Düiünce akimlarinin temel hatlarini çizdiiimiz ilkçaiin bu son döneminde yeni bir din, yeni bir örgüt olarak "Hiristiyanlik" ortaya çikmiitir. Hiristiyanlik, kaynaii yönünden, Roma'daki çeiitli hellenistik tapinmalardan biridir.

M.Ö. tahminen I. yüzyilda hellenistik dinlerin Roma'da tutunmaya ve örgütlerini kurmaya bailadiklarini görmüitük. Ancak Doiu'dan gelen bu dinsel akimlar, zamanla, Roma'nin resmi diniyle uyuimazliia düimüitür. Çünkü Roma dini gittikçe bir devlet dini durumuna gelmiiti.

Bir hellenistik dine. baili olmak ayni zamanda resmi dinin çerçevesinde kalmaya, imparatora karii gerekli tapinmalarda bulunmaya bir engel oluiturmuyordu. Romalilarin birçok Tanrilarin varliiini benimsemesi, çeiitli dinlere ayni zamanda baili olmayi kolaylaitiriyordu. Ancak tüm hellenistik dinlerin temelini, "ruhun ölümsüz olduiu" düiünüiü oluiturur.

iite doiudan gelen dinlerin Roma'da kazandiklari büyük etkinliiin nedenini, özellikle bu noktada, yani bireye ölmezliii vadetmelerinde aramak gerekir. Oysa resmi Roma dini, bireylerin gelecekleri ile hiç ilgilenmeyen soiuk bir devlet dini idi.

Hellenistik dinlerde ruhun ölümlü olmadiii düiüncesi, bir baika anlayiila da ilgili bulunmaktadir. Bu dinlerde önce ölen sonra da "tekrar dirilen" bir Allah kabul edilir; yani ilkin ölüme yenilen Allah'in, sonradan ölümü yendiiine inanilir. Böyle bir Allah'a inanan bir kiiiye, belli törenlerden geçtikten sonra, bu Allah'in sonuna katilacaii, tipki onun gibi yeniden dirileceii vadedilir. iite tüm hellenistik dinler için ortak olan bu görüiler, ilk Hiristiyanliiin da karakteristiiini oluiturur.

ilk Hiristiyanliiin bailangicinda iki ana fikir ile kariilaiiyoruz: Önce ölümün nedenini "günah"ta aramak gerekir. Çünkü insanlar günah iilemekle Allah'tan uzaklaimii, bu nedenle alin yazisina (kadere) katilamaz olmui ve ölüme mahkûm edilmiitir. insanin ölümden kurtulabilmesi için günah iilememesi gerekir.

Ne var ki insan yalnizca kendi olanaklariyla ya da yalnizca kendi gücüyle günahtan uzak duramaz. insanin günahtan kurtulmasi için, Allah'in "iefaat" (baiiilanma) edip onu günahtan kurtarmasi gerekir. Böylece Hiristiyanliiin ikinci ana fikrine gelmii oluyoruz: Allah "Îsa"nin varliiinda insan iekline girmiitir. Allah bir büyük kahraman, bir büyük imparator ieklinde görünmemii, aksine aiaiilanan, yoksul ve zavalli bir insan biçiminde görünmüi (tecelli etmii)tür.

Bu zavalli insan biçiminde Allah, pek çok hakaretlere uiramii, sonunda çarmiha gerilerek ölen bir insan olarak kendi ölümünü algilamiitir. Fakat ölümünden üç gün sonra yeniden dirilmesiyle, Allah ölmezliiini kanitlamiitir. iite önce ölen sonra yeniden dirilen bu Allah'in alin yazisina (mukadderatina) katilan bir insan, ayni onun gibi, ölümden sonra yeniden dirilecektir.

Bu görüileri ile, öteki hellenistik dinlerle ortak düiünmekte olan Hiristiyanliiin, onlardan "ayrilan" yanlari vardir. Hiristiyanlik öteki hellenistik tapinmalardan, Allah'in büyük bir kiii varliiinda deiil de, isa gibi "zavalli bir insan "da görünmesi (tecelli etmesi) ile ayrilir. Bu düiünce Hiristiyanliiin genii biçimde yayilmasi için can alici bir nokta olmuitur. Bu görüi yardimiyla Hiristiyanlik, ilkçaiin son dönemlerinde büyük ölçüde var olan "iiçi" siniflarinin dini olmak imkânini bulmuitur.

