Çerez olarak yediiimiz çekirdekleri ile çekirdeklerinden çikarilan sivi ve kati yailarini siklikla tükettiiimiz Ayçiçeii bitkisi, Bileiikgiller'dendir. Anayurdu bilinmeyen ayçiçeii, dünyada soya ve yerfistiiindan sonra üçüncü sirayi alan önemli bir yai bitkisidir. Türkiye'de tarimi oldukça yeni olup giderek yayginlaimaktadir. 1,5-3 m. kadar boylanabilen bu biryillik otsu bitkinin sert bir sapi; parçasiz, üçgen biçimli, tüylü, yeiil renkli, sert ve büyük yapraklari vardir.

Bitkinin çiçekliii, çapi 40 cm'e kadar ulaiabilen bir kömeçtir. Bu kömecin ortasinda, sayisi 1,500'e kadar çikan ve daha sonra çekirdekleri oluituran tüpsü çiçekler ile kömecin çevresinde de altin renkli dil gibi sarkan dilsi çiçekler yer alir.

Ayçiçekleri gri, beyaz ya da siyah renkli çizgili selüloz kabukla örtülü olup bu kabuiun içinde ayni biçimli kabuia yapiiik olmayan yaili bir tohum bulunur. iite ayçiçeiinin bu tohumlari, diiler arasinda kabuk çitlatilip çikarilarak yenilir. Preslerde sikilan ayçiçeklerinin yaii çikarilir, bu yai, yemeklik olarak ya da sabun ve boya endüstrilerinde kullanilir. Kalan küspe de hayvanlara yem olarak verilir.

BESiN DEiERLERi

100 gr. kabuklu ayçiçeiinin içerdiii besin deierleri iunlardir: 528 kalori; 46,5 gr. yai (linoleik asit ve doymamii yailar); 21,4 gr. lif: l ,4 mgr. B1 vitamini ve 39,2 mgr. E vitamini.

SAiLIiIMIZA YARARLARI

Yukarida görüleceii gibi, yüksek kalorisiyle çok önemli bir enerji kaynaii olmasinin yani sira ayçiçeii, doial besinler arasinda en fazla E vitamini içerenidir. Böylece;

o E vitamini ve linoleik asit yönünden zengin olan ayçiçeii, kalbe yararlidir: Son zamanlarda yapilan araitirmalar, vücuttaki E vitamini düzeyinin düiük oluiunun, kalp krizi geçirme rizikosunu artirdiiini ortaya koymaktadir. E vitaminini düiük alan kiiiler, angina pectoris denilen kalbin koroner damarlari yetmezliiinden oluian kalp krizi geçirme rizikosunu üç kat fazla yaiarlar. Ayrica linoleik asit, kötü kolesterol düzeyini düiürür. Damarlarda oluiacak kan pihtilarinin damarlari tikamasini da önler.

o Ayçiçeiinde bulunan E vitamini gibi antioksidan maddelerin fazlaliii, vücudun kansere karii direncini artirmaktadir: Bu etki, kiiinin katarakt olma rizikosunu da düiürür.

o Ayrica ayçiçeii tohumunun, idrari artirici ve göisü yumuiatici etkileri de vardir. Ayçiçeii tohumlari, ezilip yara lapasi yapilarak çibanlari olgunlaitirmada da kullanilabilir.

iite bu etkileri sailamak üzere ayçiçeii sivi yailarinin yiyeceklerimizde kullanilmasi ve çekirdeklerinin (tohumlarinin) çerez olarak günde 40-60 graminin tüketilmesinin yarari anlaiilmaktadir.

Dikkat: Aiiri isitmadan ya da kötü depolamadan ötürü ekiimii, kokmui ya da küflenmii ayçiçeklerini ya da bozulmui yaiini tüketmek, vücutta istenmeyen zararli maddelerin oluimasina yol açabilir.

BiTKiSiNiN ÜRETiLMESi

Ayçiçeii bitkisi, tohumuyla (yani kavrulmamii ayçekirdekleriyle) çoialtilir. Tohumlar dolgun, hastaliksiz, kiriksiz ve çimlenme gücünü yitirmemii olmalidir. Bu nitelikleri taiiyan tohumlarin güvenilir kuruluilardan sailanmasi doiru olur. Ayçiçeii tohumlari, hava sicakliii 8-10 derece olduiu zamanda ekilmelidir.

