iniaci yaklaiim ya da iniacilik (constructionism), bireylerin kendilerinden önce mevcut bir dünyaya uymaktan ziyade, bu dünyanin oluiumuna sürekli ve aktif bir biçimde katkida bulunduklarini savunan bir yaklaiimdir.

Bu yaklaiimin temel sayiltisi iudur: ister sokaktaki insanin isterse laboratuvardaki uzmanin olsun, teorilerimiz ieylerin veya 'doia'nin bir yansimasi deiil, bu ieyler veya doia hakkindaki bir kurgumuzun ürünüdür. Bazilari bu inia sürecinin dil, öznelerarasilik (entersübjektivite) veya müzakereyle deiiiim (exchange) tarafindan yönlendirildiiini, diier bazilari ise ieylerle veya doiayla olan sosyal iliikiler tarafindan yönlendirildiiini savunmaktadirlar.

"iniacilik nediri" sorusuna, aliiilmii tarzda bir tanim vermeyi doiru bulmayan Potter'a (1996) göre, iniacilik, nötr ve nesnel olarak tanimlanabilecek ve betimlenebilecek basit bir iey gibi ele alinamaz ve gerçekçi (realist) bir tanimi verilemez; iniacilik bu tür tanimlari kesinlikle reddeder. 'iniaci' bir 'iniacilik' tanimi, iniaci-liii betimlenebilir bir iey olarak görmez.

Ancak Shotter ve Gergen'in (1994) iniaciliiin "kiiisel kimliklerin sosyal iniasi; anlami sosyal olarak üretmede iktidarin rolü; bilimleri kurmada retorik ve anlati; günlük etkinliklerin merkezîliii; sosyal olarak oluiturulan etkinlikler olarak hatirlama ve unutma; metot ve kuramsallaitirmada refleksivite gibi bir dizi yeni konuya" odaklaitiii ieklindeki saptamalarini ve Gergen'in (1994) sosyal iniaci bir bilim için tanimladiii bei temel varsayimi zikreder:

i Dünyayi ve kendimizi anlattiiimiz ifadeler, ifadelerin nesneleri/konulari tarafindan dikte edilmezler.

i Dünyayi ve kendimizi anlamamizi sailayan terimler ve formlar insan eliyle yapilmii sosyal kurgulardir (social artifaci), insanlar arasinda kültürel ve tarihsel olarak konumlanmii takaslarin ürünleridir.

i Dünyanin veya benliiin ifadesinin zaman içinde güçlenmesi, ifadenin nesnel geçerliliiine dayanmaz; fakat sosyal süreçteki deiiiikliklere dayanir.

i Dilin önemi, insani iliiki örüntülerindeki iilevlerinden kaynaklanir.

i Mevcut söylem formlarini keifetmek, kültürel yaiam örüntülerini deierlendirmektir; bu tür deierlendirmeler diier kültürel alanlari seslendirir.

iniacilik kavrami, tutarli bir akimdan ziyade, birbirinden oldukça farkli çeiitli düiünce akimlarini ifade etmektedir. Örneiin, Bateson'un Palo Alto Ekolü; zekâyi, bireyin biliisel potansiyelleri ile çevresi üstündeki eylemleri arasinda bir etkileiim sayesinde yavai yavai ilerleyen bir inia olarak gören Piaget kurami (constructivisme); sosyal gerçekliii, sürekli bir inia olarak gören, örneiin giyinme, beslenme, konuima tarzlarinin sürekli yeniden gözden geçirilen, müzakere edilen sosyal normlarin ve içselleitirilmii bir öirenmenin ürünü olduklarini öne süren sosyolojik görüiler. Taninmii sosyologlardan Norbert Elias, Pierre Bourdieu, Thomas Luckmann ve Peter Berger, bu yaklaiima dahil edilebilirler.

Potter (1996), iniaci yaklaiimlarin genellikle çeiitli disiplinlerin marjinal bölgelerinde geliimii olduklarini (örneiin, psikolojinin sosyolojiyle kariitiii, edebiyatin politik bilimlerin sinirina geldiii, feminizm ve retoriiin kesiitiii yerler, vb.) belirtir ve iniaci perspektifte, bir düzine kadar yaklaiim siralar:

Konuima Analizi (Atkinson & Heritage, 1984), Söylem Analizi (Potter & Wetherell, 1987), Etnometodoloji (Button, 1991), Ethogenics (Harre, 1992), Feminist Çaliimalar (Radke & Stam, 1994), Sosyo-Kültürel Psikoloji (Wertsch, 1991), Post-Yapisalcilik (Culler, 1983; Hollway, 1989), Postmodern Politik Bilim (Der Derian & Shapiro, 1989), Retorik (Billig, 1987), Refleksi/ Etnografi (Clifford & Marcus, 1986), Bilimsel Bilginin Sosyolojisi (Latour & Woolgar, 1986), Sembolik Etkileiimcilik (Hevvitt, 1994).

Bu yaklaiimlarin bazilari, esas olarak psikolojinin içinde geliimiitir, psikolojiye yöneliktir, ancak çoiu, psikolojide de taraftarlari bulunmakla birlikte, psikolojinin sinirlari diiindadir.

iniaciliiin sosyal bilimler alaninda daha yaygin bilinen ikinci versiyonu, ereksel iniacilik (constructivism) olarak adlandirilabilir. Ereksel iniacilik, kisaca iniaciliktan farkli olarak bir amaca, bir hedefe yönelik olmayi içermektedir. Sosyal bilimler alaninda iniaciliiin özellikle bu versiyonu üzerinde durulmakta ve eleitirilmektedir. Eleitiriler, sosyal yapilari ve ortami göz ardi ederek kiii veya gruplarin niyetine, motivasyonuna önem vermesi ve buna dayali açik veya örtük planlama fikri üstünde odaklaimaktadir. Sosyal olaylarda motivasyonlar ile sonuçlar arasinda nedensellik iliikisi kurmak genellikle mümkün deiildir.

