Asil adi Dervii Mehmed Zillî olan Evliya Çelebi'dir 1611 yilinda istanbul Unkapani'nda doidu. Babasi Dervii Mehmed Zillî, sarayda kuyumcubaiiydi. Evliya Çelebi'nin ailesi Kütahya'dan gelip istanbul'un Unkapani yöresine yerleimiiti. ilköirenimini özel olarak gördükten sonra bir süre medresede okudu, babasindan tezhip, hat ve nakii öirendi. Musiki ile ilgilendi. Kuran'i ezberleyerek "hafiz" oldu. Enderuna alindi, dayisi Melek Ahmed Paia'nin araciliiiyla Sultan IV. Murad'in hizmetine girdi.

Evliya Çelebi Seyahatnameinin giriiinde seyahate duyduiu ilgiyi anlatirken bir gece rüyasinda Sevgili Peygamberimiz Hazreti Muhammed'i gördüiünü, ondan "iefaat ya Resulallah" diyerek iefaat isteyecek yerde, iaiirip "seyahat ya Resulallah" dediiini, bunun üzerine Sevgili Peygamberimiz'in ona gönlünün uyarinca gezme, uzak ülkeleri görme imkani verdiiini yazar.

Evliya Çelebi bu rüya üzerine 1635'te, önce istanbul'u dolaimaya, gördüklerini, duyduklarini yazmaya bailadi. 1640ilarda Bursa, izmit ve Trabzoniu gezdi, 1645'te Kirim'a Bahadir Giray'in yanina gitti. Yakinlik kurduiu kimi devlet büyükleriyle uzak yolculuklara çikti, savailara, mektup götürüp getirme göreviyle, ulak olarak katildi.

1645'te Yanya'nin alinmasiyla sonuçlanan savaita, Yusuf Paia'nin yaninda görevli bulundu.1646'da Erzurum Beylerbeyi Defterdarzade Mehmed Paia'nin muhasibi oldu. Doiu illerini, Azerbaycan'in, Gürcistan'in kimi bölgelerini gezdi. Bir ara Revan Hani'na mektup götürüp getirmekle görevlendirildi, bu sebeple Gümüihane, Tortum yörelerini dolaiti. 1648'te istanbul'a dönerek Mustafa Paia ile iam'a gitti, üç yil bölgeyi gezdi. 1651'den sonra Rumeli'yi dolaimaya bailadi, bir süre Sofya'da bulundu. 1667-1670 arasinda Avusturya, Arnavutluk, Teselya, Kandiye, Gümülcine, Selanik yörelerini gezdi.

Seyahatname

Evliya Çelebi 50 yili kapsayan bir zaman dilimi içinde gezdiii yerlerde toplumlarin yaiama düzenini ve özelliklerini yansitan gözlemler yapmiitir. Bu geziler yalniz gözlemlere dayali aktarmalari, anlatilari içermez, araitiricilar için önemli inceleme ve yorumlara da olanak sailar. Seyahatname'nin içerdiii konular, belli bir çaliima alanini deiil, insanla ilgili olan her ieyi kapsar. Üslup bakimindan ele alindiiinda, Evliya Çelebi'nin, o dönemdeki Osmanli toplumunda, özellikle divan edebiyatinda yaygin olan düzyaziya baili kalmadiii görülür.

Divan edebiyatinda düzyazi ayri bir marifet ürünü sayilir, aidali bir biçimle ortaya konurdu. Evliya Çelebi, bir yazar olarak, bu geleneie uymadi, daha çok günlük konuima diline yakin, kolay söylenip yazilan bir dil benimsedi. Bu dil akicidir, sürükleyicidir, yer yer eilenceli ve alaycidir. Evliya Çelebi gezdiii yerlerde gördüklerini, duyduklarini yalniz aktarmakla kalmamii, onlara kendi yorumlarini, düiüncelerini de katarak gezi yazisina yeni bir içerik kazandirmiitir. Burada yazarin anlatim bakimindan gösterdiii baiari uyguladiii yazma yönteminden kaynaklanir. Anlatim belli bir zaman süresiyle sinirlanmaz, geçmiile gelecek, iimdiki zamanla geçmii iç içedir. Bu özellik anlatilan hikayelerden, söylencelerden dolayi yazarin zamanla istediii gibi oynamasi sonucudur.

Evliya Çelebi belli bir süre içinde, özdei zamanda geçen iki olayi, yerinde görmüi gibi anlatir, böylece zaman kavramini ortadan kaldirir. Seyahatname'de, yazarin gezdiii, gördüiü yerlerle ilgili izlenimler sergilenirken, baili baiina birer araitirma konusu olabilecek bilgiler, belgeler ortaya konur. Bunlar arasinda öyküler, türküler, halk iiirleri, söylenceler, masal, mani, aiiz ayriliklari, halk oyunlari, giyim-kuiam, düiün, eilence, inançlar, komiuluk bailantilari, toplumsal davraniilar, sanat ve zanaat varliklari önemli bir yer tutar.