Ülkemizde Ege ve Akdeniz bölgelerimizde mart bailarinda; Trakya ve Marmara bölgelerimizde martin ikinci yarisinda; Doiu Anadolu'nun soiuk yerlerinde daha geç ekim yapilir. Ekim küçük bahçelerde elle, tarlalarda makineyle (mibzerle) yapilmaktadir. Ekimde siradaki tohum araliklari 25-35 cm. ve tohumun topraia ekilme derinliii nemli topraklarda 3-4 cm., en çok 7-8 cm. olur.

BiTKiSiNiN YETiiTiRiLMESi

iklim isteii: Ayçiçeii, güneili ortami seven bir bitkidir. Iiiii sevdiii için bulutlu havalardan çok etkilenir. Çiçeklenme ve tohum bailama dönemlerinde havanin bir ay süreyle kapali olmasi tane verimini %30 düiürmektedir. Tohumlarinin çimlenmesi için uygun sicaklik 8-10 derecelerdir. Hava sicakliii 15 dereceye çikarsa çimlenme hizlanir. Çiçeklenme için en uygun sicakliklar 21-24 derecelerdir. Daha düiük sicakliklarda tane verimi düier. Tane bailama dönemindeki çok yüksek sicakliklar da yai oranini düiürüp ürünün niteliiini bozmaktadir.

Toprak isteii: Ayçiçeii bitkisi, iyi nem tutan humuslu topraklari sever. Çünkü iyi çimlenmesi için toprakta yeterince nem bulunmalidir. Bitki, asiditesi yüksek olan topraklardan hoilanmaz. Ayrica bitkinin ekileceii toprakta, üst üste birkaç yil ayçiçeii ekimi yapilmamii olmalidir. Çünkü yüksek boylu bitki, topraktan önemli miktarlarda besin maddesi kaldirir. Ayçiçeii ekimi yapilacak toprakta uygulanacak ekim nöbetinde bakla bitkisi ya da diier baklagiller yer alabilir. Böylece ayçiçeii bitkisinin tane verimi ve niteliiinin düimesinin önlenmesi sailanmii olur.

Sulama: Güçlü bir kök sistemine sahip olduiu için ayçiçeii bitkisi kisa süren kurakliklardan çok etkilenmez. Çiçeklenmeden 20 gün önce bailayip çiçeklenmeden 20 gün sonraya kadar süren kurakliklar tane verimini düiürür. Bu nedenle bitkinin kurak yaz günlerinde azar azar sulanmasi iyi sonuç verir. Taiirma biçiminde sulanirsa ayçiçeii bitkisinin kökleri topraktan çikabilir ve bitki yana devrilebilir.

Gübreleme: Yukarida belirtildiii gibi dev bir otsu bitki olan ayçiçeii, topraktan büyük ölçüde besin maddesi kaldirmaktadir. Bu nedenle gübrelenmesi önem kazanir.

Ayçiçeii ekiminin yapilacaii topraia azotlu ve fosforlu fenni gübreler verilir. Topraia potasli gübre verilip verilmeyeceii, yapilacak toprak analizleriyle belirlenmelidir.

Hasat (Derim): Ayçiçeii bitkisinin hasat zamani ve hasadin yapilii iekli de önemlidir. Hasatta gecikilirse kuilarin tanelere vereceii zarar artar ve tane dökülmeleri ortaya çikar. Hasat erken yapilirsa tanelerde yai oram düiük olur. Aiustos-eylül aylarinda hasat yapilacak bitkilerde, çiçek tabaninin (kömecin) kenarindaki sari çiçekler dökülmüi, tablanin arkasi kahverengine dönüimüi, bitkinin sapindaki yapraklar kurumui, tablanin dii kenarini kaplayan koruyucu yapraklar da kahverengileimiitir ve tabla ortasindaki tohumlarin (çekirdeklerin) kabuiu sertleimiitir. iite bu duruma gelen ayçiçekleri, küçük bahçelerde çiçek tablasi biçakla kesilerek, tarlalarda hububat biçerdöverleri kullanilarak hasat edilirler.

Hastalik ve zararlilariyla mücadele: Ayçiçeii bitkisinin köklerine yapiiip bitkinin beslenmesine ortak olarak büyük zarar veren canavarotuyla mücadele eden bir sinek türü, Trakya bölgemizde yaygin olarak kullanilmaktadir. Bu zararli ota dayanikli tohum kullanmak da doiru bir yöntemdir. Çünkü bu ota karii kullanilabilecek bir ilaç mevcut deiildir. Ayçiçeii bitkisine dadanacak diier zararli ve hastaliklarla, uzmanlara daniiilarak ve uygun tarim koruma ilaçlari kullanilarak zamaninda, eksiksiz ve aksatilmadan mücadele sürdürülmelidir.

