islam dünyasinda gerek birçok bilim dallari, gerekse çeiitli araitirma usulleri Hint, Çin, Misir, Iran ve Yunan'dan esinlenmii, daha deiiiik iekillerde ortaya çikmiitir. Bu alandaki çaliimalar bazen islam'a aykiri olan usullerle (örneiin, kehanet), bazen de meiru usullerle yürütülmüitür. Bu çaliimalarin meiruluiunu savunmada en temel dayanak ise islam büyüklerinin (örneiin, Ali bin Ebu Talip, Cafer Sadik) bu gizli ilimlere vakif olduklari yönündeki söylemler olmuitur.

Fizyognomi de gizli ilimler içinde yer almiitir. Deiiiik adlar (îlrn-i Firaset, llm-i Sima) altinda toplanmii çeiitli metodlar ve tezler, o dönemde aiaii yukari bugünkü fizyognominin iilevini yerine getiriyordu. Bilim adamlari bu ilimlerin (veya uygulamalarin) kaynaiini müminin manevi geliiiminde aramiilardir, örneiin, Firaset; ilham, keif, sezgi, keskin idrak, kalp gözüyle görmek gibi anlamlari içeren bir kavram olmuitur.

Firasetin temelinde, takvanin kalpleri nurlandiran bir nimet olduiu ve göise iniirah (geniilik, huzur) verdiii, bu vesile ile de müminin Allah'in nuru ile bakabildiii düiüncesi yatmaktadir. Allah kulunu sevdiii zaman "onun gören gözü, iiiten kulaii, tutan eli, yürüyen ayaii" olduiu için tüm bu marifetleri Allah'in bir nimeti olarak görmüilerdir.

Müslüman bilim adamlarinin bailica özelliii ansiklopedik bilgiye sahip olmalari idi. Onlar, uiraitiklari çeiitli bilim dallarinin verdiii avantaji kullanarak fizyognomiyle ilgili olarak birtakim görüiler ortaya atmii ve geliitirmiilerdir. Bu konudaki geleneksel görüiler deiiiik eserlerde geçmektedir.

Örneiin, kalin dudakli insanlarin zevkine düikün, ince ve normalde sikça kapali duran dudaklara sahip olanlarin siki aiizli olduklari belirtilmiitir, insanlarda küçük bai, aklin azliiina ve sir sakla-mamaya, büyük bai akla ve zekaya, yassi tepe bai lakaytlik ve gamsizliia, yanlardan basik bai huyu ve tabiati dar ve hiddetli olmaya iiarettir.

Gaga burunlu insanlarda egemenlik ruhunun, kalkik burunlularda ise asiliiin olduiu ifade edilmiitir. Yüzün belirgin organlari olan gözler, burun, aiiz, çene, kulaklarin yani sira kailar, kirpikler, göz kapaklari, gözleri rengi, derinin rengi, kiriiiklar vs. ele alinan özellikler arasindadir.

18. yüzyilda yaiamii ünlü bilim adami ve mutasavvif Erzurumlu ibrahim Hakki'nin (1705-1771) Marifetname'si ansiklopedik bir kitap olmasi itibariyle, fizyognomiye de büyük yer vermiitir. Olgun bir mutasavvif olan ibrahim Hakki, çok sayida (bazi araitirmalarda bu sayi 15, 30, 50 ve hatta 70 olarak geçmektedir) eser yazmiitir. Bu eserler arasinda en meihur olani ise Marifetname olmuitur.

Bu eser, kapsamli ve olgun düzeyde bilgi edinmii, çaiindaki bilgi ve keiiflere yabanci kalmayan ibrahim Hakki'nin eski ile yeniyi kaynaitirmaya çaliitiii bir kitaptir. Ona göre de yaiadiii dönemin bütün bilgilerini kapsayan ansiklopedik özellikte bir çaliimadir, ibrahim Hakki bu kitabinda kendinden önce yaiamii islam düiünürlerinin eserlerinden yararlandiii için, eserin fizyognomiyle ilgili bölümünü de okurken önceki dönemlerde fizyognomi ile ilgili görüilerin neden ibaret olduiu konusunda da bilgi edinebiliriz.