Zira aktörlerin eylemleri, mevcut sosyal ortam içinde iilemekte ve bunlarin sonuçlari, önceden kestirilememektedir. Toplum, yaianan süreç içinde ihtiyaçlarini, isteklerini, özlemlerini ve kendine iliikin bilinç ve anlayiiini deiiitirebilmektedir.

Domenach (1995) tarafindan zikredilen bir örnek olayda, mafyayla mücadele bailatan italyan yetkilileri, Kuzey bölgesindeki zanlilari zorunlu ikamete tabi tutmui, ancak bir süre sonra, mafya üyelerinin bu durumdan faydalanarak örgüte yeni katilimlar sailadiklari ve Örgütün gücünü artirdiii görülmüitür.

Buna benzer baika örnekler verilebilir: Weber'in rasyonelleimenin bir ürünü gibi kavramlaitirdiii bürokrasinin, gerçekte bunun aksine büyük bir irrasyonellik geliitirmesi; Le Bon'un betimlediii gibi, kalabalik içinde bireysel düiünce ve eylemlerin erimesi; Girard'in iiaret ettiii gibi, pek çok sosyal olguda (moda, medya, organizasyon sistemleri, vb.) bireysel motivasyonlarin deiil, birbirine taklit (mimesis) aiiyla baili, sosyalleimii ve sosyalleitirici aktörlerin rol oynamasi, vb.

---

Etiketler : [ kaslar ] [ SOSYOLOJi ] [ sosyoloji ] [ ford ] [ örüntü ] [ SOSYOLOJ ] [ rasyonel ] [ pos ] [ kimlik ] [ motivasyon ] [ psikoloji ] [ terimler ] [ medya ] [ beslenme ] [ iON ] [ bilinç ] [ yanma ] [ akimlar ] [ sosyolog ] [ piaget ] [ yansima ] [ mafya ] [ kurgu ] [ terim ] [ kuram ] [ namaz ] [ edebiyat ] [ mete ] [ planlama ] [ bilimsel bilgi ] [ perspektif ] [ moda ] [ örgüt ] [ 1989 ] [ yaklaiim ] [ sistemler ] [ ivi ] [ kestiri ] [ nedensellik ] [ RTÜK ] [ öirenme ] [ girard ] [ sosyal bilimler ] [ constructionism ] [ laboratuvardaki ] [ iniaci ] [ iniacilik ] [ kurgumuzun ] [ entersübjektivite ] [ yönlendirildiiini ] [ ital ] [ sayiltisi ] [ oluiumuna ] [ bulunduklarini ] [ öznelerarasilik ] [ uymaktan ] [ müzakereyle ] [ bilii ] [ ieylerle ] [ benliiin ] [ yaklaiimdir ] [ weber ] [ uzmanin ] [ teorilerimiz ] [ eylerle ] [ ates ] [ iniaci yaklaiim ] [ teoriler ] [ erit ] [ biliisel ] [ nedir ] [ pers ] [ KASLAR ] [ büro ] [ sembol ] [ italyan ] [ organizasyon ] [ örnek olay ] [ rnek olay ] [ ki i ] [ kalabalik ] [ Bürokrasi ] [ klit ] [ italya ] [ gruplar ] [ bürokrasi ] [ disiplin ] [ METE ] [ eleitir ] [ sonuçlari ] [ REALiST ] [ yaklaiimlar ] [ yapisalci ] [ iktidar ] [ erime ] [ sac ] [ dahi ] [ BÜROKRASi ] [ retorik ] [ deiiiim ] [ atkinson ] [ kurami ] [ dari ] [ eleitiri ] [ MOTiVASYON ] [ takas ] [ anlati ] [ özne ] [ zne ] [ m ö ] [ deierlendirme ] [ sosyal bili ] [ Yapisalcilik ] [ web ] [ marjin ] [ sinirlar ] [ Kaslar ] [ söylem analizi ] [ etkileiim ] [ 994 ] [ feminist ] [ siniri ] [ kredi ] [ i i ] [ faydal ] [ i i ] [ SEL M ] [ zeka ] [ BÜROKRAS ] [ AÇI ] [ balik ] [ analiz ] [ ION ] [ oluium ] [ sosyal bili_ ] [ sosyal olay ] [ eylem ] [ PERS ] [ önceden ] [ nceden ] [ MEDYA ] [ M Ö ] [ real ] [ ekol ] [ üyeler ] [ postmodern ] [ bölgeler ] [ yayla ] [ yapisalcilik ] [ talya ] [ thomas ] [ hot ] [ post ] [ berg ] [ etkinlik ] [ örüntüler ] [ BERG ] [ aÇi ] [ modern ] [ CIA ] [ Balik ] [ kültürel psikoloji ] [ yal n ] [ aslar ] [ rnekler ] [ örnekler ] [ refl ] [ 1984 ] [ ZEKA ] [ etkilei ] [ cia ] [ bilgin ] [ mimesis ] [ rüntü ] [ teori ] [ rtÜk ] [ Ai I ] [ RSİ ] [ pisa ] [ ANALiZ ] [ müzakere ] [ PISA ] [ benli ] [ znelerarasilik ] [ BiLiiSEL ] [ aktif ] [ ilik nedir ] [ TAG ] [ 1994 ] [ KAKT ] [ değer ] [ sosyal bilim ] [ moti ] [ EDİ ] [ sosyal b ] [ ergen ] [ but ]