Kohlberg'in moral geliiim teorisi, insanin sosyal geliiimi alaninda ortaya konmui son derece kapsamli bir çaliimanin ürünüdür. Bu teoriden hareket ederek gerçekleitirilmii 5000 civarinda araitirma sayilmaktadir (Clouse). Teorinin son hali (1987), her biri üç dilemma içeren üç paralel mülakat formu çerçevesinde kiiilerle birebir yapilan görüimelerin karmaiik bir kodlama sistemine deierlendirilmesini öngörmektedir. Söz konusu ikilemler, hipotetik niteliklidir:

Örneiin, özetle 'Heinz'in karisi hastadir; tedavi için gerekli ilaci almaya yeterli parasi da yoktur ve ilaci fahii fiyatla satan eczaci da indirim yapmamaktadir. Heinz, karisinin hayatini kurtarmak için eczacinin laboratuvarina girer ve karisina gerekli ilaci çalar'. Görüiülen kiiilere Heinz'in hakli olup olmadiiini, nedenleriyle birlikte açiklamalari istenir.

Veya 14 yaiinda bir genç olan Joe, bir kampa katilmayi istemektedir; babasi ona bizzat kendisi para biriktirdiii takdirde izin vereceiine dair söz vermii ve Joe da gazete daiitiminda çaliiarak gerekli parayi biriktirmiitir. Fakat kamp öncesi babasi fikrini deiiitirmii ve arkadailarinin düzenlediii bir balik avi partisine katilmaya karar vermiitir; ancak para sikintisi vardir ve oilundan kamp parasini ister. Kamptan vazgeçmek istemeyen Joe babasinin isteiini reddetmeyi düiünmektedir'.

Kiiilere Joe'nun babasina parayi vermesinin gerekli olup olmadiii, babanin vaadini yerine getirmesinin zorunlu olup olmadiii gibi sorular sorulur. Cevaplar 6 aiamali karmaiik bir moral geliiim sistemine göre deierlendirilir.

Özetle birinci aiamada, davraniilari sonuçlarina (ödül ve ceza) ve otoriteye itaata göre yargilama anlayiii (heteronom ahlak anlayiii); ikinci aiamada kiiinin ihtiyaçlarini, çikarini esas alan, diieriyle iliikileri sadece aliiverii mantiiiyla yürüten ve kariilikli takasla sinirlandiran ('Ben sana, sen bana') (bireysele! ve araçsal ahlak anlayiii); üçüncü aiamada aile ve benzeri aidiyet gruplari çerçevesindeki kiiiler arasi iliikilere odaklasan, diierlerini memnun etmeyi hedefleyen ve yaygin normlara uymayi yücelten (kiiilerarasi normatif ahlak anlayiii); dördüncü aiamada toplumun genel iileyiiini dikkate alan, yerleiik kurallari ve mevcut düzeni koruyucu ve destekleyici, görev odakli (sosyal sistem odakli ahlak anlayiii); beiinci aiamada sosyal çevreyi, toplum menfaati, insan haysiyeti ve sayginliii gibi genel ilkelere göre yargilayan (insan haklan ve kamu çikarina odakli ahlak anlayiii) ve çok az sayida kiiinin ulaitiii altinci aiamada, sosyal düzenin kurallarindan az çok baiimsiz olan, vicdanin sesi olarak ifade edilen, genel soyut etik ilkelere dayanan ve evrensellik içeren bir ahlak anlayiii söz konusudur.

Kohlberg'in felsefi temelinde Rawls'in prosedüral adalet anlayiiinin bulunduiu söylenebilir. Zira ahlak anlayiiini, sosyal norm ve kurallara pasif bir iekilde itaat etmeyi ve geleneklere eleitirisiz saygi göstermeyi, vazeden töresel/uzlaiimsal bir moral anlayiidan farkli olarak, her yerde ayni olan bir rasyonellik üstüne kurmaktadir. Ona göre moral, evrenseldir, toplumlardaki uzlaimalari (konvansiyon) aiar, kiiinin çiinenemez haklarina gönderir.

