Aiiz ve Diiler

Sindirim aiizda çiinemeyle bailar. Çiineme; besinleri küçük parçalara ayirarak yutulmalarini kolaylaitirir, aiizda sindirim için gerekli tükürük salgilanmasini sailar, besinlerin temas yüzeylerini artirarak tükürük ve mide suyu enzimlerinin daha etkili olmalarini sailar. Niiastali besinlerin sindirimi aiizda olur.

Mide

Ters çevrilmii L ieklindedir. Ortalama kapasitesi 1 - 1,5 lt.'dir. Boiken duvarlari birbiri ile birleimii haldedir. Dolma sirasinda mide iç basinci artmaz. Zira çeperler gerilir.

Mide, besinlerin, zaman içinde en iyi biçimde daiitilmasinda ve bunlarin en iyi biçimde mekanik ve kimyasal hazirlanmasinda önemli rol oynar. Mide suyu; 3 ayri fazla salgilanarak oluiur.

Sinirsel Faz: Besin mideye inmeden, görme, koklama ve lokmanin aiiza konmasi ile bailar ve 1,5 saat sürer.

Gastrik Faz: Genellikle proteinli maddelerin mideye inmesiyle bailar.

intestinal Faz: Genellikle yailar onikiparmak baiirsaiina geçince oradan yapilan uyarilarla bailar.


Mide bir depo rolü oynar. Besinler mideye düier ve tabakalar halinde dizilirler. Bu durui sirasinda besinler mide salgisinin etkisiyle kimyasal deiiiikliie uirarlar ve kimus denilen sivi haline gelirler. iyi çiinenmii ve küçük parçalara ayrilmii besinler midede daha kolay sivi hale gelirler ve mide her 20 saniyede bir ritmik olarak bu sivinin 2 - 3 mlt.'sini mide kapisindan onikiparmak baiirsaiina boialtir.

Mide kapisi, midenin ortalama her 5 kasilmasinda bir kez açilir. Midenin boialma zamani ortalama 3 - 4 saattir. Koyu bir kivam, mide boialimini yavailatir. Soiuk bir yemek, sicak bir yemeie oranla daha fazla boialtilir. Mide kapisindan, iekerler en hizli, yailar ise en yavai boialtilirlar.

Midede karbonhidratlar daha kolay sivi hale gelir ve proteinlerden daha çabuk boialtilirlar. Proteinler, midede belli bir kademeye kadar parçalanirlar. Yailar ise midede en uzun süre kalan besinlerdir. Besinlerin emilimi baiirsaklarda olur. Midede, çok az miktarda alkol ve bazi ilaçlar emilir.

ince Baiirsaklar

2 kisimda incelenir:

Onikiparmak Baiirsaii: Mideden bailar. Ortalama 25 - 30 cm. boyda, 3 - 4 cm. çapindadir.

Boibaiirsak - Kivrim Baiirsak: Onikiparmak baiirsaiindan itibaren bailar. Ortalama 6,5 m. boyunda ve 4 cm. çapinda, gittikçe daralan bir boru sistemidir. Mükozasinda genii kivrimlar vardir.

ince baiirsaiin sindirim ve emilim gibi 2 önemli görevi vardir:

Sindirim: Baiirsak sindiriminde en büyük rolü ince baiirsaklar oynar. Baiirsak sindiriminin %90'i burada; safra, pankreas salgisi ve kendi salgisinin etkileri ile; kendi yaptiii itici ve pandül hareketlerle gerçekleiir ve mideden gelen kimusun sindirim iilemi tamamlanir.

Bu hareketler; baiirsak içeriiinin salgilarla temasini kolaylaitiran kariitirma hareketleri ve baiirsak içeriiinin, kalin baiirsaia doiru ilerlemesini sailayan saiinma hareketleridir. Kimus'un onikiparmak baiirsaiini geçiii hizlidir, ortalama 15 dakikada gerçekleiir. ince baiirsakta bu ilerlemenin süresi 4 - 5 saattir.