Nitekim, eserde de beden yapisi, yüz biçimi ve bedenin ayri ayri azalari ile insan karakteri arasindaki iliikinin "hikmet ehlinin" dilinden ayrintili bir iekilde sunulduiunu görmekteyiz.

Marifetname, "Mukaddime" ile üç "Fen" ve bir "Hatime" olmak üzere bei ayri bölümden oluimaktadir. Bu kisimlar da kendi içlerinde "Bab, Fasil, Nevi" olarak ayrilmiitir (Bunlarin diiinda baita ve sonda, birkaç sayfalik yazilar vardir). Marifetname'de, fizyognomi ile ilgili bilgiler 4. babin 5 faslinin 3. ve 4. nevilerinde yer almaktadir.

Marifetname'ye göre, Allah insan alemin en güzel iekilde süsleyip nurlandirmiitir. Bunun yani sira, insanlari iekil ve karakter olarak deiiiik yaratmiitir. Sonra lütuf ve inayeti ile, iekli karakterin ve azayi da ahlakin belirtisi kilmiitir. Böylece, insan önce kendi görünümünden kendi karakterini tanimlayarak ihtimam ile ahlakini güzelleitirir. Daha sonra yakinlari ve dostlarinin dii görünümlerine fehm ve firasetle bakarak, onlarin iç hallerine ve ahlaklarina vakif olabilir:Onlara ya ahlaklarina göre raibet ve muhabbetle muamele eder, veya aklinca güzel idare ile geçinip gider.

ibrahim Hakki, yüz yapisinin (daha genii anlamda vücut yapisi) karakter ile iliikisini bir ilahi kural olduiunu ifade etmektedir. Bu anlamda fizyognomiyi öirenmek ve bu vesile ile çevredeki insanlarla karakterlerine göre muamele etme gibi iyi bir sosyal iletiiim metodu sunmaktadir.

Erzurumlu ibrahim Hakki, yüz yapisi (kismen vücut yapisi) ve insan karakteri ile görüileri iiir ieklinde aiaiidaki gibi sunmaktadir: Burada, sadece yüz yapisi deiil, vücut yapisi ve mimikler de ele alinmiitir.

Bai Organlarinin iekillerinin Hikmetini Bildirir

Ey aziz! Hikmet ehli demiilerdir ki: Cenab-i Hak insanin vücudunu en mükemmel ve güzel iekilde yaratmiitir. Organlarin birbiriyle uyumu ve simetrisi, nezaketin ve güzelliiin örneii olmuitur. Bedenin güzelliiini, vasiflarini dil, bildirmek ve anlatmaktan acizdir. Yüzünün güzelliii, içinin temizliii ve kemali, huyunun yumuiakliii, tabiatinin iyiliii, konuimasinin pürüzsüzlüiü ile dünyada benzersiz bir yaratiktir. Hoi yürüyüiü, tatli söyleyiii, güzel hareketi ve sevimli sesiyle alemin aklini almiitir. Güzelliiinin çekiciliii, caninin tatliliiiyla dünyanin sevgilisi, irfan ehlinin beiendikleri olmuitur ve aiiklara ondan nice haller gelmiitir.

Cenab-i Hak, iekil ve biçim verdiii insan bedenindeki dört kariiimin (kan, balgam, safra, sevda) dumanindan kiymetli saç ihsan etmii, iki yumurtanin dumanindan da erkeklerin göiüs ve yüzlerinden kil yeiertmiitir. Ta ki saçla kadinlar süslü, biyik ve sakalla erkekler belli ve kailarla herkes belirmii ve taninmii olsun.

Saçin siyahliii fazlaliiindan, san oluiu balgamin çokluiundan, beyaz olmasi grizi, tabii hararetin zayiflamasindandir. Hararetin zayifliii da fazla nezleli olmaktan, çok cima (kadinla birleime) yapmaktan ve fazla üzüntü ve aci duymaktan ileri gelir. Fakat alnin nuru, gönüllerin baiidir, îki kai, iki gözün gölgeliii ve nurlu yüzün hilali olmuitur.

