Geceleri havai fiiek atiilarinin gürültüsü ve ardindan aniden parlayan rengarenk iiiklarla gökyüzündeki manzara gerçekten büyüleyicidir. Havai fiieklerle özel günleri ve bayramlari kutlama geleneii çok eskilere uzaniyor. 'Piroteknik' denilen bu sanat Çin'de milattan önce 2000 yillarinda bile biliniyordu.

Yüzde 75 güherçile (potasyum nitrat), yüzde 15 odun kömürü (karbon) ve yüzde 10 kükürtten oluian ve 'piroteknik kariiimi' denilen, diier adiyla 'barut' olarak bilinen bu kariiim Çin'de havai fiieklerde binlerce yildir kullanilmasina raimen Avrupa'ya milattan sonra I300'lü yillarda gelebilmiitir.

Yanma olayinin olmasi için oksijene dolayisiyla havaya ihtiyaç vardir. Ancak piroteknik kariiim hava olmadan da yanar. Nitratin içindeki oksijen, karbon ve kükürdü yakmada kullanir ve kariiim bitinceye kadar yanmayi sürdürür. Bu maddeler ne kadar iyi hapsedilmiilerse yanma da o kadar infilak ieklinde olur.

Piroteknik kariiimin Avrupa'da taninmasi ve ateili silahlarda patlayici olarak kullanilmasi ancak 14. yüzyilda gerçekleiebildi. Zamanla dinsel festivallerin, bayramlarin, törenlerin ve özel günlerin bir parçasi haline gelen havai fiiekler 19. yüzyilin bailarina kadar sadece tek renkliler yani sadece sari iiiklar saçiyorlardi.

Maddelerin belirli bir sicakliia, akkor haline kadar isitildiklarinda kendilerine özel bir iiik yaydiklarinin keifiyle sadece havai fiiekler renklenmedi, kimya ilminde de çok önemli bir aiama kaydedildi. Artik kimyacilar bir maddenin içindekileri analiz edebilmek için isitiyorlar ve çikan renklere göre spektrometre denilen bir cihazla hangi maddeden ne kadar olduiunu tespit edebiliyorlardi.

Bu bului, proteknik kariiima, yanmayla deiiiik renkler veren çeiitli metallerin ilavesi sonucu havai fiieklerin de renklenmelerini de sailadi. Artik proteknik uzmanlari, canli renkler veren bileiimleri araitiriyor, bir ressam gibi bunlari kaynaitiriyorlardi.

Kariiima katilinca deiiiik renkler veren bailica elemanlar iunlardir: Kalsiyum, lityum, stronsiyum (kirmizi), sodyum (sari), baryum, çinko (yeiil), bakir, arsenik, kuriun, selenyum (mavi), potasyum (mor).

Deiiiik renkler elde etmek kadar, havai fiieklerin gökyüzündeki görüntüsünü dizayn etmek de önemlidir. Kariiim tam homojen, toz halinde ve ince tanecik boyutunda olmali, istenmedikçe tutuima riski olmadan saklanabilmeli ve taiinabilmelidir. Ancak havai fiiek dizayninda en önemli iey patlamadaki zamanlamadir.

Kariiim önceden farkli renklerde, küçük yildizlar biçiminde hazirlanir. Daha sonra bunlar bir veya birkaç kere ateilenip patlayacak iekilde havai fiieiin ana gövdesi içine yerleitirilir. Ana gövde sailam malzemeden yapilmii bir kovandir ve ayri bir bölümünde bulunan barut sayesinde roket gibi göie yükselir.

Gövde istenilen yükseklikte patlayarak, kariiimin isinmii ama tam yanmamii parçaciklarinin, kullanilan malzemeye göre rengarenk, yildiz ieklinde bir kivilcim yaimuru olarak etrafa saçilmalarini sailar. Görüntüyü daha etkileyici kilmak, patlama sirasinda oluian görüntünün zemin rengini daha siyah yapabilmek için kariiima bol miktarda kandil isi ve odun kömürü de ilave edilir.

---

Etiketler : [ HAVAi FiiEK ] [ kürt ] [ örüntü ] [ selen ] [ kömür ] [ kimya ] [ risk ] [ oksijen ] [ milat ] [ yanma ] [ bakir ] [ BAKIR ] [ tutui ] [ barut ] [ roket ] [ KÖMÜR ] [ ÖMÜR ] [ renkler ] [ gürültü ] [ yildizlar ] [ zemin ] [ metal ] [ kükürt ] [ güherçile ] [ GÖKYÜZÜ ] [ YILDIZLAR ] [ mavi ] [ karbon ] [ kirmiz ] [ biliniyordu ] [ eskilere ] [ atiilar ] [ yildiz ] [ gövde ] [ gökyüzü ] [ k pr ] [ töre ] [ kuriun ] [ çinko ] [ Yildiz ] [ inko ] [ KÜKÜRT ] [ sodyum ] [ BARUT ] [ ROKET ] [ milattan sonra ] [ OKSiJEN ] [ havai fiiek ] [ milattan önce ] [ kirmizi ] [ teknik ] [ kova ] [ lityum ] [ LiTYUM ] [ GÖVDE ] [ yildiz iekli ] [ Güherçile ] [ potasyum ] [ arbon ] [ homo ] [ bului ] [ gÖkyÜzÜ ] [ ressam ] [ metaller ] [ patlayici ] [ KÜRT ] [ silah ] [ silahlar ] [ selenyum ] [ havai fi_ek ] [ kimy ] [ homojen ] [ BULUi ] [ c va ] [ cinko ] [ göi ] [ kÜrt ] [ önceden ] [ nceden ] [ potasyum nitrat ] [ havai fiiekler ] [ kalsiyum ] [ görüntü ] [ elebi ] [ yaimur ] [ Oksijen ] [ bilei ] [ maddeleri ] [ kuri ] [ bayram ] [ RESSAM ] [ iiima ] [ Kova ] [ Kimya ] [ oje ] [ kandil ] [ p p ] [ KiVi ] [ maddeler ] [ Kükürt ] [ Lityum ] [ festival ] [ festivaller ] [ fii ] [ RÜ D ] [ rüntü ] [ Kivi ] [ kivi ] [ trom ] [ POTASYUM ] [ RENKLER ] [ KIVI ] [ ARBON ] [ toz ]