazgeçmek zorunluluiunu duymuitu. Yenilerin XIV. Louis zamaninin gösteriili yelkenlileriyle ortak bir yönü yoktu. Ön ve arkasinda köikleri bulunmadiii gibi, yaldiz boyalarla süslü tahta oymalara da sahip deiildi. Teknisyenler estetik kaygilari büsbütün bir yana atmiilar, D. Bernoulli ve Euler'in çaliimalarina dayanarak gemiye geliimii bir hidrodinamik iekil verip rüzgârin güç ve yönüne karii gereiince donatmaktan baika bir iey düiünmemiilerdi.
XIX. yüzyilin bailarinda Çin, Hindistan ve Amerika ile ticaretin birden hizlanmasi, iilerin gidiiine deiiiik bir yön verdi. Afyon, çay, altin ve buna benzer deierli ticaret mallarinin, denizleri dolduran savai gemileri yüzünden gideceii yere hizla taiinmasi, yani onlardan kaçirilmasi gerekiyordu. Böyle bir ihtiyaç bai gösterince Amerikali mühendisler hiç bir dönemde benzeri görülmemii güzellikte büyük ve hizli yelken gemileri inia ettiler. Bunlar boylari enlerinin 6-8 kati olan 6.5 m. yükseklikte, üç ya da bei yelken taiiyan dev gemilerdi. Great Republic (1853) 99 m. olup 5.800 metre karelik yelkenleriyle saatte 28 km. gidiyordu. Lightning (1855), saatte 34 km. yapiyordu. Buharli gemiler bu hizi ancak 1885'te Etruria transatlantiii sayesinde aiabildiler 1849'daysa Hong-Kong'dan Londra'ya çayi, Avustralyaidan tahillari ve iili'den gübreleri, Avrupa'ya bu yelken gemileri taiiyordu.
Armatörlerin cömertliiiyle kirbaçlanan deniz kurtlarinin yönetimindeki bu mükemmel araçlarin kariisinda buharlilarin durumu güçsüz görünüyordu. Ama onlarinda gittikçe geliimekte, büyük tonajlara ve hiza uygun olduklari anlaiilmaktaydi. Buna kariilik yelkenliler mükemmelliklerinin doruiuna varmiilardi ve oradan öteye gitmeleri imkânsizdi.
Yüzyilin ortalarina doiru gerçekleitirilen yeni bir geliimeden her iki rakip de yararlandilar, ikisi de madenle inia edilmeye bailandi. 1838'in Great Western'i tahtadandi. Birkaç yil sonra meydana getirilen Great Britain ve 1857'de çaiin en büyük gemisi, ünlü Great Eastern demirden yapildi. Bu gemi bugün bile muazzam bir tekne olarak kabul edilecek boydaydi. 19.000 ton geliyor, 4.000 yolcu ve 6.000 ton yük taiiyordu. Boyu 211 metreydi. Bei bacasi ve alti yelken direii vardi. Çarklarinin çapiysa 17 m. olup her biri 185 ton geliyordu. Makine ve yelkenlerinin yardimiyla saatte 24 km. hizla gitmekteydi. Bu mükemmellik yine de armatörlerini iflâstan kurtaramadi. Çünkü araç çaiina göre çok ileriydi. Her seferinde 4.000 yolcu bulmasi imkânsizdi. Taiidiii yüke gelince yelkenliler hem onun kadar hizli hem de daha ucuzdular.
Sözün kisasi, 1850 yillarinda yelkenlilerin toplam tonaji 10.000.000 ton olduiu halde buharlininki 750.000'di. Yani yüzde 40'a karii yüzde 3 oran, 1870'te yüzde 16'ya karii 3'e, 1885'teyse 1'e karii Ve düitü. Rekabet uzun sürmüi ve yelkenlinin gözden düiüiü ancak 1870'ten sonra olmuitu. Bunun nedeni de yeni bir elemanin Watt makinesinin lehine iie kariimii olmasiydi: Pervane icat edilmiiti.
