Sosyal psikoloji araitirmalarinda önemli bir paradigma oluituran zoraki kabul ya da uyma (forced compliance), bir bireyin çeiitli dii etkenlerin etkisiyle, görüi, inanç ve tutumlarina zit davraniita bulunmasidir. Örneiin, Milgram'in itaat deneyine katilan denekler, bu tür bir durumda bulunmaktadirlar. Bunun diier bazi klasik Örnekleri, araitirmacinin isteiiyle, deneklerin inançlarina aykiri fikirleri savunan bir dilekçeye imza atmalari, çekici bir oyuncakla oynamamalari veya kendilerini yiyecek veya içecekten mahrum etmeleridir.

Zoraki uyma paradigmasi, ilk biliisel çeliiki deneylerinin temel paradigmasidir. Bu tür deneylerde denek, inançlarina aykiri bir davranii yapma durumuna sokulmakta ve daha sonra tutum veya motivasyonlarini bu davraniila baidaiacak iekilde deiiitirmektedir. Bu çaliimalarda, çeliikiyi giderme (azaltma veya indirgeme) süreci, davranii sonrasinda yer alir ve çeliikiyi ortadan kaldirma çabasi, tek bir davraniia dayanmaktadir.

Daha sonraki bazi çaliimalarda, deneklerin tutumlari veya motivasyonlariyla çeliien bir yerine iki davranii öngörülmüi ve bu düzenek, 'ikili zoraki uyma' olarak nitelendirilmiitir. Örneiin T tutumuna sahip bir denek, bu tutumla uyuian (+) veya uyuimayan (-) A ve B davraniilarini yapmii olabilir. Biliisel çeliikinin söz konusu olabilmesi için bunlardan bir tekinin, sözgelimi A davraniiinin, deneiin T tutum veya motivasyonuyla çeliikili olmasi yeterlidir.

Buna ek olarak B davraniiini alalim. B için iki iliiki dikkate alinmalidir, B'nin hem A, hem de T ile iliikisi. Nötr iliikiler dikkate alinmazsa, iki davranii aralarinda uyuiabilir ve bu durumda her ikisi de T ile çeliikilidirler (A ile B aralarinda + iliikili, T ile - iliikili):

Deneycinin isteii üzerine hoi olmayan bir ii yapmak (A) ve sonra bu iiin hoi olduiu yönünde görüi belirtmek (B). Diier durumda B davraniii A ile çeliikili olup T ile uyuiabilir (T ile B aralarinda + iliikili, A ile - iliikili): A'yi yapmakla birlikte, bunun hoi olmadiii yönünde görüi belirtmek (B).

Bu tür deney düzeneklerinde, ikili zoraki uyma durumu söz konusudur ve bu deney koiullari, biliisel çeliiki teorisinin radikal versiyonlarinin revizyonu bakimindan önemli sonuçlar vermektedir. Nitekim bu çerçevede yapilan bir çaliimada (Joule, 1993), deneklerin çeliikisinin L koiulda daha büyük, II. koiulda ise daha az olacaii öngörülmekle birlikte, sonuçlar aksi yönde çikmiitir. Buna göre çeliiki oraninin saptanmasinda I. koiulda A ile T iliikisinin, II. koiulda ise B ile T iliikisinin dikkate alinmamasi gerekmektedir.

Girandola da (1996, 1997), Festinger ve Carlsmith'in ünlü araitirmasinin repliiini yaparak bu araitirmayi çeliiki yaratan iki davraniila tekrarlamii ve tutumlarina aykiri iki davranii yapanlarin, bir davranii yapanlara kiyasla, daha az çeliiki yaiadiklarini saptamiitir. (Kaynak: Beauvois, Joule & Monteil, 1993).

---

Etiketler : [ ilek ] [ motivasyon ] [ psikoloji ] [ tutum ] [ iyonlar ] [ yanma ] [ sosyal psikoloj ] [ sosyal psikoloji ] [ orak ] [ ekmek ] [ iYONLAR ] [ iran ] [ paradigma ] [ vizyon ] [ deiiitirm ] [ koiulda ] [ kirler ] [ bilii ] [ etkenler ] [ dilekçe ] [ asik ] [ milgram ] [ araitirmalar ] [ SOSYAL PSiKOLOJi ] [ ki ili ] [ biliisel ] [ tutumlar ] [ EKMEK ] [ oyuncak ] [ biliisel çeliiki teorisi ] [ deneyler ] [ iRAN ] [ sosyal ] [ festinger ] [ içecek ] [ MOTiVASYON ] [ yiyecek ] [ monte ] [ turan ] [ ViZYON ] [ çekiç ] [ davraniilar ] [ radika ] [ birey ] [ inanç ] [ e im ] [ imza ] [ öngörü ] [ aykü ] [ ayk ] [ rnekler ] [ örnekler ] [ KLAS ] [ kiya ] [ teori ] [ örnekleri ] [ KLASi ] [ KLASiK ] [ rnekleri ] [ yui ] [ iLEK ] [ BiREY ] [ BiLiiSEL ] [ VIZYON ] [ SOSYAL ] [ çeliik ] [ moti ] [ eliik ] [ inançlar ]