Davraniiçi yaklaiim, Rusya'da ivan Pavlov'un ABD'de Edward Thorndike'in çaliimalari ile bailamiitir. Pavlov klasik iartlanmayi ortaya koymuitur. Thorndike ise etki kanunu ve egzersiz kanunu gibi bir takim kanun ve kurallari belirlemiitir. Watson, Guthrie, Hull, Skinner diier önemli davraniiçilar olarak belirtilebilir. Davraniiçi kuramlar, öirenmenin uyarici ile davranii arasinda bir bai kurularak geliitiiini ve pekiitirme yoluyla davranii deiiitirmenin gerçekleitiiini kabul eder. Ivan Pavlov, laboratuarda köpeiin salgi sistemi üzerine çaliimakta iken, köpeiin sadece yiyecek getirildiiinde dei...

Bilgiyi iileme kurami anlamali sözel öirenmede içsel, biliisel süreçleri anlamaya ve tanimlamaya odaklaimiitir. Bu kuram iki temel öge üzerinde durur. Bunlari duyusal kayit, kisa süreli bellek ve uzun süreli belleii içeren yapilar ve kodlama, tekrarlama, geri getirme gibi biliisel süreçlerdir. Çevre bilgi iileme sisteminde girdi kaynaiidir. Görme, iiitme, koklama, tatma ve hissetme gibi alicilar duyusal sistemlerdir. Bunlar, çevre ve organizma arasinda fiziksel iibirliii sailarlar. Bilgi alicilardan duyusal kayida girer, uyarici kisa bir an için depolanir. Duyusal kayittan dikkat ve algi süre...

Buna psikobiyolojik yaklaiim da denilebilir. ABD'li psikiyatr Adolf Meyer`in öncülüiünü yaptiii Psikiyatri Okulu`nun yaklaiimidir. Meyer, insani bütünselliii olan biyolojik bir birim olarak kabul eder. insan davraniiini anlayabilmek için psikoloji ve sosyolojiden yararlanmak gerekir. Meyer'e göre zihinsel bozukluklar organik ve kalitsal etkenlerin karmaiiklaitirdiii gerçekçi olmayan beklentiler ve yanlii aliikanliklarin sonucunda ortaya çikar....

19. yüzyilin sonunda Sigmund Freud öncülüiü ile bir grup doktor, akil ve ruh hastaliklarini psikolojik açidan incelemeye çaliimiilardir. Zira bu hastaliklardan bir çoiunun fiziksel veya organik kaynaklari bulunamiyordu. Hastaliklarin kaynaklarinin bulunmasinda önce hipnoza baivurulmuitur; daha sonralari da psikanaliz yöntemi geliitirilmiitir. Freud, akil hastaliklarinin psikolojik nedenlerini incelerken "Bilinçalti" ni keifetmiitir. Freud ve arkadailari psikoz ve nevrozlarin çoiunun, kiiinin çocukluktan itibaren tatmin edilmemii olan arzu ve ihtiyaçlarinin baski altina alinmasindan, bilinç di...

Diferansiyel yaklaiim, ayni koiullarda veya durumda bulunan farkli bireylerin (veya gruplarin) davraniilari arasindaki farkliliklar üstünde odaklasan araitirma perspektifini ifade eder. Diferansiyel yaklaiim, Moscovici'nin terimleriyle, bir Ego-Obje iliikisinde, ayni bir özellikleri farklilaitirilmii bir öznenin ayni bir objeyle iliikisini ifade eder; diferansiyel yaklaiima kariit olarak taksonomik yaklaiim ise ayni bir birey veya grubun farkli koiullardaki davraniilarina veya farklilaitirilmii objelerle iliikilerine odaklaiir. Bu iki yaklaiim, sosyal psikolojinin özne ve obje iliikisine day...

Fenomenolojik yaklaiim, olaylari, bize göründüiü iekliyle, temel özelliklerinde gözleme ve betimlemeyi amaçlayan sistematik bir yaklaiimdir. Bu yaklaiim, insan davraniilarinda, özel koiullardan baiimsiz olarak genel olani ortaya koymak ve global terimlerle betimlemek ister. Bunun için öncelikle, davraniilari birer olgu olarak, yani belirli bir bailamda, belirgin bir durumda bulunmasindan geçici olarak baiimsiz öieler gibi soyutlamaya ve nitelemeye çaliiir. Fenomenolojik anlayii, esas olana indirgemektir, burada esas olanda anlam geçici olarak diita birakilir ve daha sonra dahil edilir. Bir ...

iniaci yaklaiim ya da iniacilik (constructionism), bireylerin kendilerinden önce mevcut bir dünyaya uymaktan ziyade, bu dünyanin oluiumuna sürekli ve aktif bir biçimde katkida bulunduklarini savunan bir yaklaiimdir. Bu yaklaiimin temel sayiltisi iudur: ister sokaktaki insanin isterse laboratuvardaki uzmanin olsun, teorilerimiz ieylerin veya 'doia'nin bir yansimasi deiil, bu ieyler veya doia hakkindaki bir kurgumuzun ürünüdür. Bazilari bu inia sürecinin dil, öznelerarasilik (entersübjektivite) veya müzakereyle deiiiim (exchange) tarafindan yönlendirildiiini, diier bazilari ise ieylerle veya do...