Hiristiyanliii öteki hellenistik tapinmalardan ayiran ikinci nokta, aslinda yahudilikten alinmii olan, "ölümün günahin bir sonucu olduiu" düiüncesidir. Evrenin iyi ve kötü güçlerin bir savai alani olduiu, kötülüiün Allah'a karii gelmekten doiduiu düiüncesine Hiristiyanlik öncesi dönemlerde de rastlandiiini biliyoruz. Nitekim Yeni Eflâtunculuk iyi ile kötüyü karii kariiya getirmii, iyi ve kötüyü Allah ile hiçliiin bir kariitliii olarak düiünmüitür. Hiristiyanlik ise savaiin "Allah" ile "ieytan" arasinda geçtiiini kabul eder.

Hiristiyanliii öteki hellenistik dinlerden ayiran üçüncü nokta, kökü yine Yahudilikte olan, Hiristiyanliia baili bir kiiinin "baika bir dine girme yasaii"dir. Yahudilik, ilkçaida inananlari yalnizca kendisine bailamak isteyen tek dindir. Yahudilik öteki dinlerin Tanrilarini bir "put" olarak görür.

Baika bir deyiile: Yahudilik ilkçaida inananlarindan yalniz Yahudi Allah'ina tapilmasini isteyen, onlarin baika Tanrilara inanmalarini yasaklayan tek "tekelci din"dir. Yahudilik, cemaati sinirli olan ve inananlarina belli üstünlükler taniyan dar bir dindir. Küçük bir cemaate dayanan bu din, misyonerlik yapmaya, yani Yahudiliie yeni insanlar kazandirmaya giriimemiitir. Oysa Hiristiyanlik bailangicindan itibaren "misyonerlik" yapan bir dindir.

Hiristiyanlik, ayni Yahudilik gibi, inananlarinin baika Tanrilara tapinmalarini kesinlikle yasaklar. Bu yasaiin resmî Roma dinini de kapsadiii, Hiristiyanlarin imparatora tapinmalarini yasakladiii açiktir. Sonralari büyük bir sorun olan Roma devleti ile Hiristiyanlik arasindaki çekiimenin kaynaiini bu "Yasak"ta aramak gerekir.

Roma dininin son zamanlarinda imparatora tapinma gittikçe artan bir önem kazanmii, böylece bu din, devleti, imparatorun kiiiliiinde Allahlaitiran bir "imparator dini" durumuna gelmiitir. Oysa Hiristiyanlik, kendi Allah'i konusundaki tekelciliii yüzünden, imparatora tapinma ve kurbanlar sunmayi baiindan beri yasaklamiitir.

iki din arasindaki bu görüi ayriliii, Roma devleti ile Hiristiyanliiin anlaimazliia düimesine ve bunun sonunda Hiristiyanlarla ilgili "kovuiturma" yapilmasina yol açmiitir. Ancak bu uygulama Hiristiyanliii zayiflatacaii yerde büsbütün güçlendirmiitir. Çünkü pekçok inatçi din mazlumlarinin ortaya çikmasina neden olan bu uygulama sonunda, Hiristiyanlik direnç kazanmaya ve deierini, önemini kanitlamaya firsat bulmuitur.

Önemli olan, bu uygulama sonunda Hiristiyanliiin sailam ve köklü bir "örgütlenme" yapmak zorunda kalmii olmasidir. Oysa öteki hellenistik dinlerden hiçbiri bir kilise, bir ümmet örgütü oluituramamiitir. Hiristiyanlik inananlarini cemaatler halinde örgütlemekle sanki devlet için de devlet gibi bir güce kavuimuitur. Yeni dinin tümüyle baiimsiz örgütü, devletin kendisine karii çikmasina neden olmuitur.