Gözlerin, burunla iki kai arasinda olmalari çarpmalardan korunmalari ve baiin ön tarafinda yaratilmii olmalari da vücudun bütün iilerinde ona yol gösterici olmalari içindir. Göz kapaklari, göz yuvarlaiinin örtüsü ve onun kötü nazardan koruyucusu olmuitur. Göz kapaklari, gözü türlü etkilerden koruduiu gibi, uyku zamaninda da göz yuvarlaklarina örtü vazifesini görür ve gözü süsleyen kirpiklerle birlikte gözü, toz duman gibi zararli ieylerden korur.

Göz bebeiinin siyah, etrafinin beyaz oluiu, süs ve güzellik içindir. Göz nurunun siyah noktasinda bulunmasi ona, organlarin en deierlisi sifatim vermektedir. Göz bebeiinin, yuvarlaiin ortasinda oluiu, tabakalarinin gereklerindendir. Göz yuvarlaiinin oval olmasinin sebebi; göz nurunun etrafa yayilmasini kolaylaitirmak içindir, insan kafasinin yuvarlak oluiu, çarpmalardan sakinilmasi ve beyin organlarina daha genii bir yer olmasi içindir.

Büyüklüiünün bu kadar olmasi, en uygun iekildir, insan yüzünün yuvarlak oluiu, güzelliiiyle günei ve aya benzemesi içindir. Dudaklarin kirmizi, diilerin inci gibi olmalari süs ve güzellik içindir. Burnun kikirdak oluiu, hafif olmasi ve çarpmalardan zarar görmemesi içindir. Burun deliklerinin genii olmasi kokuyu fazlaca ve çabucak almasi ve sümüiün kolayca akabilmesi içindir.

Diilerin keskinleri kesmek ve kirmak, enlileri öiütmek ve çiinemek, diziliilerinin düzenli oluiu, konuima zamanlarinda harflerin ve sesin düzgün çikmasi içindir. Dilin kemiksiz oluiu, lokmayi aiizda hareket ettirmek, harfleri söyleyebilmek ve kelimeleri kolayca ifade edip bildirmek içindir. Dilin dudaklarda diiler tarafindan hapsedilmii olmasi az konuimasi içindir. Dil bir olduiu halde göz ve kulaklarin iki oluiu, fazla görmek ve kolayca iiitmek içindir.

Kulaklarin baiin iki tarafinda oluiu, hafif ve latif olmalari ve çarpmalardan zarar görmemeleri içindir. Boynun enlilik ve uzunluiunun bu iekilde, bu büyüklük ve biçimde oluiu, bai ile kolayca münasebet ve bailanti kurmasi ve onun aiirliiina dayanabilmesi içindir. Baiin bir tek kemik olmayip yedi omurdan meydana gelmii olmasi, vücudun her tarafiyla kolaylikla bailanti kurmasi içindir.

insan baiinin, bütün organlarin üstünde ve yüksekte oluiu, ianinin büyüklüiü ile ululuiunu duyurmak ve kendisinde bulunan akil cevherinin kiymetini takdir ettirmek içindir. Baiin, on duyu organinin bailangiç yeri olmasi, onun ieref ve deierini artirmaktadir. Bu kadar organ ve kuvvetlerin böyle bir yerde (baita) toplanmii olmasi, Cenab-i Hakk'in kudretinin kemalini göstermek ve sanatinin ululuiunu belirtmek içindir.

insan organlarinin iekil ve biçimlerinden sezip anmakla ve bakiiin, gönül ve cana olan emniyet ve selametini, lütuf ve kerametini bildirir

Ey aziz, hikmet ehli demiilerdir ki:

Alemi bu iekil ve surette yaratan Cenab-i Hak, eii benzeri olan insan alemini en güzel iekilde ve en beienilir surette tasvir edip iekil verdikten sonra ona üfürdüiü ruhu ile benzetmii ve aydinlatmiitir ve hayvan cinsinden insan türünü, güzellik ve sevimlilikle benzetmii, anlama ve konuima yeteneiiyle üstün kilmiitir.

