Gelirlerin paylaiilmasinda iiverenle iiçinin rakip durumda olduklarini iddia eden teoridir. Ricardo'ya göre, ücretle kârin kaynaii ayni olduiundan, bu gelirlerden birini artirmak diierinin azalmasiyla mümkündür. Paul Leroy-Beaulieu, bu teorinin statik karakterine dikkati çekerek hasilanin sabit olmayip deiiitiiini; üretimden iiçi ve iiverenden baika kimselerin de pay aldiklarini vurgulamii ve antagonizmin zannedildiii kadar kati olmadiiini belirtmiitir....

Emperyalizm, imparatorluk kurma eiilimidir; bir devletin sinirlarini geniiletme politikasina denir. Emperyalizm, ayni ekonomik ve sosyal bütün içinde etnik ve kültürel bakimdan farkli halklarin, merkezi bir iktidarin otoriter yönetimi altinda bir araya getirilmesi eiilimini ifade etmektedir. Avrupa Ülkeleri 16. yüzyildan itibaren özellikle merkantilist akimin etkisi ile yoiun bir sömürgecilik faaliyetine giriimiilerdir. Sanayi Devrimi, sömürgecilik ihtirasini artirmiitir. Sömürgelerin ucuz ve devamli hammadde temin etmeleri ve sanayi mamulleri için de sürüm alani olmasi, ekonomik bakimdan em...

1838 yilinda ingiltere'de ortaya çikmiitir. iiçi sinifina ve dolayisiyla tüm topluma taninacak bir seçme hakkinin çok ieyi deiiitirebileceii inanci yaygindi. Ama bu da yetmezdi. Çünkü milletvekillerine belirli bir ücret verilmezse yalnizca serveti ve yeterli geliri olanlar milletvekili olabilirlerdi. Milletvekili ödeneklerinin yüksek olmasini, Avrupa'da hemen her zaman sol partiler savunmuilardi. Çartist hareketin toplumsal ekonomik modeli ise, kooperatiflere dayaniyordu....

Chicago Üniversitesi'nde kurulan bir ekonomi okuludur. Bu okulun bir numarali temsilcisi Milton Friedman'dir. Daha önce Chicago Okulu ifadesi üniversitenin siyaset bilimi ve sosyoloji konularinda ün yapan öiretim üyeleri için kullaniliyordu. Chicago Ekonomi Okulu'nda piyasa ekonomisinin en kuvvetli savunuculari toplanmiitir. Rekabet koiullarinin muhafaza edilmesini ve monopolcü eiilimlerin önlenmesini savunmaktadir. Altin fiyatlarinin serbest birakilmasini, esnek kambiyo kurlari uygulanmasini da savunmuitur. Para konusuna aiirlik veren bu okul, piyasa dengesini yalniz moneter tedbirlerle sail...

XVII. yüzyil Fransa'sinda, Colbert'in uyguladiii ulusal ekonomik politikaya verilen ad. Bu görüie göre, maden kaynaklari, Fransa'nin siyasal, ekonomik ve askeri gücünü etkileyecek bir öneme sahipti. Devletin elindeki maden varliiini arttirmak için, diialima yönelmek gerekirdi. Dii ticaret dengesi, gerekirse savaia ve zora baivurarak ele geçirilecek kaynaklarla kurulmaliydi. Bu görüi, devletin büyük iirketleri, yönetimi ve denetimi altinda tutmasini savunuyordu. Deniz ticaretine, sömürgeciliie önem veriyordu. Devlet, gümrük tarifelerini düzenlemeli, açtiii okullarda uzman ve teknisyen yetiitir...

Üretim faaliyeti sonunda ortaya çikan ürünün, deiiiim konusu yapilmadan, doirudan üretime katilanlar arasinda paylaiildiii ekonomik düzendir. Derebeylik düzeninin topraii iileyen köleleri elde ettikleri ürünün bir kismini toprak sahibine verir, kalani da kendi aralarinda bölüiürlerdi. Bu toplum düzeninde piyasa ve para yoktur. Diia da kapali olan doial ekonomi düzeninin üç belirleyici özelliii vardir: Tarima dayali bir ekonomik düzendir, Paranin kullanilmadiii bir düzendir, Sanayi öncesi bir toplum düzenidir. Doial ekonomi kavramiyla doial düzen (natural order) kavramini kariitirmamak gerek...