---

Etiketler : [ dünya ] [ anadolu ] [ dev ] [ ülkemiz ] [ YÖNTEM ] [ lkemiz ] [ çevre ] [ evre ] [ asit ] [ YAiAR ] [ antioksidan ] [ ata ] [ toprak ] [ sis ] [ tri ] [ dii ] [ endüstri ] [ fen ] [ elik ] [ hastalik ] [ kati ] [ ailamak ] [ evr ] [ beslenme ] [ gemi ] [ GEM ] [ lala ] [ GEMi ] [ bilin ] [ ayva ] [ günei ] [ enerji ] [ boy ] [ yöntem ] [ sabun ] [ makine ] [ iklim ] [ van ] [ besinler ] [ iiik ] [ madde ] [ renk ] [ araitirma ] [ IiIK ] [ koro ] [ med ] [ kuraklik ] [ azot ] [ doia ] [ altin ] [ sicaklik ] [ bulut ] [ kalp ] [ sat ] [ besin deierleri ] [ türk ] [ nar ] [ diiler ] [ yaprak ] [ mar ] [ üçgen ] [ yemek ] [ ölçü ] [ tarim ] [ marti ] [ deniz ] [ mart ] [ eren ] [ Sat ] [ rol ] [ arilar ] [ hayvanlar ] [ Deri ] [ çük ] [ ailar ] [ kama ] [ kas ] [ bakla ] [ dendir ] [ anayurdu ] [ bitkisidir ] [ boylanabilen ] [ biryillik ] [ otsu ] [ sari ] [ hayvan ] [ sar ] [ sailiiimiza ] [ yerfistiii ] [ bileiikgiller ] [ anav ] [ yaiin ] [ miz ] [ ikin ] [ sidir ] [ oluit ] [ uba ] [ çizgi ] [ dam ] [ yai ] [ izgi ] [ damarl ] [ dikkat ] [ yetiitirilmesi ] [ neden ] [ ÇEKiRDEK ] [ DERi ] [ nemi ] [ türkiye ] [ mara ] [ ALTIN ] [ yailar ] [ asi ] [ deierler ] [ doiu anadolu ] [ SiK ] [ araitirmalar ] [ cin ] [ önemi ] [ anal ] [ eylül ] [ dere ] [ kok ] [ i ne ] [ Tohum ] [ nabi ] [ DENDiR ] [ deri ] [ emek ] [ güven ] [ anmi ] [ KAV ] [ tel ] [ BAKLA ] [ bat ] [ TOPRAK ] [ ilaçlar ] [ ekim ] [ ayçiçeii ] [ bailama ] [ hava ] [ hastaliklar ] [ küf ] [ fosfor ] [ ahi ] [ KURAKLIK ] [ erke ] [ iKTA ] [ maya ] [ TÜRKiYE ] [ ayna ] [ ark ] [ oks ] [ maki ] [ AZOT ] [ bitkiler ] [ vücut ] [ kriz ] [ sik ] [ TME ] [ lif ] [ tai ] [ ikta ] [ pas ] [ Türk ] [ irmak ] [ yay ] [ rmak ] [ SERT ] [ aylar ] [ DÜNYA ] [ akdeniz ] [ kiii ] [ Iiik ] [ BiTKiLER ] [ depo ] [ ülke ] [ lke ] [ YAiLAR ] [ Toprak Ana ] [ besin ] [ dili ] [ yanik ] [ kap ] [ DIN ] [ DENiZ ] [ Dünya ] [ bai ] [ aia ] [ kay ] [ sab ] [ soya ] [ diren ] [ kuilar ] [ çim ] [ çimlenme ] [ imlenme ] [ FOS ] [ bitki ] [ fos ] [ topraktan ] [ kui ] [ BiTK ] [ damarlar ] [ NAR ] [ ViTAMiN ] [ yapraklar ] [ kül ] [ AYÇiÇEii ] [ ilaç ] [ ila ] [ günler ] [ soiuk yerler ] [ tohum ] [ YAY ] [ asli ] [ asl ] [ TÜRK ] [ BEL ] [ LLER ] [ nerji ] [ vitamin ] [ KUiLAR ] [ sinek ] [ SIVI YAi ] [ zararlilar ] [ sulama ] [ SIVI YA ] [ derece ] [ TAi ] [ ÇEKi ] [ ÜÇGEN ] [ ege ] [ inek ] [ say ] [ zar ] [ kurum ] [ yiyecek ] [ alo ] [ Doia ] [ emekli ] [ AYVA ] [ Kaz ] [ rdek ] [ ANAYURDU ] [ Deniz ] [ ylan ] [ damar ] [ Kas ] [ KEM ] [ ekil ] [ kanser ] [ kahve ] [ turan ] [ kil ] [ kalori ] [ YEMEK ] [ tara ] [ ney ] [ 0 G ] [ zeng ] [ M T ] [ k z ] [ otsu bitki ] [ Say ] [ bel ] [ Bitkiler ] [ çekirdek ] [ ekirdek ] [ boya ] [ dol ] [ yan k ] [ DEN Z ] [ a la ] [ güne ] [ yili ] [ i çi ] [ p c ] [ süt ] [ bak ] [ çini ] [ dal ] [ dini ] [ klid ] [ tip ] [ analiz ] [ isa ] [ çii ] [ acl ] [ direnç ] [ reçel ] [ lal ] [ bailam ] [ ASiNA ] [ budun ] [ çiçekler ] [ arai ] [ göi ] [ hiz ] [ Zar ] [ baklagil ] [ Sik ] [ adana ] [ çiçek ] [ lan a ] [ FOSFOR ] [ idrar ] [ Tarim ] [ maz ] [ tes ] [ bölgeler ] [ iller ] [ katarakt ] [ v b ] [ katarak ] [ kmu ] [ gram ] [ aval ] [ kars ] [ köt ] [ kötü ] [ KATARAKT ] [ kolesterol ] [ Nar ] [ abun ] [ ölçüi ] [ orum ] [ iti ] [ biçak ] [ can ] [ cii ] [ hasta ] [ aban ] [ bileiik ] [ ceren ] [ kök ] [ bilei ] [ maddeleri ] [ kii ] [ olui ] [ sayi ] [ ÜÇgen ] [ presler ] [ pres ] [ ulai ] [ KALP ] [ ciz ] [ ram ] [ SOYA ] [ avar ] [ cadi ] [ aiiri ] [ ille ] [ sap ] [ Ayna ] [ etkileri ] [ Maya ] [ Yay ] [ baklagiller ] [ tky ] [ arc ] [ ilo ] [ bit ] [ rmek ] [ böl ] [ hay ] [ e vitamini ] [ iab ] [ GÜNEi ] [ cim ] [ çünk ] [ etkilenme ] [ mine ] [ dolu ] [ mec ] [ nur ] [ renci ] [ k ta ] [ deier ] [ maddeler ] [ beyaz ] [ GÜNE ] [ diim ] [ sert ] [ ecel ] [ BOYA ] [ ZLE ] [ iaç ] [ kav ] [ küa ] [ buda ] [ dai ] [ ürün ] [ enerj ] [ üret ] [ makineÜ ] [ anlai ] [ etkile ] [ akü ] [ aiil ] [ SATI ] [ mani ] [ iZLE ] [ irenci ] [ ivi ] [ iKLiM ] [ kili ] [ ii c ] [ isti ] [ yıl ] [ HIZ ] [ i AY ] [ sati ] [ kasi ] [ ayni ] [ Akı ] [ cad ] [ ASLI ] [ ılo ] [ iiler ] [ sadi ] [ i ti ] [ martin ] [ pili ] [ iiiler ] [ çai ] [ Müi ] [ müi ] [ Asina ] [ i EK ] [ kiri ] [ yağ ] [ çığ ] [ sina ] [ BAK ] [ nal ] [ EKiRDEK ] [ tıp ] [ VEN ] [ çağ ] [ DİN ] [ ANALiZ ] [ üni ] [ sertle ] [ yılı ] [ iat ] [ BiLEiiK ] [ mami ] [ kıl ] [ KRiZ ] [ ars ] [ eter ] [ TAS ] [ sark ] [ kisi ] [ IKTA ] [ Isa ] [ ASINA ] [ sad ] [ araS ] [ IZLE ] [ kalp krizi ] [ tas ] [ HASTALIKLAR ] [ agil ] [ AKDENiZ B ] [ akı ] [ sarka ] [ TÜY ] [ gübre ] [ dağ ] [ ÇiÇEK ] [ depolama ] [ kaza ] [ zle ] [ FEN ] [ ailarin ] [ ans ] [ selüloz ] [ kazan ]