Besinlerin en iiddetli kariitirildiii ve emilimin en iyi olduiu yer kivrim baiirsaktir. Burada saiinma hareketleri çok sik deiildir. Bu, besinlerin bu kisimda uzun süre beklemesini sailar.

Emilim: Besinlerin emilimi, hemen hemen yalniz baiirsaklarda ve öncelikle ince baiirsaiin yukari bölümünde gerçekleiir. Emilim miktari, emilen ögeye göre deiiiir. Ancak mide; tam bir emilim için gerekli bailangiç olan iyi bir sindirim sailayamiyorsa emilim düzensizlikleri olabilir.

Besinlerin mukoza ile temasini, kariitirma hareketleri çoialtir. Emilim hizi, boibaiirsaktan kivrim baiirsaia doiru giderek azalir.
Karbonhidratlarin emilimi çok önemlidir. Bu emilim özellikle onikiparmak baiirsaii ve boibaiirsak düzeyinde yapilir. Proteinlerin emilimi boibaiirsakta gerçekleiir. Bu emilim ancak; proteinler aminoasitlerce parçalanmiilarsa yapilabilir.

Lipitlerin emilimi onikiparmak baiirsaiinin sonu ile boibaiirsaiin bailangicinda gerçekleiir. Su ve elektrolitlerin emilimi birbirine kariit iki olayin sonucudur. Baiirsak boiluiundan kana doiru akii ve kandan baiirsaia doiru akii. Bu emilim bütün baiirsak boyunca gerçekleiir. Diikinin su miktarini sai kalin baiirsak düzenler.

Ortalama olarak günde 500 gr. karbonhidrat, 100 gr.yai, 50 - 100 gr. amino asit, 50 - 100 gr. çeiitli iyonlar ve 8 - 10 lt. su emilir. Yaida eriyen vitaminler lipitler gibi emilirler ve lenfyoluna geçerler. Suda eriyen vitaminler ise hizli iekilde emilirler. Günde ortalama 600 - 900 ml. izotonik kimus, ince baiirsaktan kalin baiirsaia geçer.

Kalin Baiirsak

Sindirim kanalinin ince baiirsak ile göden baiirsaii arasindaki bölümüdür. Kalin baiirsak, oldukça hacimli, birçok parçaya bölünmüi bir borudur.

Ortalama 130 - 160 cm. uzunluiunda ve 6 - 8 cm. çapindadir. Görevi; ince baiirsaklarda emilenemeyen maddelerden ibaret kimusu konsantre edip diiariya atmaktir. Bu konsantrasyonda su ve elektrolit emilimi önemli rol oynar.

Kalin baiirsak mükozasi, ince baiirsak mükozasindan farklidir. Epitelin yüzeyi düzdür. Kalin baiirsak hareketleri ince baiirsaia göre daha zayif ve yavaitir. Kariitirici ve boialtici hareketler vardir. Boialtici hareketler günde ancak birkaç defa meydana gelir.

Kalin baiirsakta enzim oluimaz, enzimden yoksun bir müküs salgisi vardir. Bu, hiçbir sindirim enziminin etkili olmadiii selülozu parçalar.

Kalin baiirsak, daha çok suyun geri emiliminde rol oynar. Bu emilim oldukça önemlidir. Günde 500-1500 mlt. arasinda deiiiir. Kalin baiirsakta ayrica; inorganik tuzlar, bir miktar glikoz, kisa zincirli yai asitleri emilir.

Diikinin su miktarini kalin baiirsak düzenler. Diiki; safra pigmentleri, sindirilmemii besin parçalari, kalin baiirsak müküsü, ölü baiirsak hücresi artiklarindan oluiur. Kalin baiirsaktan günlük atilan feçes miktari 200 - 400 gr. dir. Bunun %70'i su, %30'u kati maddedir. Alinan besin maddelerinin kolondan atilma süreleri genellikle 10 - 90 saattir. Baryum için ise 24 - 48 saattir.