Fizyokrasi, insan toplumlarinin tabii kanunla yönetilmesi demektir. Tabii kanun felsefesinin düiünce dünyasina egemen olduiu 18. yüzyilda, Fransa'da geliien bir okul da bu adla anilmaktadir. Okul mensuplari, "fizyokratlar" diye tanimlanir. Okulun önde gelen temsilcisi Dr. F. Quesnayinin eserlerinden biri, Droit Naturel, yani "Tabi Kanun" bailiiini taiimaktadir. Çailarinda çok kisa bir süre etkili olmakla beraber, Fizyokratlar, iktisadi düiünce biçimlerine getirdikleri yeniliklerle bugün de anilirlar. iktisadi düzenin iileyiiini, soyutlama yöntemi ile kurduklari bir model çerçevesinde anlama ç...

Serbest piyasa mekanizmasini ifade eden bu kavram, Adam Smith tarafindan ortaya atilmiitir. iktisadi hayatta düzeni sailayan ve hangi mallarin, kimler için, ne miktarlarda üretileceii gibi temel ekonomik sorunlari çözümleyen bir görünmez el (serbest fiyat mekanizmasi) vardir. O nedenle hükümetler ekonomik hayata müdahale etmemelidirler görüiü, Görünmeyen El Mekanizmasi'nin savunucusu konumundaki Neo-Klasik iktisatçilar tarafindan hararetle savunulmuitur. Görünmeyen El Mekanizmasi sayesinde, ekonomide oluian arz veya talep fazlaliii erir ve piyasa tekrar denge noktasina geri döner. Görünmeyen ...

Karma ekonomi, iki evrensel ekonomik sistem olan "kapitalizm" ve "sosyalizm" arasinda yer alan, fakat özü itibariyle kapitalist sistemin özelliklerini taiiyan bir ekonomik düzendir. Karma ekonomi düzeninin çaidai kapitalizmin uygulamada vardiii yeni bir aiama deiil, tamamen baiimsiz üçüncü bir sistem olduiunu savunan görüiler de vardir. Karma ekonomi düzenini benimseyenlere göre kapitalist düzen liberalizme dayanmaktadir. Bu toplumsal görüite kiiinin haklari ve çikarlari her ieyin üstünde tutulduiundan toplumun çikarlari ihmal edilmektedir. Kapitalizmin kariisinda yer alan "sosyalizm"de ise, ...

Keynesiçi ekonomi, ingiliz ekonomisti John Maynard Keynesiin yapitlari çerçevesinde oluian ekonomi teorisi ve ekonomi politikasidir. Keynesiin çok sayida kitabi bulunmakla birlikte, Keynesiçi ekonomi denildiii zaman onun "The General Theory of Employment, Interest and Money" (1936) adli kitabi temel alinmaktadir. Buradaki fikirler ve analitik teknikler, yeni ekonominin veya iKeynesiçi Devrimiin oluimasini sailamiitir. Keynes, Adam Smith, David Ricardo, John Stuart Mill, Alfred Marshall ve A.C. Pigouidan kaynaklanan klasik ve neoklasik görüilere karii çikmiitir. Klasik ve neoklasik ekonomistle...

Liberalizm, dini inançlarin söz konusu olduiu hallerde, politik faaliyette ve ekonomik yaiamda endividualizmi, özgürlüiü ve toleransi benimsemii akimlari belirten genel terimdir. Dini sorunlarda, liberalizm vicdan özgürlüiünü savunmui, bainazliia karii çikmii, mezhep ayriliklarinin alevlendirdiii sosyal gerginlikleri onaylamamii ve kiiisel inançlara saygi gösterilmesini istemiitir. Liberalizm, politikada demokrasi ilkelerini desteklemiitir. insan haklarinin savunuculuiunu yapmiitir. Liberaller, köleliiin kaldirilmasini, bireylerin baski altinda yaiamaktan kurtarilmasini, vatandailarin kanun ö...

1838 yilinda Manchesterli iki iiadaminin Hububat Kanunu'na (Corn Law) karii kurmui olduklari derneiin üyelerine verilen addir. Klasik ingiliz ekonomistleri serbest ticaret taraftari idiler; ingiltere'de tarimin hububat kanunlariyla himaye edilmesine karii çikiyorlardi. Sanayi Devrimi sirasinda her yil parlamentoya serbest ticaret lehinde kanun teklifleri yapilmaktaydi. Bu hareket, 1838 yilinda Hububat Kanunu'na karii kurulmui olan dernekle kuvvet kazanmiitir. Dernek, Richard Cobden ve John Bright adlarinda kendi kendilerini yetiitirmii iki Manchesterli iiadami tarafindan, toplu hareketi siya...

