Sözünü ettiiimiz eleitiriyi çok eski zamanlardaki bir örnek ile açalim. Bu örnek Hint felsefesinden olacak. Eski bir Hint dini olan "Brahma" dininin kurallari "veda" denilen kitaplarda toplanmiitir. Veda'lar, farkli zamanlarda yazilmii olan çeiitli eserlerden oluian bir çeiit ansiklopedidir.

Bu din kitabinin daha eskiye ait bölümleri birtakim ilâhilerden ve beyitlerden oluiur. Daha yeni bölümleri ise bu ilâhi ve beyitlerin felsefi yorum ve açiklamalaridir. Fakat "Rigveda" denilen en eski bölümlerinde bile bazi felsefi düiüncelere rastlanir.

Söz geliii bu en eski bölümlerde bulunan ünlü bir beyitte "Tanrilar ve insanlar henüz yokken bu evrende acaba ne vardii" sorusu sorulur. Beyiti yazan, Tanrilarin varliiindan hiçbir zaman kuikulanmaz, fakat Tanrilari evrenin bir parçasi olarak kabullenir ve onlari evrenin yapisina dahil eder.

Tanrilarin da içinde bulunduiu bu evrenin elbette bir bailangici olacaktir. Acaba ilk sebep nediri Bu soruyu Rigveda'nin yazari, açik olmayan bulanik birtakim fikirler öne sürerek, iöyle cevaplar:

"Evren var olmazdan önce ne var olan ve ne de yok olan., yani varlik ile yokluk arasinda bir ieyin bulunmasi gerekir. Bu ne var ve ne de yok olun ieyin yaratici bir güç olmasi gerekir." Yazar bu gücü doianin yaratici gücü ile kariilaitirdiktan sonra beyit iöyle son bulur: "Herhalde evrenin ne olduiunu bilen bir kimse vardir. Yoksa, bunu bilen biri yok mui.."

Bu türden düiünceleri ilk felsefî açiklamalar olarak benimseyebiliriz. Bunlar felsefe alanindaki ilk adimlar, ilk denemelerdir. Bu sorular ile evrenin bailangici problemine bir biçimde cevap aranmii oluyor. Görüldüiü gibi bu türden konular üzerinde düiünmeye bailayan insana artik dinin kurallari yetmemektedir. insan bunlari eleitirmek, bunlarin diiina çikmak gereksinimi duyar.

ilk kez Veda'larda belirsiz ve bulanik bir biçimde ortaya çikan bu anlayii, ilk felsefe anlayiiidir. Felsefi düiünce her yerde dinin inanç ve mit'lerinden, tipki Veda'larda kariilaiildiii biçimde, ayrilmaya bailar.

"Felsefî düiünce nerede ve ne zaman bailamiitiri" sorusunun cevabi ancak iu olabilir: insan nerede kendi düiüncesiyle dinsel inançlara karsi bir reaksiyon göstermii ve inancin diiina çikmak gereksinimi duymuisa, o anda orada felsefî düiünce, saf ve gerçek anlamda, bailamii olur.

Hint felsefesiyle ilgili bu örneklemeyi yeterli saymaliyiz. Gerçi Hint felsefesi çok dikkat çekicidir. Hint felsefesi hiçbir zaman kendisini dinden tam anlamiyla soyutlayamamiitir. Bunun içindir ki Hint felsefesi, özellikle bir rahip felsefesi olarak kalmiitir. Kendisini dinden tamamen soyutlayarak bilimsel bir biçimde geliien felsefe, eski Yunan felsefesidir.

---

Etiketler : [ deneme ] [ felsefe ] [ YUNAN ] [ beyit ] [ denemeler ] [ kitaplar ] [ yunan ] [ sorular ] [ evren ] [ hint ] [ gerçek anlam ] [ içindi ] [ kirler ] [ rig ] [ cevapl ] [ ceva ] [ YAZAR ] [ varlik ] [ toplanmi ] [ toplanm ] [ EVREN ] [ FELSEFE ] [ nedir ] [ efes ] [ yazari ] [ yazar ] [ eleitir ] [ FELSEFE ANLAYIiI ] [ dahi ] [ eleitiri ] [ rend ] [ EFES ] [ MiT ] [ KiTAP ] [ kitap ] [ lahi ] [ ilahi ] [ çekiç ] [ mit ] [ cevap ] [ ahiler ] [ kars ] [ Hint ] [ inanç ] [ eserler ] [ hile ] [ Evren ] [ gereksinim ] [ kurallar ] [ ilahiler ] [ bulan ] [ ILAHILER ] [ LK A ] [ ilk a ] [ t fe ] [ Cevapl ] [ iLAHi ] [ ipk ] [ rak be ] [ ansiklopedi ] [ inançlar ]