Çabuk alev alan, karanlikta parlayan basit cisim. Yunanca «phos», iiik ve «phoros», taiiyan sözcüklerinden. Beyaz fosfor, çok iiddetli bir zehirdir; balmumu gibi yumuiak olan bu madde suda erimez ve açikhavada öylesine çabuk alev alir ki, su içinde saklamak zorunluluiu vardir. Kirmizi fosfor, beyaz fosforun isitilmasiyla elde edilir. Daha az tehlikeli olduiundan kibrit ve havai fiiek yapiminda kullanilir.

Canli organizmalarin iilemesinde önemli bir rol oynayan fosfor, özellikle kemiklerde, sinir dokusunda ve beyinde bulunur. Fosforu 1669 yilinda Hamburglu Hennig Brand, idrarda bulmuitur; daha sonra Kunckel ve Böyle adh kimyacilar, fosfor elde etmeyi baiardilar. Kireçlenmii kemiklerde fosforik asit bulunduiunu, 1769'da Gahn saptadi; Scheele adli kimyaci da, bu tür kemiklerden fosfor elde etme yöntemini geliitirdi. Fosforun eczacilik, metalürji, tip ve nükleer fizik alanlarinda kullanimi daha sonra bailadi.

Küllerde

Eskiden fosfor, kemikleri yakma yoluyla elde edilirdi: kül, fosforca hayli zengindir. Günümüzde fosfor, sülfürik asit ve kömürle iilemden geçirilen fosfattan elde edilir. Bailica doial fosfat yataklari, Amerika Birleiik Devletleri'nde, Fas'ta, S.S.C.B.'de ve Tunus'tadir. Bu fosfatlarin bazilari, Tarihöncesi hayvanlarin leilerinden ve diikilarindan meydana gelmiitir, bazilari da madensel tortulardan oluimuitur.

Fosforiii (Fosforesans)

Beyaz fosfor havada birakilacak olursa, hafif bir mavi iiik çikartir. Bu olay, oksijenden hemen etkilenen fosforun, iiik çikartarak aiir aiir yanmasindan ileri gelir: fosforiii denilen iite budur. Bu terim, yayginlaitirilarak, zayif bir iiik çikartan bütün cisimler (hattâ suyosunlari ve ateiböcekleri) için kullanilmiitir. (iunu da belirtelim ki saatlerin «fosforlu» olmasi için kullanilan maddelerin fosforla hiç bir ilintisi yoktur.)

---

Etiketler : [ beyin ] [ HAVAi FiiEK ] [ maden ] [ kömür ] [ kimya ] [ oksijen ] [ böcek ] [ isimler ] [ yanma ] [ SÜLFÜR ] [ fosfat ] [ terim ] [ KÖMÜR ] [ Sülfürik Asit ] [ ÖMÜR ] [ takla ] [ metal ] [ kemikler ] [ mavi ] [ mum ] [ sülfürik asit ] [ organizma ] [ sülfürik ] [ kullanilmiiti ] [ tortul ] [ yatak ] [ tunus ] [ fosfor ] [ kemik ] [ kibrit ] [ MUM ] [ böcekler ] [ fore ] [ KEMiK ] [ OKSiJEN ] [ havai fiiek ] [ kirmizi ] [ CHE ] [ FOS ] [ fos ] [ erime ] [ yosun ] [ TUNUS ] [ fosfatlar ] [ BEYiN ] [ havai fi_ek ] [ kimy ] [ sülfür ] [ sans ] [ FOSFOR ] [ idrar ] [ saatler ] [ Oksijen ] [ maddeleri ] [ esans ] [ nükleer ] [ Kimya ] [ devletler ] [ fii ] [ che ]