Komünist manifesto, Karl Marx ve Friedrich Engels'in birlikte yazdiklari ve bilimsel sosyalizmin temel ilkelerini sistemli olarak ortaya koyduklari broiüre denir. Uluslar arasi Emekçiler Birliii'nin ve daha sonraki sosyalist ve komünist partilerin programlarinin temelini oluiturmuitur. Marx ile Engels'in materyalist tarih anlayiiini dile getiren Komünist Manifesto'da bütün sinifli toplumlarin tarihinin sinif mücadeleleri, tarihi olduiu anlatilmak istenir. Burjuvalar ve Proleterler bailikli I. bölümde toplumsal geliime yasalari ele alinarak, kapitalist düzenin yerini sosyalist topluma birakaca...

Deierin emekle deiil, marjinal fayda ile açiklanmasini öngören yazarlarin oluiturduiu düiünce eiilimine verilen addir. "Marjinalist devrim" olarak da adlandirilan bu oluium, Menger'in Grudstze (1871), Jevons'un Theory (1871) ve üç yil sonra Walras'in Elçments adli kitaplariyla gerçekleimiitir. Bu üç ekonomist, birbirlerinden habersiz olarak yazdiklari kitaplarda, sübjektif zevki, nispi fiyatlarin açiklanmasinda temel nokta olarak kabul etmiiler ve emekdeier teorisinin yerine marjinal fayda deier teorisini benimsemiilerdir. Aslinda "marjinal fayda" kavrami çok daha eskilere gitmektedir. 1830'...

Karl Marxiin kapitalist ekonomilerdeki süreçleri inceleyen ve eleitiren iekonomisti yanidir. Marx özellikle, deier fiyat ve kâr gibi ekonomik olaylar üzerinde durmuitur. Marxiin ekonomik olaylari ele alip incelemesindeki amaci, modern herhangi bir ekonomistin amacindan farkli deiildir: Belirli bir tarih dönemindeki ekonomik olaylari ele alarak bu olaylar arasindaki neden-sonuç iliikilerini tarafsiz ve tutarli bir iekilde ortaya çikarmak, tipki modern iktisatçilarin deier, ücret ve kâr kuramlarinda ortaya koyduiu tümdengelimci mantik düzeni ve bazi daiinik tümevarimli verileri ile Marx, hiç dei...

Merkantilizm, 16. ve 17. yüzyillarla 18. yüzyilin baiinda ticaret yapan uluslarin büyük bir kisminda uygulanan bir iktisat politikasidir. Bu politikanin ana amaci, ihracati teivik yoluyla altin birikimini sailamak ve ulusun servetini ve gücünü artirmakti. Merkantilistler, ticareti ve sanayileimeyi ana amaç edinmiilerdir. Ödemeler bilançosu fikrini geliitirerek ihracatin ithalati kariiladiktan sonra bir fazlalik vermesini ve ülkeye deierli maden sailanmasini amaçlamiilardir. Bunun için, merkantilist programin bir parçasi olarak hükümetler, ihraç endüstrilerinde büyük yatirimlarin yapilmasini t...

1950ilerde bailayan ve 1960ili yillarda Milton Friedmaniin öncülüiündeki Chicago Okulu tarafindan geliitirilen akim, kaynaiini Klasik Miktar Kurami'ndan alan anti-Keynesiçi bir tepkidir. Klasik görüiün yeni bir ifadesini oluiturur ve paraya, kiiilerin mal varliklari içinde diier varliklar gibi yer verir. Parasal varliklar ile diier menkul ve gayrimenkul varliklar arasinda kurulmui olan dengenin sürdürülmesi için çaba harcandiiini varsayan Monetaristlere göre, eier bu denge bozulursa, yani ekonomik birimlerin portföyleri içinde yer alan para miktari, arzulanan para miktarindan farkli olursa, e...

Liberal kapitalizmin rekabetçi yapiyi sürdürememesi, serbest ticaret ilkesinin aksamasina yol açti. Diier yandan emperyalizm kaçinilmaz olarak dünyayi bir savaia sürüklemiiti. Nihayetinde kapitalist sistemin liberalizm ilkelerinden kopuiu 1.Dünya Savaii ile bailamii ve daha sonra çikan bir dizi geliimenin etkisiyle kapitalizm müdahaleci aiamaya geçmiitir. 1.Dünya Savaii, kapitalizmin liberal döneminin sonu oldu. Bu büyük savaiin ekonomik sonuçlari da çok aiir olmuitu. 1919 yilinda savaia katilmii olan ülkelerin hepsinde üretim üçte bir oraninda düimüitü. Diier yandan 24 ekim 1929'da bir bors...