Etiketler : [ ilk buharli gemi ] [ kur ] [ ist ] [ buhar ] [ aik ] [ dev ] [ ton ] [ tere ] [ demir ] [ ata ] [ a k ] [ maden ] [ toprak ] [ DiL ] [ kömür ] [ dii ] [ savai ] [ sava ] [ e ii ] [ e i ] [ elik ] [ kati ] [ araçlar ] [ kat ] [ TAR ] [ ula ] [ ingiltere ] [ erp ] [ dil ] [ GEMi ] [ gemi ] [ GEM ] [ amerika ] [ düi ] [ ticaret ] [ bilin ] [ aii ] [ top ] [ bor ] [ boy ] [ dan ] [ makine ] [ kaygi ] [ van ] [ kayg ] [ deney ] [ madde ] [ mal ] [ tek ] [ tutu ] [ çay ] [ altin ] [ göz ] [ med ] [ makineler ] [ SAAT ] [ yolculuk ] [ din ] [ KÖMÜR ] [ açi ] [ ÖMÜR ] [ DiN ] [ kan ] [ sat ] [ birlik ] [ ÇAY ] [ nar ] [ rum ] [ çin ] [ düzen ] [ kesinlik ] [ gen ] [ deniz ] [ tahillar ] [ vin ] [ metre ] [ ken ] [ londra ] [ mezar ] [ ben ] [ Sat ] [ arama ] [ aliiabilmii ] [ duraksamali ] [ clermont ] [ fulton ] [ dolaimaktaydi ] [ amerikal ] [ duraksamal ] [ dini ] [ Deri ] [ Din ] [ ordu ] [ buharli ] [ göbeiine ] [ gömdüler ] [ göllerinde ] [ müke ] [ güzel ] [ kas ] [ aman ] [ kaçirilma ] [ seyrediyordu ] [ kavuiturduiu ] [ buharl ] [ kare ] [ lama ] [ makinesinde ] [ sözgeliii ] [ ibretle ] [ mezarliia ] [ yeniliie ] [ gecikmedi ] [ izlemekte ] [ oktu ] [ sevince ] [ iiti ] [ zaman ] [ saat ] [ iuba ] [ saa ] [ uba ] [ makinesinden ] [ bili ] [ kullan ] [ DERi ] [ DER ] [ yönetim ] [ neden ] [ kurt ] [ güzellik ] [ duy ] [ ALTIN ] [ DIL ] [ denizler ] [ MAL ] [ ANAN ] [ isi ] [ kar ] [ kurtlar ] [ oyu ] [ e i_ ] [ k y ] [ a a ] [ n ne ] [ GEN ] [ deri ] [ anna ] [ töre ] [ emek ] [ ive ] [ güven ] [ olmui ] [ göller ] [ KAV ] [ anm ] [ olmu ] [ bat ] [ hidrodinamik ] [ TOPRAK ] [ ihtiyaç ] [ ihtiya ] [ emen ] [ avustralya ] [ ahi ] [ icat ] [ e ticaret ] [ KTA ] [ pervane ] [ ard ] [ ani ] [ çark ] [ hal ] [ ark ] [ ütü ] [ euler ] [ ömer ] [ isl ] [ maki ] [ mer ] [ konu ] [ erik ] [ Ard ] [ etik ] [ TME ] [ halk ] [ tai ] [ Demir ] [ irmak ] [ rmak ] [ GÖLLER ] [ gÖller ] [ stern ] [ kENDi ] [ nem ] [ kEND ] [ KAR ] [ ERiK ] [ S O ] [ RAN ] [ çek ] [ 1870 ] [ lke ] [ Erik ] [ dis ] [ arab ] [ kap ] [ mile ] [ hindistan ] [ DENiZ ] [ avrupa ] [ büyü ] [ gerçek ] [ bai ] [ kay ] [ ama ] [ ele ] [ mak ] [ 1900 ] [ uydu ] [ kil ] [ KON ] [ ören ] [ ren ] [ 1830 ] [ hidro ] [ yer ] [ DEMiR ] [ NAR ] [ BOR ] [ SAVAi ] [ SAVA ] [ ter ] [ yüzde ] [ gün ] [ nlar ] [ and ] [ ngiltere ] [ len ] [ BEL ] [ LLER ] [ üslü ] [ ini ] [ bulu ] [ dar ] [ har ] [ savai gemileri ] [ atam ] [ tahil ] [ yili ] [ AÇI ] [ etr ] [ aki ] [ TAi ] [ ÇEKi ] [ mühendis ] [ yüz ] [ YÖNETiMi ] [ yönetimi ] [ par ] [ say ] [ ara ] [ ANAR ] [ zar ] [ TERE ] [ Deniz ] [ bac ] [ UZUN ] [ vens ] [ ece ] [ easter ] [ Kas ] [ çaliima ] [ KEM ] [ iekil ] [ ekil ] [ rika ] [ 183 ] [ dem ] [ rekabet ] [ Atlanti ] [ dona ] [ tara ] [ hat ] [ ney ] [ 0 G ] [ ayan ] [ M T ] [ k z ] [ ala ] [ t re ] [ Say ] [ bel ] [ lara ] [ Ömer ] [ sava_ gemileri ] [ anus ] [ atlas ] [ boya ] [ men ] [ dol ] [ i de ] [ i ti ] [ rüzgar ] [ ÇEK ] [ GEL ] [ büyüklü ] [ IiIK ] [ cin ] [ fla ] [ gül ] [ ÜRE ] [ isa ] [ ALi ] [ DEN ] [ tan ] [ alt ] [ DIN ] [ aç c ] [ üre ] [ e c ] [ çük ] [ vinç ] [ iON ] [ akü ] [ acl ] [ oru ] [ andy ] [ çar ] [ AiiNA ] [ aia ] [ ati ] [ BULU ] [ ARMATÖR ] [ an y ] [ aramai ] [ eki ] [ Aki ] [ ari ] [ Doi ] [ doi ] [ kali ] [ kavu ] [ hiz ] [ kal ] [ ili ] [ Zar ] [ dinamik ] [ rine ] [ elin ] [ maz ] [ gel ] [ gil ] [ ZAMAN ] [ getiri ] [ uydular ] [ efe ] [ tik ] [ ran ] [ veri ] [ inan ] [ ONLAR ] [ r ya ] [ buharli gemi ] [ ing ] [ yapi ] [ yap ] [ ayi ] [ kesin ] [ Nar ] [ ile ] [ Tere ] [ çai ] [ RÜZGAR ] [ rak ] [ dei ] [ gelii ] [ olu ] [ geli ] [ bile ] [ Amerika ] [ aiil ] [ PARLA ] [ der ] [ hindi ] [ man ] [ aka ] [ MAT ] [ erva ] [ ram ] [ fransiz ] [ Açi ] [ MAK ] [ den ] [ a i ] [ cadi ] [ cad ] [ KONU ] [ bildi ] [ ILO ] [ yönet ] [ kilo ] [ akt ] [ lad ] [ XIV ] [ ilk ] [ iab ] [ kle ] [ ekle ] [ çünk ] [ sevinç ] [ sevin ] [ ORDU ] [ k ta ] [ deier ] [ atü ] [ maddeler ] [ demi ] [ mert ] [ arda ] [ k t ] [ tah ] [ yala ] [ eti ] [ TÜR ] [ kta ] [ VENS ] [ BOYA ] [ iZLE ] [ ZLE ] [ kav ] [ küa ] [ içat ] [ Gen ] [ madenle ] [ a m ] [ i ya ] [ Müi ] [ müi ] [ arac ] [ makineÜ ] [ ret ] [ A I ] [ anlai ] [ anla ] [ kan yapisi ] [ GÖZ ] [ K V ] [ yai ] [ A i ] [ Iiik ] [ iiik ] [ ailar ] [ aila ] [ aliima ] [ mani ] [ AiI ] [ iine ] [ EKi ] [ diz ] [ ali ] [ HIZ ] [ ilo ] [ ila ] [ kasi ] [ iti ] [ iiler ] [ aÇi ] [ değ ] [ asi ] [ EDi ] [ AiA ] [ aida ] [ akil ] [ Ali ] [ aiina ] [ aliim ] [ dila ] [ i sa ] [ ilik ] [ çei ] [ ÇEi ] [ i ON ] [ ingiliz ] [ DİL ] [ pil ] [ İON ] [ iilik ] [ ilii ] [ arii ] [ ağa ] [ İsa ] [ ARA ] [ miyo ] [ Ardi ] [ ardi ] [ VEN ] [ leti ] [ odin ] [ TAĞ ] [ watt ] [ ALİ ] [ dola ] [ ileti ] [ KiLO ] [ andi ] [ ALĞ ] [ IIK ] [ iii ] [ İZLE ] [ R D ] [ ERIK ] [ kis ] [ kisi ] [ A S ] [ ihtiyar ] [ disler ] [ YARA ] [ cay ] [ Ingiltere ] [ yil ] [ Isa ] [ sad ] [ araS ] [ IZLE ] [ ARMAT ] [ olmak ] [ hin ] [ rek ] [ KIL ] [ gübre ] [ SAV ] [ mat ] [ LON ] [ iek ] [ zle ] [ ailarin ] [ ans ] [ gerek ] [ eri ] [ EYS ]