Gerçi Cenab-i Hak, insanlarin beden ve ruh bakimindan bir yaratmiitir. Fakat insanlar zeka ve kabiliyette, huyda deiiiiktir, birbirlerinden farklidir. Sonra Allah, lütuf ve ina-yetiyle, hikmetinin gereiini, sanatinin inceliiini bu yaratikta göstermii, yüzünü, iekil ve yapisini içine, organlarinin biçimini ahlak ve karakterine belirti yapmiitir ki, insan kendi iekil ve yapisindan kendi vasiflarini bilip ona göre ahlak ve hareketlerindeki, huylarindaki eksik ve aksakliklari düzeltsin.

Sonra arkadai ve dostlarinin vücut yapisi ve iekillerine bakip zeka ve karakterlerini, huy ve tabiatlarini ince sezii ve zekasiyla bilsin ve buna göre onlara muamele etsin, beiensin ve sevsin veya aklini kullanarak karakterlerine göre hareket ederek onlarla geçinip gitsin veya onlardan uzaklaiip emniyeti, rahat ve selameti bulsun ve ne kimseden incinsin ne de kimseyi incitsin. Gönül hoiluiu ile rahat oturup kalksin.

Ey akilli, insan ve cinlerce cihan baiinda beienilen budur: Ne kimse senden incinsin, ne de sen bir kimseden incin.

"Güzel huylu insandan hayir isteyin." hadis-i ierifine göre, güzel ve sevimli insanlarda daima gülei, iyi huy ve tatli sözlerin görüp iiitildiii gerçeii duyurulmaktadir.

Kur'an-i Kerim'de "Herkesin ii ve ameli iekline uygundur." buyurulmasi da buna iiarettir.

Bai ve boyun iekil ve biçimleriyle, bunlara baili huy ve tabiatlarini bildirir

Ey aziz, hikmet ehli demiilerdir ki:

- Boyu uzun olanlarin kalbi saf ve temiz olur.
- Kisa boylu olanlarin hileleri, aldatmalari çoktur.
- Orta boylu olanlar akilli ve hoi huylu olurlar.
- Saçlari sert olan kimse, akilla atilganliii bulur.
- Saçlari yumuiak olan saf ve utanmasi az olur.
- Saçi sari olanin iii, kibirlenme ve kizginliktir.
- Siyah saçli olan sabirlidir, onu ara.
- Kumral saç güzeldir, sahibi bedelsizdir.
- Saçi az olan lütufkar, anlayiili ve nazik olur.
- Baii küçük olanin akli azdir, gizli ieyin varsa ona söyleme.
- Baiinin tepesi yassi olan keder çekmez.
- Baiinin derisi ince olan, hayir yapar, zarar vermez.
- Kel adama yaklaima, kötü huylu olur, ondan sakin.
- Alni dar olanin, içi de dar, sikintili olur.
- Alni yumru olan, çirkin ve kalin kafali olur.
- Alni enli olan kötü huylu olur, çünkü hastadir.
- Alni normal olani emin bil.
- Alni buruiuksuz olan, iüphesiz tembel olur.
- Alni uzun olan anlayiili, az ise cömert olur.
- Kailarinin arasi buruiuk olan, üzüntü yükünü taiir.
- Kulaii çok büyük olan, bilgisiz ve tembel olur.
- Küçük kulakli eiri, orta (normal) kulakli doiru olur.
- Kaiinin ucu ince olanin, iii gücü fitnedir.
- Kaiinin killari çok olanin, üzüntüleri de çok olur.
- Kaii açik olan doirudur, çatma olan eiridir.
- înce kaili güzel olur, uzunu ise kibirli olmanin delilidir.
- Kaii yay gibi olan, her zaman güzel olur.
- Göz çukuru az olursa, o kibirli olmaya delildir.
- Siyah gözlüler itaatli, kizil gözlüler cesur olurlar.
- Gök gözlü olan zeki, ela gözlü olan edepli, terbiyeli olur.
- Küçük gözlü hafif, büyük gözlü zarif, narin olur.
- Gözü yumru olan kiskanç, orta olan dost olur.
- Yari kapali göz ayip, bakiii miskince olur.
- Köre yakin olma, sik bakan, emniyetli olmaz.
- Gözü iaii adama bakma, çünkü o sana eiri bakar.
- Güleç gözlü olan güzeldir, kirpiii sik olan bedelsizdir.
- Büyük yüzlü olan illetlidir, küçük yüz kibirlenmeye delildir.
- înce yüzlü sevimli, kalin yüzlü hor (sevimsiz) olur.
- Uzun yüzlü olanlar yalanci olurlar.
- Ekii yüzlü, somurtkan olanlarin, sözlerinin çoiu aci olur.
- Yuvarlak yüzlüler, ay'dan daha nurlu olur.
- Böyleleri çok güleç olur, onu gören muradini alir.
- Benzi kizil olan terbiyeli, esmer olan da zeki olur.
- Benzi sari olan illetli, siyaha çalan da tevekkelli olur.
- Burnu uzun olanin idraki (anlayiii) az olur.
- Kisa burunlu olanlar fazla korkak olur.
- Burun ucu top olan, neieli olur.
- Burun ucu aizina yakin olan adamdan sakin.
- Burun delikleri genii olanin içi kibir ve kiskançlikla doludur.
- Burun kanatlari dar olan kiiide küsme ve inat çok olur.
- Burnu enli olan kimse iehvete tutkundur.
- Burnu eiri olan kimsenin düiüncesi, iii baiariya ulaitirmaktir.
- Küçük aiizli olan güzel ve fakat çok korkak olur.
- Büyük aiizli cesur, eiri aiizli kötü olur.
- Genizden söylenen sözler, kibirlenmeden olsa gerek.
- ince sesli erkeklerin iii, kadina iehvet duymaktir.
- Erkek sesli kadinlarin çoiu yalan söyler.
- Çabuk konuian, ince anlayiilidir.
- Kaba sesli olanin gayreti ve yardimseverliii fazladir.
- Çatal sesli olan, halktan kötülük geleceiini sanir.
- Yüzü güleç, sözü tatli olan insan azizdir, sevilir.
- ince ve kirmizi dudakli kimse, söyleneni iyi anlar.
- Bil ki kalin dudaklinin kizginliii aiirdir.
- iri diililer, çok defa yaman iiler yapar.
- Normal diii olanlarin, iii hoi ve doirudur.
- Kokusu hoi olanin, huyu da güzeldir, hoitur.
- Çene kemiii ince olanin, akli da hafif olur.
- Enli çenenin sahibi kaba olur.
- Çenesi normal olan, akilli ve güzel olur.
- Uzun sakalli kiii hünersiz olur.
- Sik sakalli kiii kabadir, sohbetini de uzatir.
- Siyah ve az sakalli olmak zekaya delildir.
- Hiç kili olmayan köse adamin hilesi çok olur.
- Sakali deiirmi olanin kemali de çoktur.
- Kafasi enli olan ahmaklik illetine tutuktur.
- Boynu çok uzun olanin olgunluiu az olur.
- Boynu ince olan cahil olur.
- Boynu kalin olan gece gündüz yiyici (obur) olur.
- Boynu kisa olanin hilesi çok olur.
- Boynu normal olanin iii iyilik yapmaktir.
- Her uzvu normal olan, iüphesiz ki güzel olur.

5. nevide ise bedenin diier uzuvlarinin (omuz, kol, parmak, tirnak, göiüs vs.) insan karakteri ile iliikisi ele alinmiitir. Marifetnamenin bir çok konulari gibi, fizyognomiyle ilgili kismi da ayri bir araitirma gerektirmektedir.