Göden Baiirsaii

Baiirsak sisteminin son parçasidir. iki kisimdan oluiur:

Üst bölüm: Leien parçasi

Alt bölüm: Makat kanali.

Leien parçasi ortalama; 5 cm. çapinda ve 10-12 cm. uzunluktadir. Makat kanali bir silindir biçimindedir, kisa ve dardir. 2 cm. geniilikte ve 2 cm. uzunluktadir. Göden baiirsaiinin toplam boyu 12 - 15 cm. dir.

Normalde göden baiirsaii boitur. Diikilar, sol kalin baiirsakta birikir. Sol kalin baiirsak dolunca güçlü bir saiinma dalgasi, diiki kütlesini göden baiirsaiina geçirir. Diikilama sirasinda, göden baiirsaii kasilarak diiki kütlesini makata doiru iter.

Karaciier

Yaiamin devami için gerekli birçok fizyolojik olayin merkezidir. iç organlarimizin en büyüiüdür. Kirmizi-kahverengidir. Oldukça sert kivamlidir, kolay yirtilabilir. 1,5 kg. aiirliiindadir. Ayrica 800-900 gr. kan depolar. Üzerinde safra kesesi bulunur.

Bailica görevleri:

Bir iç salgi bezidir: Salgiladiii maddeyi kana verir.

Bir dii salgi bezidir. Hücreleri tarafindan salgiladiii safrayi (yailarin sindirimine yarar), safrakesesinde toplar ve oradan sindirim borusuna döker.

Karaciier, gerçek bir kimya fabrikasi'dir. Bütün metabolizmalarin kumanda merkezidir. Karbonhidratlar, glikoz araciliii ile insan bedenini oluituran hücrelerin bailica enerji kaynaiidir. Örneiin beyin hücreleri, yalnizca glikozla beslenebilirler. Hücrelere yeterli miktarda glikozu götüren kandir.

Karaciier; kan glikoz düzeyinin düzenlenmesinde önemli rol oynar. Kanin glikoz düzeyi sabit olmalidir. Normalde 1 gr/lt. (%90-110 mg.)'dir. Kan iekeri düierse kana glikoz verir. Oruç gibi hallerde diiaridan olmadiii zaman karaciier, iekeri; ya glikojen depolarindan alacak ya da baika maddelerden ieker yapacaktir. Kan iekeri yükselirse bir bölümünü alir ve depo eder.

Diier bir ifadeyle karaciier, kandaki iekeri sabit tutar. Bu görevini ya baiirsaktan gelen ieker fazlasini glikojen halinde depo ederek ya da bu glikojeni glikoz haline getirip, gerektiiinde kana geri vererek yerine getirir. Sindirilmii iekerlerin çoiunluiu ekmek, sebzeler, tatlilar ve diier iekerlemelerdir.

Protein metabolizmasina baili olarak amonyak sorunu ortaya çikar. Besinlerin sindirimi ve proteinlerin yikimi, kanda amonyak belirmesine yolaçar. Bu madde, özellikle sinir hücreleri için bir çeiit zehirdir. Karaciier, kanda dolaian bu amonyaii yakalar, baika moleküllerle birleitirerek böbrekten atilan üre haline getirir.

Yailarin sindirimine yarayan safra; tuzlardan oluiur. Safra, karaciierin parçaladiii veya bileiik yaptiii maddeleri de kapsar. Böylece karaciier, artik maddelerini safra ile sindirim sistemine vermii olur.

Karaciier, yailarin ve proteinlerin metabolizmasinda da önemli rol oynar. Protein sentezi yapilmadiiinda aminoasitler kullanilamaz ve kandaki, sidikteki miktarlari artar. Kan hücreleri; karaciierde tahrip edilir ve yenilenir.