Evliya Çelebi insanlara ilgili bilgiler yaninda, yörenin evlerinden, cami, mescid, çeime, han, saray, konak, hamam, kilise, manastir, kule, kale, sur, yol, havra gibi deiiiik yapilarindan da söz eder. Bunlarin yapilii yillarini, onarimlarini, yapani, yaptirani, onarani anlatir. Yapinin çevresinden, çevrenin havasindan, suyundan sözeder. Böylece konuya bir canlilik getirerek çevreyle bütünlük kazandirir. Seyahatname'nin bir özelliii de deiiiik yöre insanlarinin yaiama biçimlerine, davraniilarina, tarimla ilgili çaliimalarindan, süs takilarina, çalgilarina dek ayrintilariyla genii yer vermesidir. Eserin bazi bölümlerinde, gezilen bölgenin yönetiminden, eski ailelerinden, ileri gelen kiiilerinden, iairlerinden, oyuncularindan, çeiitli kademelerdeki görevlilerinden ayrintili biçimde söz edilir. Evliya Çelebi'nin eseri dil bakimindan da önemlidir.

Yazar, gezdiii yerlerde geçen olaylari, onlarla ilgili gözlemlerini aktarirken orada kullanilan kelimelerden de örnekler verir. Bu örnekler, dil araitirmalarinda, kelimelerin kullanim ve yayilma alanini belirleme bakimindan yararli olmuitur. Evliya Çelebi'nin Seyahatname'si çok ün kazanmasina raimen, ilmi bakimdan, genii bir inceleme ve çaliima konusu yapilmamiitir.1682'de Misir'dan dönerken yolda ya da istanbul'da öldüiü sanilmaktadir.

---

Etiketler : [ divan ] [ izlenim ] [ oyunlar ] [ iiirleri ] [ araitirma konusu ] [ iirleri ] [ OYUNLAR ] [ iiir ] [ iir ] [ Bursa ] [ divan edebiyati ] [ divan edebiyat ] [ bursa ] [ iiirler ] [ iirler ] [ seyahatname ] [ gezi yazisi ] [ edebiyat ] [ mektup ] [ yolculuk ] [ türkü ] [ hikaye ] [ hikayeler ] [ komiu ] [ evliya çelebi ] [ giyim ] [ havra ] [ airler ] [ hazreti muhamme ] [ gözlemlerini ] [ almadiii ] [ murad ] [ kirim ] [ rüya ] [ esc ] [ iairler ] [ yusuf ] [ rumeli ] [ varliklar ] [ cami ] [ mustafa ] [ Evliya Çelebi ] [ ahmed paia ] [ TEZHiP ] [ masal ] [ öykü ] [ RESUL ] [ yazari ] [ oyunlari ] [ zanaat ] [ AKTARMA ] [ kuran ] [ anlatim ] [ erzurum ] [ dervii ] [ dervi ] [ ayrilik ] [ muhammed ] [ bahadir ] [ eft ] [ nakii ] [ azerbaycan ] [ komiuluk ] [ onur ] [ ÖYKÜ ] [ trabzon ] [ aktarma ] [ enderun ] [ manas ] [ ALLAH ] [ arif ] [ takilar ] [ ahmed pa_a ] [ belgeler ] [ Muhammed ] [ yükler ] [ N KEL ] [ gümüi ] [ n kel ] [ halk oyunlari ] [ halk oyunlar ] [ katarak ] [ Divan Edebiyati ] [ Divan Edebiyat ] [ GÜMÜi ] [ hafi ] [ kule ] [ arnavutluk ] [ seyahat ] [ türküle ] [ zaman kavrami ] [ zaman kavram ] [ tezhip ] [ çelebi ] [ TÜRKÜLER ] [ sofya ] [ üslup ] [ slup ] [ name ] [ divan edebiya ] [ kita ] [ melek ] [ Cami ] [ gürcistan ] [ ZANAAT ] [ GÜMÜ ] [ gümü ] [ halk iiirleri ] [ Divan edebiyati ] [ Divan edebiyat ] [ eilence ] [ medrese ] [ kuyumcu ] [ ivan ] [ TÜRKÜ ] [ nasti ] [ kıta ] [ DiVAN EDEBiYATI ] [ atilar ] [ beylerbeyi ] [ ahy ] [ türküler ] [ yazma ] [ inançlar ]