Satranç oyununda iah koruma altindadir. O sanki bir köiede korkudan sinmii bir iekilde olanlara bakan, titrek adimlarla birer birer ilerleyen, arada sirada 'hadi ne zaman rok yapacaksaniz, yapin' diye inleyen bir insan görünüiü verir. Halbuki vezir, satranç tahtasini oradan oraya dolaiarak, atlayarak, ziplayarak, rakibi yipratarak, son derecede etkin bir iekilde hareket etmektedir.

Bu taiin bizdeki adi vezir (bakan gibi bir iey) olduiu için bu hareketlilik normal görülebilir ama Bati ülkelerinin bu taia kraliçe anlaminda 'queen' adini verdiklerini düiünürseniz ortaya tuhaf bir durum çikar. Hele satrancin tarihinin 7. yüzyildan öncesine gittiii göz önüne alinirsa, o zamanlar daima ordularinin baiinda savaia giden krallara, iahlara satrançta niçin böyle pasif bir rol verilmiitir, anlaiilmaz.

Satrancin ilk olarak 6. yüzyil içinde Hindular tarafindan oynanmaya bailanildiii, daha doirusu Hindularin 'chaturunga' (iaturanga) isimli oyunundan geliitiii ileri sürülüyor. 'Chaturunga' sözcüiü Sanskritce'de 'dört kol', 'dört kollu ordu' veya 'dört silah' anlamina gelmektedir.

O zamanki Hint ordusu dört bölümden oluiuyordu. Filler, savai arabalari, süvariler ve piyade. Bugün bu dört kola, fil, kale, at ve piyon diyoruz. Avrupa savailarinda fil kullanilmadiii için bu taia piskopos (bishop) adi verilmiitir. Bizdeki at Arapçada süvari, Avrupa'da ise iövalye olarak adlandirilmiitir. Yani medeniyetler satranç terimlerinde kendilerine göre bazi deiiiiklikler yapmiilardir.

iaturanga Hindistan'dan önce iran'a geçti ve geçerken ismi 'iatrang' oldu. Arap ordulari onu 1000 yil kadar önce, fethettikleri ispanya üzerinden Avrupa'ya getirdiler. Araplar oyuna 'iatranj' veya 'al-iah-mat' (iah ölü) ismini verdiler. Ancak iah oyunda hiçbir zaman ölmez, diier tailar gibi oyun tahtasinin diiina çikartilamaz. Vatani olan karelerde kimildayamaz hale gelince esir düier. Satranç ismi Türkçeye Arapçadan girmiitir.

ilk oynanii ieklinde bugünkü hareket kabiliyetindeki bir vezir veya kraliçe yoktu. Gerçi iahin yaninda Araplar tarafindan akilli adam diye isimlendirilen bir tai vardi ama hareket imkani çok kisitliydi. Sadece bir kere o da çapraz olmak koiuluyla ilerleyebiliyordu.

Asirdan aiira, ülkeden ülkeye satranç oyunu gittikçe geliiti ve bazi deiiiikliklere uiradi. Avrupa'ya ulaitiiinda vezirin ismi kraliçe oldu ama hareket imkani hala kisitliydi. Bununla belki o yillarda Avrupa'da yaiayan güçlü kraliçelerin, krallarinin daima yaninda olup onlari kollamalari ieklinde sosyal bir bailanti kurulabilir.

Bu iekli ile satranç oyunu çok yavai oynanabildiiinden oyunu süratlendirmek için kraliçe (vezir) ve filin güçleri, yani hareket imkanlari arttirildi, etkinlik sahalari geniiletildi. Bir baika kural deiiiikliii ile satranç tahtasinin karii kenarina varabilen bir piyonun kraliçe (vezir) olabilmesi imkani tanindi.

Bu, çok çaidai ve demokratik bir deiiiimdi. Tailarin en güçsüzü ve alçak gönüllüsü piyade, iilerinde sebat eder ve baiari ile ilerlerse en güçlü tai olabiliyor, hatta karii tarafin iahini mat ederek en son sözü söyleyebiliyordu. Avrupa'da gün geçtikçe geliien demokrasi, yikilan kralliklar satranca da yansiyordu. iah artik örneii çok az kalmii, güçsüz monariik hükümdarlar gibi köiesinden pek çikamiyordu.

Gerçeii oyunda iken ikinci bir kraliçenin ortaya çikmasi ise bailangiçta oyuncularin kafasini kariitirdi ama hangi iah bir yerine iki kraliçesinin olmasini istemez ki!

---

Etiketler : [ araba ] [ MEDENiYETLER ] [ pos ] [ satranç ] [ satran ] [ ispanya ] [ isim ] [ terimler ] [ türkçe ] [ savai ] [ sava ] [ korku ] [ kale ] [ terim ] [ vatan ] [ LAH ] [ tarihi ] [ arap ] [ iran ] [ demokrasi ] [ rap ] [ iyon ] [ monariik ] [ hint ] [ monarii ] [ türk ] [ ülkeler ] [ lkeler ] [ medeniyet ] [ tailar ] [ arabalar ] [ kare ] [ oluiuyordu ] [ krallik ] [ zip ] [ ilah ] [ turun ] [ ARABA ] [ arapça ] [ i ne ] [ medeniyetler ] [ had ] [ sos ] [ bati ] [ monari ] [ monar ] [ Demokrasi ] [ ural ] [ vez ] [ iövalye ] [ pas ] [ valye ] [ ye ol ] [ Türk ] [ SOS ] [ iRAN ] [ ÜLKELER ] [ LKELER ] [ sosyal ] [ arab ] [ hindistan ] [ avrupa ] [ vezir ] [ SAVA ] [ SAVAi ] [ hale ] [ deiiiim ] [ TÜRK ] [ ifti ] [ niçin ] [ SPA ] [ fil ] [ atr ] [ savailar ] [ silah ] [ chat ] [ turan ] [ rus ] [ övalye ] [ spa ] [ RTÜK ] [ sans ] [ yarak ] [ hala ] [ Hint ] [ hükümdar ] [ aliç ] [ O i ] [ etkinlik ] [ kralliklar ] [ hindi ] [ MAT ] [ rtÜk ] [ kareler ] [ ATR ] [ YARAK ] [ BIS ] [ rapca ] [ arapca ] [ Emo ] [ kud ] [ rt k ] [ sila ] [ in tarihi ] [ aida ] [ kariit ] [ i am ] [ ahin ] [ yağ ] [ iahin ] [ O Ğ ] [ sıra ] [ ALİ ] [ anı ] [ titre ] [ ileti ] [ ıra ] [ iat ] [ SOSYAL ] [ çin tarihi ] [ mat ] [ sosyal b ]