Demiri tespit edip depo eder, yeni alyuvarlar yapiminda kullanimini sailar. K vitaminini etkisiyle, kanin pihtilaimasina yardimci olur. D vitamini, cinsellik hormonlari, kortizon gibi bileiiklerin metabolizmalari da karaciier tarafindan yönetilir. Karaciier yaralari her zaman vahim, ekseri öldürücüdür. Daima ameliyat gerektirir.

iltihapli Hastaliklar: Bir mikroptan veya zehirlenmelerden ileri gelir. Bunlarin genel belirtisi sariliktir.

Müzmin iltihapli Hastaliklar: Genellikle alkolden veya zehirlenmelerden ileri gelir. Bazen kendiliiinden ortaya çikan sirozlardir.

Urlu Hastaliklar: Doirudan karaciierde oluian kanser.

Görev Yetmezliii: Karaciierin bütün fonksiyonlarini veya bir kisim fonksiyonunu yerine getirememesidir.

Bazi yiyecekler, karaciierin iyi çaliimasina yardim ederler:

Brokoli, lahana, karnabahar, kirmizi turp, sarmisakikuru taneliler, soian, yumurta ve sülfürce zengin yiyecekler, bulgur, kuru taneliler, folik asitçe zengin koyu yeiil yaprakli sebzeler, B12 vitaminince zengin hayvan ürünleri, yaisiz yiyecekler.

Böbrekler

Omurganin iki yaninda fasulye biçimindedirler. Kirmizi renktedir. Böbrek, bir temizleyici süzgeç ve özellikle de seçici, düzenleyici bir organdir. Organizmanin diiari atmasi veya saklamasi gerekenleri seçer. Artiklar, zehirler ve fazla maddeler sidikle diiari atilir.

Yararli, gerekli ya da vazgeçilmez öieler tutulup, yeniden organizma dolaiimina katilir. Böylece böbrek, günde yaklaiik 180 lt. su ve 600 gr. tuzu kandan ayirdiktan sonra yeniden geri emer.

Glikoz, normalde bütünüyle geri emilir. Sailikli kiiide sidiie glikoz geçmez. Sodyum klorür, kalsiyum ve fosfatlar %90 geri emilir.

Böbrek, diier organlarla, özellikle akciierle birlikte kanin asit-alkali dengesinin korunmasina katkida bulunur. Kanin PH deieri 7,30 - 7,45 arasinda oynar. 7,00'nin altinda ve 7,80'in üzerinde yaiam olanaksizdir.

Protein sentezi yapilmadiiinda, aminoasitler kullanilamaz ve kandaki, sidikteki miktarlari artar. (kan protein düzeyi normalde %7 - 8 mg. dir.)

Böbrek, kan basincini düzenleyen bailica sistemlerden biridir. Süzme iilemini, yumacik yerine getirir. Kan ortalama dakikada 4 lt. (günde 3760 lt.) kani organizmaya daiitir. Böbreie, günde 1700 lt. den çok kan gelir (dakikada 1,2 lt.). Bunun %10'unundan çoiu yumacik tarafindan süzülür. Yumaciklarin en fazla temizleme yeteneii, günlük 180 lt. dir. Sonuçta 1 - 1,5 lt. sidik ortaya çikar.

iieme isteii, sidik torbasindaki sidiiin basinciyla uyanir. Bu istek, genellikle 300 mlt. den sonra kendini gösterir. Erkek, bulbokavernöz kasinin kasilmasiyla sidik çikarmayi istemli olarak durdurabilir. Kadinda bu kas bulunmadiiindan sidik çikarma aniden kesilir.

