Heider (1944, 1946 ve 1958), modern sosyal psikolojiye geitaltçi perspektifi getiren sosyal psikologlardan biridir. insan davraniilarini birbirinden az çok baiimsiz bir tepkiler dizisi gibi deiil, biliisel bir bütün olarak gören Heider, kiiiler arasi iliikilerin algisini, biliisel tutarlilik kavramina dayanarak incelemiitir.

Ona göre, söz konusu iliikileri bireyler, çevreleri hakkinda dengeli bir görüi sahibi olacak iekilde örgütlemektedirler. Bu iekilde yapilandirilmii bir temsil alaninin oluimasi için bireyin, çevresindeki öieleri anlamlandirmasi gerekir ve bu gereklilik, atiflar yoluyla sailanir. Atif, herhangi bir olaya bir anlam verme, onun kaynaiini saptama süreci ya da insanin gerçekliii kavrama ve onu öngörme, ona hakim olma sürecidir.

Heider'in bakii açisinda, atiflar, bireylerin belirli bir durumda mevcut verilerin ötesine geçmelerini, olaylara, davraniilara bîr anlam eklemelerini, yani "anlam düzeyinde arti-deier üretmeyi" (Deschamps ve ark. 1990) ifade etmektedir.

Bu süreç, "bir jestten, bir mizaçtan, bir dispozisyondan veya bir objeden hareketle kiiinin kendi durumu veya bir baikasinin durumu hakkinda bir yargida bulunmasi, bir çikarsama yapmasi, bir sezgi, bir duygu, bir nitelik çikarmasidir" (Moscovici, 1972). Olaylara bir neden bularak çevreyi tutarli ve istikrarli bîr iekilde algilamayi sailayan bir açiklama çabasidir. Sosyal gerçekliiin, örtük/zimni bir faktör analizi yoluyla nedensel bir yorumudur, kendiliiinden ve naif istatistiksel analizidir.

Heider'a göre bu analiz, olay ve davraniilara, kiiisel olan veya olmayan nedenler yükleyerek yapilmaktadir ve kiiisel nedenler (birisinin bir ieyle vurmasi) esas olarak 'niyet' faktörüne dayandirilmaktadir. Genellikle nedensel açiklamalarda çevresel nedenlerden ziyade, kiiisel nedenler öne çikarilmaktadir.

Fakat neden atiflari, keyfi bir nitelik taiimamakta, bireyin herhangi bir yargisinin diier yargi ve beklentileriyle tutarlilik göstermesini isteyen biliisel dengenin korunmasi ilkesine uygun bir tarzda gerçekleimektedir. Bu anlamda atif süreci, belirli bir motivasyon temelinde cereyan etmektedir: Çevresel deiiiikliklerin arkasinda deiiimeyeni bulma ve böylece çevresel istikrari, biliisel dengeyi koruma gibi...

---

Etiketler : [ sezgi ] [ istatistik ] [ motivasyon ] [ psikoloji ] [ stat ] [ sosyal psikoloj ] [ sosyal psikoloji ] [ perspektif ] [ örgüt ] [ kavrama ] [ RTÜK ] [ algilama ] [ bilii ] [ SOSYAL PSiKOLOJi ] [ esc ] [ gida ] [ biliisel ] [ pozisyon ] [ pers ] [ eklemeler ] [ örgütleme ] [ atif teorisi ] [ kiiiler arasi iliiki ] [ kiiiler arasi iliikiler ] [ NEDENLER ] [ gey ] [ POZiSYON ] [ BEKLENTi ] [ BEKLENT ] [ MOTiVASYON ] [ heider ] [ DEN Z ] [ analiz ] [ M EK ] [ PERS ] [ kars ] [ beklentiler ] [ tutarlilik ] [ naif ] [ korunma ] [ modern ] [ nedenler ] [ moscovici ] [ ital ] [ teori ] [ rtÜk ] [ insan davran ] [ insan davraniilari ] [ insan davrani ] [ ANALiZ ] [ POZi ] [ BiLiiSEL ] [ beklenti ] [ BEKLENTI ] [ moti ] [ jest ]