1933-1945 arasindaki dönemde Almanyaida uygulanan bir tür sai totaliter rejime ya da o dönem için Almanya özelindeki faiizme verilen isimdir. Nasyonal sosyalizmin tarihi bir kurami yoktur. Adolf Hitleriin yazdiii "Kavgam" (Mein Kampf) kitabinda daha sonra nasyonal sosyalizmin uygulamasi olarak görülen pek çok hususa deiinilmekteyse de, bu kitabin nasyonal sosyalizmin kuramini ortaya koyduiunu ileri sürmek de mümkün deiildir. Nasyonal Sosyalist Alman iiçi Partisiinin (NAZi Partisi) 24 iubat 1920 tarihli 25 maddelik programi da, kimi ayrintilara girmesine kariin, nasyonal sosyalizmin kurami olar...

Amerikan ekonomik düiünce tarihinde, Thorstein Veblen, John Commons ve Wesley Clair Mitchelliin kurmui olduklari kurumcu (enstitüsyonalist) ekonomi okulunda, kuruculari izleyen ekonomistlerin oluiturduklari kuiaklardir. En taninmii neo-kurumcular (neo-enstitüsyonalistler) Richard Ely, J.M. Clark, Rexford Guy Tugwell ve Gardiner Meansitir. Walton Hamilton, Robert Hoxie, Selig Perlman, A.B. Wolfe, Morris Copeland ve Edwin Witte gibi diier bazi ekonomistler de bu akima dahildir. 1972 yilinda Allan Gruchy, neo-kurumcular kelimesini ikinci kuiak kurumcular olan John Kenneth Galbraith, Clarence Ay...

Alman düiünürü Hegeliin düiüncelerini 20. yüzyilin bailarinda yeniden yorumlayarak çözümlemelere ulaimak isteyen düiünce akimi. 1920ili ve 30ilu yillarda aydin çevrelerde oldukça tartiiilan bu görüiün önemli dü-iünürleri arasinda Glockner ve Lason sayilabilir. Neo-Hegelcilik bir anlamda Marksizm-Leninizmie felsefe alaninda karii çikmak isteyen çabalarin bir ürünü ve belki de odaii olmuitur. Hegel idealizmini yeniden gözden geçirme yoluyla, tarihsel materyalizmi ve Marksist diyalektiii çürütme ve reddetme çabasina girilmiitir....

ingiltere'nin Cambridge Üniversitesi'nde merkez kurmui ve dünyanin çeiitli yerlerinde taraftarlari olan küçük, fakat etkili bir Keynes sonrasi grubun doktrinlerine denir. Neo-Keynes'çiler John Maynard Keynes'in temel fikirlerini, özellikle 1936 yilinda yayinlamii olduiu General Theory of Employment, Interest and Money eserindekileri kabul etmektedirler. Neo-Keynes'çi ekonomiye katkida bulunanlar Joan Robinson, Nicholas Kaldor, Luigi Pasinetti ve Piero Sraffa gibi Cambridge Üniversitesi'yle ilgili olan kimselerdir. Neo-Keynes'çi ekonomiye önemli katkida bulunmui diier bir ekonomist Polonyali M...

ingiltere'de Alfred Marshall, Fransa'da Léon Walras ve Avusturya'da Carl Menger etrafinda oluian okullari içine alan bir genel düiünce çerçevesidir. Neo-klasik ekonominin en önemli özelliii piyasa olaylariyla ilgili genii kategorileri kiiisel düiüncelere indirgemesi, ekonomi biliminin alternatifler arasinda sübjektif seçim yapmanin, kiiinin temel aksiyonuna baili bulunduiunu iddia etmesidir. Neo-klasik ekonomi, deier teorisi konusunda 19. yüzyilin sonlarina doiru ortaya çikan marjinal devrim ile bailamiitir. Neo-klasik ekonomi tek bir düiünce okulu deiildir, yukarida adi geçen üç taninmii eko...

Klasik liberalizme reform getiren ve devletin daha aktif bir müdahalesini savunan ekonomist ve filozoflarin temsil ettiii düiünce akimidir. Klasik liberalizm açik piyasalarin gereiini ve üretim araçlari-nin desantralize kontrolünü kiii hürriyetleri bakimindan savunan toplumsal bir felsefedir. Klasik liberalizmin babasi John Lockeidur. Ancak öiretisinin bazi unsurlarini i.Ö. 4. yüzyilda Romali Stoacilarin düiüncelerinde bulmak mümkündür. 1690 yilinda yayinlamii olduiu "Second Treatise on Government" adli kitabinda Locke, kiii ile devlet arasindaki iliikiler hakkinda üç önemli kavram geliitirmi...

iki savai arasindaki dönemde dii ekonomik iliikilerde uygulanan sinirlayici rejimler, merkantilist sistemin tekrar canlanmasina yol açti. Özellikle Büyük Bunalimidan sonraki dönemde, dii ticaret iliikilerini ve bunlardan kaynaklanan ödeme yükümlülüklerini serbest bir dii ticaret anlayiii içinde deiil, takas ve kliring sistemleriyle kariilama yoluna gidildi. Devlet, altin veya döviz ödemeden malin mal ile ödenmesi ieklindeki bu sistemler sayesinde dii ticaret iliikilerini geliitirmeyi ve üretimi artirmayi amaçlamaktaydi. Milliyetçi akimlarin ve kendi kendine yeterlilik zihniyetinin geliimesi n...