---

Etiketler : [ MOLEKÜL ] [ sindirim sistemi ] [ AKCiiER ] [ enzimler ] [ soian ] [ lahana ] [ BESiN MADDELERi ] [ uzlar ] [ vitaminler ] [ alkol ] [ brokoli ] [ fasulye ] [ kimya ] [ kalin baiirsak ] [ bulgur ] [ moleküller ] [ iyonlar ] [ enzim ] [ incir ] [ yai asitleri ] [ kütle ] [ SÜLFÜR ] [ fosfat ] [ asitler ] [ hücre ] [ karaciier ] [ karbonhidratlar ] [ karnabahar ] [ besinler ] [ pankreas ] [ kapasite ] [ görevleri ] [ AMONYAK ] [ turp ] [ böbrekler ] [ iYONLAR ] [ ÇAY ] [ alyuvarlar ] [ sindirim ] [ hormonlar ] [ molekÜl ] [ sistemler ] [ kasilma ] [ besin maddeleri ] [ CiNSELLiK ] [ organik ] [ BESiNLERiN EMiLiMi ] [ çay ] [ iç organlarimiz ] [ molekül ] [ diiler ] [ niiasta ] [ emilim ] [ silindir ] [ organizma ] [ roko ] [ yumurta ] [ böbrek ] [ ieker ] [ ölümünü ] [ alkali ] [ aminoasitler ] [ iEKER ] [ iine ] [ fonksiyonlar ] [ MOLEKÜLLER ] [ TURP ] [ kolon ] [ akciier ] [ yailar ] [ fabrika ] [ organlarimiz ] [ makat ] [ safra ] [ tatlilar ] [ u ak ] [ lenf ] [ sebze ] [ ASiTLER ] [ kirmizi renk ] [ elektrolit ] [ ilaçlar ] [ sarilik ] [ baiirsak ] [ sodyum ] [ bileiikler ] [ iNCiR ] [ sila ] [ cinsellik ] [ boialma ] [ uzunluk ] [ hormon ] [ OMURGA ] [ akalar ] [ ehirler ] [ glikoz ] [ GLiKOZ ] [ depo ] [ YAiLAR ] [ amonyak ] [ omurga ] [ karbonhidrat ] [ FOS ] [ fos ] [ temas ] [ PANKREAS ] [ ViTAMiN ] [ indirim ] [ kan basinci ] [ mekanik ] [ fonksiyon ] [ hacim ] [ HÜCRE ] [ iNCE BAiIRsak ] [ vitamin ] [ LAHANA ] [ BULGUR ] [ organlar ] [ tükürük ] [ sindirimi ] [ FASULYE ] [ protein ] [ yiyecek ] [ fosfatlar ] [ dolaiim ] [ sarmisak ] [ folik asit ] [ kanser ] [ kahve ] [ sebzeler ] [ kimy ] [ insan bedeni ] [ kipa ] [ safra kesesi ] [ Oruc ] [ basinç ] [ irem ] [ sülfür ] [ oruç ] [ görevler ] [ iZM ] [ ritm ] [ besinlerin sindirimi ] [ baiirsaklar ] [ fizyoloji ] [ kimyasal ] [ kanin ph ] [ süzme ] [ pigment ] [ mikrop ] [ Böbrek ] [ kalsiyum ] [ kariit ] [ b12 vitamini ] [ aminoasit ] [ koyu yeiil yaprakli sebzeler ] [ dolma ] [ bileiik ] [ bilei ] [ maddeleri ] [ artiklar ] [ bok ] [ ciier ] [ kumanda ] [ perler ] [ mikro ] [ kirmizi turp ] [ basinc ] [ metabolizma ] [ kan iekeri ] [ ilo ] [ Kimya ] [ folik ] [ klor ] [ alyuvar ] [ testi ] [ soda ] [ omur ] [ SODA ] [ rt k ] [ iide ] [ İZM ] [ LYK A ] [ ılo ] [ andy ] [ iiDE ] [ meie ] [ ncir ] [ MOLEK ] [ molek ] [ gandi ] [ göğ ] [ akci ] [ karaci ]