Hiristiyanliiin örgütlenmesinin güçlendiii bu dönemde, Roma devlet örgütü gücünü yitirmeye bailamii bulunuyordu. Varliiini sürdürebilmek için aiir giriiimlerde bulunmak zorunda kalan imparatorluiun siyasal örgütü, birlik ve beraberliiinden çok iey yitirmiiti.

Roma devletinin çözülme döneminde Hiristiyanlik, günden güne büyüyen bir güç olarak belirmiitir. Sonuç olarak öyle bir an gelmiitir ki, Roma imparatorlari Hiristiyanlik örgütüyle boiuimaktan cayarak, bu örgüte yaslanma gereii duymuitur. Nitekim Hiristiyanlar konusunda en iiddetli ve en son uygulamayi yapan Diocletion'in takipçisi (halefi) olan Konstantin, 300 yillarinda Hiristiyanlarin izlenmesine ait tüm yasaklari kaldirmak ve Hiristiyanliii resmen tanimak zorunda kalmiitir. Konstantin'in takipçisi Julianus Yeni Eflâtunculuia dayanarak Roma dinini yeniden canlandirmak istemiise de, bu giriiiminde, bilineceii gibi, baiarili olamamiitir.

Yeni dinde "yayincilik" dikkat çekici olmuitur. Hiristiyanlik çerçevesinde yapilan ilk yayinin henüz felsefe ile ilgisi yoktur. ilk Hiristiyan eserleri "dört incil" kadrosu içinde yazilmii olup, aslinda isa'nin yaiam ve düiüncelerini açiklar. Birincisi isa'nin ölümünden 30, dördüncüsü 90 yil sonra yazilmii olan dört incil, kuikusuz, isa'nin düiüncelerini gerçekçi biçimde ele almayan, daha çok isa'nin kiiiliiine ve doktrinine duyulan inançtan kaynaklanan eserlerdir.

---

Etiketler : [ felsefe ] [ karakter ] [ kahraman ] [ iON ] [ akimlar ] [ sinif ] [ kurban ] [ evren ] [ Aslan ] [ nine ] [ öteki ] [ Kurban ] [ örgüt ] [ örgütler ] [ kesinlik ] [ roma imp ] [ iLKÇAi ] [ Hun ] [ romalilar ] [ algi ] [ kare ] [ kiiilii ] [ canlan ] [ ölümünü ] [ törenlerde ] [ kadere ] [ bailangicindan ] [ eserleri ] [ güçlendirmiitir ] [ HIRiSTiYANLIK ] [ aslan ] [ töre ] [ hun ] [ EVREN ] [ FELSEFE ] [ bailama ] [ MiSYON ] [ ieytan ] [ eytan ] [ yahudilik ] [ anlaima ] [ efes ] [ örgütleme ] [ hiristiyanlik ] [ iiçi ] [ kade ] [ örgütlenme ] [ iiddet ] [ iddet ] [ tahmin ] [ direnç ] [ dinler ] [ kurtarma ] [ iileme ] [ kader ] [ ilkçai ] [ EFES ] [ yasaklar ] [ kanitlama ] [ romal ] [ TEKEL ] [ hellen ] [ ALLAH ] [ anus ] [ K TAP ] [ ka an ] [ ölen ] [ eflatun ] [ iide ] [ ION ] [ LKÇA ] [ ataç ] [ çekiç ] [ bailam ] [ kavu ] [ aliç ] [ tunç ] [ dram ] [ tekel ] [ birey ] [ aval ] [ inanç ] [ eserler ] [ kariit ] [ yahudi ] [ ölçüi ] [ Evren ] [ örgü ] [ RESM ] [ HUN ] [ LYK A ] [ imparator ] [ ümm ] [ inat ] [ adet ] [ ADET ] [ DRAM ] [ y n ] [ aiindan ] [ sadi ] [ atina ] [ ilkça ] [ DiNLER ] [ ipk ] [ ahin ] [ rak be ] [ yui ] [ çığ ] [ e devlet ] [ iğde ] [ BiREY ] [ ioc ] [ MISYON ] [ ilis ] [ EFLATUN ] [ tiran ] [ diocletion ] [ TÜY ] [ yoksul ]