---

Etiketler : [ beyin ] [ sezgi ] [ iüphe ] [ burun ] [ YUNAN ] [ bilim adamlari ] [ bilim adamlar ] [ ahlak ] [ iletiiim ] [ sohbet ] [ ilahi ] [ bilgil ] [ bilim adami ] [ iiir ] [ bilim adam ] [ iir ] [ keiifler ] [ dat ] [ misir ] [ kaya ] [ kulak ] [ mukaddime ] [ mutasavvif ] [ keiif ] [ islam ] [ ulaitirma ] [ MISIR ] [ yunan ] [ söyleyii ] [ kaynaitirma ] [ kalp ] [ çarpma ] [ arpma ] [ tezler ] [ gölge ] [ hint ] [ tez ] [ diililer ] [ günei ve ay ] [ diiler ] [ harf ] [ Hun ] [ yumurta ] [ öirenme ] [ gül ] [ kirmiz ] [ basik ] [ müke ] [ fizyognomi ] [ dendir ] [ bildirmek ] [ çoktu ] [ çoktur ] [ insan organlari ] [ ölümünü ] [ iten ] [ cevherinin ] [ içindi ] [ levin ] [ elam ] [ uymaktan ] [ fizyognomiye ] [ eserleri ] [ büyüklüi ] [ aiiz ] [ iine ] [ uyku ] [ insan organlar ] [ vakif ] [ murad ] [ güzellik ] [ usuller ] [ hall ] [ yabanc ] [ araitirmalar ] [ yabanci ] [ safra ] [ iLAHi ] [ kelime ] [ sabir ] [ kok ] [ ki ili ] [ u ma ] [ DENDiR ] [ ALGAM ] [ atik ] [ had ] [ toplanmi ] [ toplanm ] [ hun ] [ odlar ] [ nedir ] [ kemik ] [ nazar ] [ sikinti ] [ ömer ] [ tepe ] [ egemenlik ] [ vücut ] [ NEV ] [ iiiTME ] [ TUTKU ] [ kemal ] [ saç ] [ yalanci ] [ yalanc ] [ idare ] [ akalar ] [ KEMiK ] [ zeka ] [ tirnak ] [ GECE GÜNDÜZ ] [ sosyal ] [ algam ] [ gay ] [ kirmizi ] [ aga ] [ kapak ] [ tabak ] [ iddet ] [ zip ] [ fan ] [ hikmet ] [ yalan ] [ killar ] [ göiüs ] [ Egemenlik ] [ kiskançlik ] [ gelenek ] [ erzurum ] [ Ahlak ] [ lahi ] [ tasvir ] [ TEZ ] [ HUZUR ] [ geliiim ] [ üslü ] [ çini ] [ enes ] [ organlar ] [ simetri ] [ KiTAP ] [ emniyet ] [ kitap ] [ metin ] [ KISKANÇLIK ] [ asil ] [ kalp gözü ] [ ALLAH ] [ BEYiN ] [ arif ] [ Ömer ] [ nazi ] [ insan bedeni ] [ yükler ] [ i yeri ] [ üphe ] [ büyüklü ] [ iran ] [ AÇI ] [ ladin ] [ pid ] [ küf ] [ söyleyi ] [ buru ] [ uçak ] [ çekiç ] [ bilgiler ] [ gündüz ] [ kikirdak ] [ nezaket ] [ göi ] [ slam ] [ bailanti kurma ] [ tutku ] [ Tezler ] [ Misir ] [ kailar ] [ Hint ] [ dikte ] [ sakal ] [ zayiflama ] [ eserler ] [ hile ] [ çatal ] [ yuva ] [ korunma ] [ bildiri ] [ kulun ] [ aÇi ] [ ceren ] [ name ] [ UÇAK ] [ KALP ] [ ok u ] [ huzur ] [ flama ] [ UYKU ] [ kaba ] [ kapaklar ] [ örmek ] [ koku ] [ zeki ] [ HUN ] [ mert ] [ kehanet ] [ dudak ] [ aykü ] [ ayk ] [ iiitme ] [ inat ] [ GÖiÜS ] [ bilim dallari ] [ bilim dallar ] [ ayrinti ] [ dudaklar ] [ konuima yeteneii ] [ ZEKA ] [ diili ] [ kud ] [ omur ] [ rt k ] [ iide ] [ y n ] [ ili ki ] [ gece gündüz ] [ iiDE ] [ iskan ] [ arami ] [ DiiLi ] [ Ai I ] [ mari ] [ AiIZ ] [ i EK ] [ memeler ] [ asik ] [ ağlar ] [ bağ ] [ rahim ] [ kirii ] [ smer ] [ ileti ] [ iLETiiiM ] [ ilis ] [ cafe ] [ harfler ] [ GECE G ] [ SOSYAL ] [ zarar verme ] [ adlar ] [ nez ] [ toz ] [ kötülük ] [ bilgisiz ] [ ansiklopedi ]