Yüzyilin baiinda yapisalciliia karii bir tepki olarak doian iilevselcilik, W. James ve J. Dewey tarafindan geliitirilmii bir yaklaiimdir. Bu yaklaiima göre insan zihnini anlamak için, yapisindan çok iilevine bakmak gerekir; önemli olan insanin bilinçli deneyimleri ile davraniilari arasindaki iliikiyi keifetmektir. Gerçekliiin daha genel ve daha pragmatik bir anlayiiini savunan iilevselcilik temel postülasini Darwin'de bulmaktadir. Nasil ki insanin fiziksel özellikleri, onun idamesini ve çevreye uyumunu sailadiklari ölçüde nesilden nesile geçiyorsa, bu durum insan bilinci için de geçerli olmal...

Kiiisel modernlik yaklaiimlari, sosyal deiiime ve modernleime olgularini, genel olarak bireylerin kiiisel özelikleriyle iliikilendiren görüilerdir. Dünyanin pek çok ülkesinde görülen sosyal deiiime olayinin modernleime olarak tanimlandiiina iiaret eden Kaiitçibaii'ya (1976) göre "modernleime, hem sosyal yapida kurumsal deiiimeleri, hem de bireysel düzeyde tutum ve davranii deiiimelerini içeren" karmaiik bir süreç niteliii göstermektedir. Çaidai deiiimelerin, daha önceki örneklerinden farkli olarak, toplumu derinlemesine ve yaygin bir iekilde etkilediiini, ekonomik, teknolojik olduklari kadar ...

Kaynaiini dilbilimci Austin'de bulan bu yaklaiim, dilin kullaniminin özellikleri (konuimacilarin motivasyonlari, tepkileri, söylem tipleri, söylemlerin konulari, vb.) üzerinde durur. Bu yaklaiima göre, bir ifadenin anlami iki faktöre bailidir: Bir yandan cümlenin anlamina, öte yandan ifadenin içinde yer aldiii dilsel (lengüistik) veya dil-diii bailama. Bu anlamda, salt dilsel yapilarin biçimsel özellikleri (sentaktik boyut) veya dilbilimsel birimler ile dünya arasindaki iliikiler (semantik boyut) üzerinde duran yaklaiimlardan ayrilir. Austin'e göre (1962) "bir ifade, yanlii veya doiru olmaksi...

Belirli bir soruna cevap arama çabalarinin farkli bir tarzi olan sürrealist yaklaiim, grup tartiimasi sirasinda yaraticiliii artirmak için kullanilan yöntemlerden biridir. Genelde çözüm arayiilarinda yaygin bir tavir olan simülasyonda, grup üyeleri, gerçekliii kopya ederek veya kendi tarzinda yeniden inia ederek irdelemektedir. Bunu yaparken, gerçekliiin dikkatinden kaçmii olan bir yanini farketmektedir. Moles'in terimleriyle bu, 'sanki felsefesi'ne dayali sibernetik bir anlayiitir, her iey gerçeklik modelini taklit etmek zorundaymii gibi cereyan etmektedir. Sürrealizmin yaklaiimi bunun aksi ...

Yapisalcilik (stmcturalism) psikolojinin bir bilim olarak ortaya çikiiina eilik eden ve doia bilimlerinden esinlenen bir yaklaiimdir; ilk psikoloji laboratuvarini kuran Wundt, tipki doia bilimlerinin dünyayi temel öielerine ayirmasi gibi (örneiin suyun oksijen ve hidrojene ayriitirilmasi), insan bilincini, duyum, bellek ve duygular gibi temel yapisal öielerine ayriitirarak incelemeye çaliimiitir. Literatürde yapisalcilik terimi, Wundt'un öirencisi Titchner'e atfedilmektedir. Yapisalcilar, insan davraniilarini açiklamaktan çok, betimlemeyi amaçlamiilardir. Bunun için büyük Ölçüde içebakii yönt...

Yaraticilik (creativity), yaygin kullaniminda, öirenilmii olani, yeni bir iey yapmak üzere aimayi sailayan entelektüel meleke olarak tanimlanabilir. Sosyal psikoloji literatüründe ise genel olarak her tür etkinlikte, özel olarak da problemlerin çözümünde ortaya konan geçerli, biricik, özgün ve niyetli yaklaiimlar, yaraticilik olarak adlandirilmaktadir. Yaratici edimler, bir probleme yaklaiimda diierlerinden farkli, geçerli veya yararli, niyetli, özgün veya yenilikçi nitelik taiirlar. Bu açidan kiii veya gruplarin düiünce tarzlari ele alindiiinda, problemlere aliiilmii, rutin, yaygin tarzda çö...