Sosyalizm, gerek ekonomik bir doktrin olarak, gerek siyasal bir doktrin olarak, gerek bir ideoloji olarak tanimlanmasi son derece güç bir kavramdir. Zira, çailar boyunca çok farkli kural ve uygulamalar sosyalizm olarak adlandirildiii gibi; günümüzdeki birbirinden çok farkli uygulamalar da ayni biçimde adlandirilmakta ya da en azindan sosyalizm olduklari iddiasini taiimaktadir. Toplumculuk, sosyal-demokratlik, demokratik solculuk, komünistlik, sosyalistlik gibi bir dizi kavramin ifade etmek istedikleri ieyin ne olduiu ancak uygulamanin gözlenmesiyle anlaiilabilmektedir. Tüm bu tartiimalarin d...

Teknokrasi, bir sosyal ve ekonomik programin uygulanmasinda mühendis ve teknisyenlere ekonomik hayatin denetimini birakmayi öngören anlayiia verilen addir. Bu görüiü savunanlarin hareket noktasi, kompleks ekonomik hayatta siyasilerin bu ekonomik yapiyi denetleyemez hale geldiii görüiüdür. Terim, ilk kez 1919 yilinda William Smith adindaki bir Amerikali tarafindan Sosyal Organizasyon Teorisi ve Ulusal Endüstri Management Sistemi adi altinda tarif edilmii ve geliitirilmiitir. Daha çok Büyük Bunalimiin egemen olduiu 1929 sonrasinda zemin bulmuitur; günümüzde ise sadece ansiklopedik yaklaiimlarda...

Kapitalizmin erken veya ilk aiamasiyla ilgilidir. Yeniçai'in bailangicinda, büyük coirafi keiifleri izleyen yillarda Atlantik Kiyilarinda geliimiitir. Sermaye, ticaret ve para muamelelerine yöneldiii için kapitalizmin bu aiamasina ticari kapitalizm adi verilmiitir. Avrupainin Uzak Doiu ile ticaretinin 16. yüzyildan itibaren Akdeniziden Atlantik Kiyilarina kaymasi, ticari kapitalizmin ingiltere, ispanya ve Portekiz Kiyilarinda yoiunlaimasina yol açmiitir. Büyük imparatorluklarin denizaiiri sömürgeler kurmalari, deniz ticaret filolarini geliitirmeleri, anavatana hammadde ve maden taiimalari, ka...

Viyana Okulu veya Avusturya Okulu bir akademik müessesenin ötesinde bir muhakeme yolu, bir analiz tekniii, bir araitirma programi ve diier ekonomi düiünce okullarindan farkli bir teorik sistemdir. Viyana Okulu birçok önemli yönüyle klasik ekonomiden, tarihçi okuldan ve Marksist, kurumsal ve matematiksel ekonomiden ayrilmaktadir. Diier taraftan Viyana Okulu'nun birçok ilkesi neoklasik ve modern ekonomiye girmii bulunmaktadir. Viyana Okulu'nun kurucusu 1871'de Principles of Economics ve 1883'de Problems of Economics and Sociology kitaplarini yayinlayan Carl Menger'dir. Viyana ekonomisi, grubun...

Aciyo, italyancaidan gelme bir sözcüktür. Asli aggioidur. Bankalarin yaptiklari operasyonlar dolayisiyla müiterilerinden aldiklari ücreti ifade eder. Banka hizmetleri, zaman ve imekani boyutlarinda olabilir. iMekani boyutunda hizmete bir örnek transfer iilemleridir. Böhm - Bawerkiin Aciyo Faiz Teorisiinde, aciyo terimi zaman boyutu açisindan kullanilmiitir. Aciyo Faiz Teorisi izaman tercihii kavramina dayanmaktadir. Bu teoriye göre, zaman sorunu faizin aiirlik merkezidir. insanlar, genellikle güncel gereksinmelerini ön planda tutarlar ve geleceii ayni ölçüde önemsemezler. Güncel gereksinmeler...