Gerçekten doiru olan bir moral yargi, kiiilerin birbiriyle çikar iliikileri diiinda veya birbirini bilmeksizin vardiklari bir yargidir, daha somut bir deyiile birbirlerinin yaiini, cinsiyetini, sosyal veya ekonomik statüsünü dikkate almadan oluiturduklari yargidir. Bu perspektif, Aydinlanma felsefesine uzanan bireyselci bir moral anlayiiin perspektifidir. Çünkü bireysel haklarin, sosyal gereklere, normlara veya uzlaimalara kiyasla öncelikli olduiu görüiünü taiimakta ve sosyal aidiyetlerinden siyrilmii özerk bir birey kurgusuna dayanmaktadir.

Tostain (1999), Kohlberg Teorisi ve benzeri ahlak teorilerinde, insanlarin içinde hareket ettikleri somut durumlari dikkate alarak niçin bu durumlarda iu ya da bu davraniiin ortaya çiktiiim açiklayacak; ahlak geliiiminde evrenselcilik-görecelikcilik (ya da kültüralizm) kariitliiini aimayi sailayacak; insanlarin ahlaki gereklere uyma veya uymamasinda eiitim pratikleri, iktidar biçimleri ve sosyal normlarin ortaklaia etkilerini gösterecek psiko-sosyal bir bakii açisinin eksik olduiunu öne sürmüitür (Vandenplas- Holper, 1999).

---

Etiketler : [ ekonomi ] [ felsefe ] [ rasyonel ] [ kamu ] [ civa ] [ ahlak ] [ gazete ] [ nedenleri ] [ fiyat ] [ eiitim ] [ ekonomik ] [ statü ] [ stat ] [ ilkeler ] [ yanma ] [ ödül ve ceza ] [ kurgu ] [ aliiverii ] [ nlanma ] [ sorular ] [ evren ] [ perspektif ] [ takla ] [ paralel ] [ PARALEL ] [ iliikilere ] [ deiiitirm ] [ partisine ] [ klid ] [ cevapl ] [ almad ] [ ödül ] [ iine ] [ aydinlanma ] [ ahlak geliiimi ] [ teoriler ] [ mülakat ] [ satan ] [ daiitim ] [ töre ] [ EVREN ] [ mora ] [ FELSEFE ] [ pers ] [ sikinti ] [ otorite ] [ etik ] [ efes ] [ gruplar ] [ kohlberg ] [ kiiiler arasi iliiki ] [ birebir ] [ eleitir ] [ sonuçlari ] [ kiiiler arasi iliikiler ] [ NEDENLERi ] [ NEDENLER ] [ aiit ] [ iktidar ] [ Ahlak ] [ kurtarma ] [ indirim ] [ MORAL ] [ geliiim ] [ ebir ] [ eleitiri ] [ ÖZET ] [ 14 yaiinda ] [ EFES ] [ takas ] [ adalet ] [ niçin ] [ cinsiyet ] [ rg t ] [ konvansiyon ] [ özerk ] [ zerk ] [ özet ] [ K ST ] [ i yeri ] [ at k ] [ T FO ] [ balik ] [ fii ] [ tyne ] [ ilaç ] [ reçel ] [ al ç ] [ k st ] [ ahlak geli_imi ] [ PERS ] [ diyet ] [ sosyal geliiim ] [ kariit ] [ berg ] [ Dirili ] [ BERG ] [ Evren ] [ tai ] [ ceren ] [ arkadailari ] [ güdü ] [ oral ] [ kurallar ] [ Balik ] [ örmek ] [ nedenler ] [ p p ] [ yal n ] [ LYK A ] [ dirili ] [ npl ] [ re el ] [ Cevapl ] [ KLAS ] [ G M ] [ kiya ] [ iive ] [ teori ] [ atü ] [ atı ] [ fiğ ] [ EiiTiM ] [ konmu ] [ EDİ ] [ sosyal b ]