21 Haziran 1905'te Paris'te doidu. Babasi o çok küçük yaitayken öldü ve annesi de ailesinin yanina döndü. Sartre, hep örnek çocuk olarak gösterildi. La Rochelle Lisesi'ne devam etti, ama olgunluk sinavini Louis le Grand Lisesi'nde verdi. Eiitimini Ecole Normale Supérieure'de, isviçre'deki Fribourg Üniversitesi'nde ve Berlin'deki Fransiz Enstitüsü'nde sürdürdü.

1929 yilinda Simone de Beauvoir'la taniiti. Çeiitli liselerde öiretmenlik yapti. 2. Dünya Savaii sirasinda, Almanlar tarafindan hapse atildi; hapisten çiktiktan sonra Direnii Hareketi'ne katildi. "Sinekler" adli tiyatro oyunu, onun Direnii Hareketi'nde olduiunu bilmeyen Almanlarin izniyle oynandi (1943). Ayni durum, "Varlik ve Hiçlik" adli oyununda da meydana geldi (1943). Oyunlarinin her ikisi de baski kariitidir; "Varlik ve Hiçlik"te Sartre, ilk kez felsefesini ortaya koydu.

1945 yilinda öiretmenliii birakarak "Les Temps Modernes" adli edebi-politik dergiyi kurdu. Kitaplarinin çoiunda edebi ve politik sorunlari iiledi. Savai sonrasi dönemde özellikle politik etkinlikleriyle öne çikan Sartre, eleitirilerini saklamasa da SSCB'ye destek veriyor, Fransa'nin Cezayir'e karii yürüttüiü savaia karii çikanlarin baiinda geliyordu;Les Temps Modernes, sömürgelerdeki savailara karii 1953'ten bailayip, 1957'de yoiunlaian bir savai yürüttü.

Sartre, "121'lerin Bildirgesi"ni imzaladi, 1961-62 yilindaki büyük gösterilere katildi. 1964 yilinda Nobel Ödülü'nü geri çevirdi; böylesi bir ödülün, yapitlarinin bütünlüiünü zedeleyeceiini düiünüyordu. 1966-67 yillari arasinda Vietnam Savaii'nda meydana gelen katliamlari sorgulamak üzere kurulmui olan Russel Mahkemesi'nin de baikanliiini yapti.

1968 yilinda, Sovyetler'in Prag'a müdahalesinin ve Fransa'daki öirenci hareketlerinin üzerine, Sovyet sosyalizmini ve kendi klasik aydin tutumunu sorgulamaya giriiti. O dönemde Maocularla da bir yakinlaimasi oldu. 1973 yilinda Liberation'u kurdu.

1974 yilinda gözleri büyük oranda görmez oldu, bu nedenle etkinliklerini yavailatarak, daha çok Doiu Ülkeleri üzerindeki baskilarin sona erdirilmesi, insan haklarinin korunmasi gibi konularda çaliimaya bailadi. Pierre Victor'la (Benny Levy'nin takma adi), aydinin rolü, bireyin tarihteki yeri, iiddet ve kardeilik konulari hakkinda "Pouvoir et liberté" adinda bir yapit hazirladi.

Siyasal etkinliklerinin, yazar tarafini bazen maskelemii olmasina kariin, Sartre, son derece düzenli bir zihinsel çaliima yürüterek, gününün alti saatini yazmaya verdi. Edebi nesne Sartre'a göre "Yalnizca hareket halindeyken varolan bir topaçtir. Onu ortaya çikarmak için, adina okumak denen somut bir eyleme ihtiyaç vardir." Yazmak, okurun özgürlüiüne çairida bulunmaktir. Sartre, 15 Nisan 1980'de Paris'te öldü. Sartre'in önemli kitaplari arasinda Özgürlüiün Yollari, Bulanti, Gizli Oturum, Kirli Eller, Sözcükler, Duvar sayilabilir; bunun yani sira, yayinlanmii ya da bitirilemeyerek yayinlanmamii birçok yapiti vardir.

Sartre'in adiyla birlikte anilan varoluiçuluk, aslinda 17. yüzyildan beri vardir; Blaise Pascal'le bailar; ama Sokrates'in felsefesinde, hatta incil'de varoluiçuluiun izlerinin bulunduiu düiünülürse, Pascal'i varoluiçuluiun kurucusu olarak kabul etmek de doiru olmaz. Soren Kierkegard ise, modern varoluiçuluiun kurucusu olarak kabul edilir. Nietzsche, Heidegger ve tabii Sartre varoluiçudurlar. Camus ve Dostoyevski de, diier çok ünlü varoluiçu yazarlardir.

Sartre, varoluiçuluiun iyimser bir felsefe olduiunu söyler; çünkü tüm insanlar birbirinin aynidir; bir kahraman ya da bir alçak olmak tamamiyla onlarin elindedir; insan önceden-tanimlanmamiitir; ne bir kahraman olarak doiar, ne de bir alçak. Ama ayni felsefeye göre, insan varliiinin durumuna da güvenmemelidir, çünkü o halde kalacaiinin hiçbir güvencesi yoktur. Özet olarak, Sartre insanin tek yazgisinin, elinden geldiiince "baiimli" olmak olduiunu söyler. Bu da, kendini bütünün içinde düiünebilmekten geçer.

---

Etiketler : [ öiretmen ] [ oyunlar ] [ retmen ] [ yazarlar ] [ OYUNLAR ] [ nietzsche ] [ varoluiçuluk ] [ sosyalizm ] [ pascal ] [ 1929 ] [ kahraman ] [ D L ] [ cezayir ] [ kitaplar ] [ tiyatro ] [ nlanma ] [ insan haklarinin korunmasi ] [ 1968 ] [ sokrates ] [ öiretmenlik ] [ retmenlik ] [ insan haklari ] [ insan haklar ] [ blaise ] [ beauvoir ] [ inekler ] [ sömürge ] [ yazarla ] [ fribourg ] [ isviçre ] [ ates ] [ sscb ] [ O Ç ] [ grand ] [ ödül ] [ d l ] [ sinekler ] [ Öiretmen ] [ blaise pascal ] [ toy ] [ oyunlari ] [ vietnam savaii ] [ vietnam sava ] [ sinek ] [ sovyetler ] [ inek ] [ MAO ] [ yapit ] [ y l ] [ SEL M ] [ SUPER ] [ baskül ] [ c va ] [ varoluiculuk ] [ iatro ] [ atro ] [ nisan 1 ] [ sokrat ] [ vietnam ] [ nobel ] [ roc ] [ 1980 ] [ etkinlik ] [ sartre ] [ meyer ] [ zihin ] [ JEAN PAUL SARTRE ] [ derne ] [ iretmen ] [ iretmenlik ] [ nandi ] [ ıatro ] [ iNSAN HAKLARI ] [ deg ] [ DERG ] [ NSAN HAKLARI ] [ dostoyevski ] [ Sosyalizm ] [ Sokrat ] [ maske ] [ yazma ]