Bezelye adli lezzetli ve çok besleyici sebzeyi ilkbaharda ve yazin veren Bezelye bitkisi, Baklagiller'dendir. Anayurdu bilinmeyen bezelye bitkisi çok eski çailardan beri Avrasya'da yetiitirilmiitir. Günümüzde dünyanin pek çok yerinde olduiu gibi Türkiye' de de bol bol yetiitirilmektedir.

Bahçe bezelyesi (P. sativum) adi verilen bu biryillik otsu bitkinin birçok çeiidi vardir: Bunlardan bazisi bodur olup en çok 30-40 cm. boylanarak yeiil yapraklariyla topraia yayilip zemini örter. Sirik bezelyesi denilen diier çeiidi, gövdesinden çikardiii sülüklerle yüksek boylu ne bulursa ona tutunan tirmanici bitkilerdir. Bunlarin hereklerle desteklenmesi gerekir. Bezelye çeiitlerinden bazilarinin yalnizca taneleri yenilir. Oysa kimi bezelyelerin badicinda, pariömen denilen sert tabaka bulunmaz.

Sultani bezelye adi verilen bu çeiit bezelyeler kabuiuyla birlikte yenilir. Bir baika önemli çeiit de, taneleri iri olan araka bezelyesidir. Bezelye taneleri, taze olarak sevilerek çok çeiitli yemekleri yapilip yenildiii gibi, kurutulup, dondurulup ve konservesi yapilip ileride tüketmek için saklanmaya da pek elveriilidir. Kurutulmui bezelyeden yapilari un, pek leziz olan bezelye çorbasi ile bazi yemeklerin yapiminda kullanilir. Ayrica yalnizca hayvan yemi olarak kullanilmak üzere yetiitirilen yemlik bezelye çeiitleri de vardir.

BESiN DEiERLERi

100 gr. çii (piiirilmemii) taze bezelye tanesinin besin deierleri iöyle siralanabilir: 84 kalori; 6,3 gr. protein; 14.4 gr. karbonhidrat; 0 kolesterol; 0,4 gr. yai; 2 gr. lif; 116 mgr. fosfor; 26 mgr. kalsiyum; 1.9 mgr. demir: 2 mgr. sodyum; 316 mgr. potasyum; 35 mgr. magnezyum; 640 IU A vitamini; 0.35 mgr. B1 vitamini; 0.14 mgr. B2 vitamini; 2.9 mgr. B3 vitamini: 0,16 mgr. B6 vitamini; 35.5 mcgr. folik asit; 27 mgr. C vitamini ve 2.1 mgr. E vitamini.

SAiLIiIMIZA YARARLARI

Yukarida görüleceii gibi bezelye önemli oranlarda içerdiii protein, karbonhidrat, fosfor, potasyum ve A vitaminiyle çok önemli bir besin türüdür. Bunun yani sira;

o Kolayca çözümlenebilir çeiitli lif maddelerini çok miktarda içerdiiinden, bezelye, özellikle kandaki kötü kolesterol düzeyini düiürücü etki yapar, kalp krizi geçirme rizikosunu da azaltir.

o Gene bu yüksek orandaki lif, midede uzun süre kalir: Böylece kandaki ieker düzeyi artma ve azalmalarini bir düzene sokarak bedenin enerji düzeyini sabit tutar.

o Yüksek oranda B1 vitamini içeren bezelye, uykuyu da düzene sokar. iitahi açar ve insanin ruhsal durumunu düzelterek neieli olmasini sailar.

o Bezelye tüketmenin hayvanlarda kansere yakalanma rizikosunu azalttiii, araitirmalarla saptanmiitir: Ayni etki insanlar üzerinde de araitirilmaktadir.

o Bezelyeyi çok tüketen kiiilerde akut apandisite çok az rastlandiii gene araitirma sonuçlariyla saptanmiitir.

o Bezelyede, gebeliii önleyici bazi maddeler bulunmaktadir: Bu maddeler, hem kadinlar ve hem de erkekler üzerinde nüfus planlamasina yardimci olacak etkiler yapmaktadir.

Bu önemli tibbi etkilerinden yararlanilmak üzere bezelyenin bolca yenilmesi yeterli olur.

BiTKiSiNiN ÜRETiLMESi

Bezelye bitkisi, tohumlariyla (kurutulmui taneleriyle) çoialtilir. Bu tohumlar, doirudan doiruya bezelye tariminin yapilacaii bahçe ya da tarlaya ekilir. ilkbaharda hasadi yapilacak bezelyeler ekim-kasim-aralik aylarinda, yazin hasadi yapilacak olanlar ilkbahar aylarinda ekilir. Bezelye tohumlari, kesinlikle soiuk ve yai topraia ekilmemeli, ayni toprakta iki yildan beri bezelye tarimi yapilmamii olmasina özen gösterilmelidir. Ekim elle yapildiiinda, tohumlarin üzeri gübreli harçla sikica bastirilmalidir.

BiTKiSiNiN YETiiTiRiLMESi

iklim isteii: Bezelye, ilik, nemli ve serin iklimli yörelerin bitkisidir. Bulunduiu yerde sicaklik -5 derecenin altina düierse bitki donar. Bezelye bitkisi, 4-10 dereceler arasinda çimlenir ve geliimeye bailar.

Toprak isteii: Bezelye bitkisi, toprak yönünden fazla seçici deiildir. Ama zayif bünyeli topraklarda bitkiden alinan ürün, düikirikliii yaratacak derecede az olur. Bol humuslu, süzek (suyu iyi akintili), killi-tinli ya da milli-tinli topraklarda bitkiden daha iyi sonuçlar alinmaktadir. Bitki, topraiin asiditesinin yüksek oluiuna karii duyarlidir. Topraiinin pH'inin 5,5-6,7 arasinda olmasi uygundur.

Sulama: Bezelye yetiitiriciliii yaz aylarina kadar devam ederse yaiiisiz ve sicak günlerde toprakta yeterince nem bulunmasi için bitkinin düzenli olarak sulanmasi gerekir.

Gübreleme: Bezelye tarimi yapilacak topraia, ekimden önce çok iyi yanmii çiftlik gübresi ya da potasli fenni gübre verilir. Baklagiller'den olduiu için azotlu gübreler, bezelye bitkisine faydadan çok zarar verir.

Bitki seyreltme ve toprak iileme: Ekilen bezelyeden çikan filizler geliiip 5-6 cm. boya eriiince, ilk çapalama ve zayif bitkilerin sökülüp seyreltilmesi iileri yapilir. Daha sonra bitkinin çevresinde yabani otlarin yetiimesine engel olmak üzere, arada bir yüzlek (yüzeysel) olarak çapalama iii yapilir.

Herekleme: Sirik bezelye gibi bazi çeiitler desteklenmeye gerek duyar. Bunlarin toprak üzerinde yatmasi, özellikle sümüklüböceklerin vereceii zarari artirir. Bu çeiit bezelyeler, 10 cm. boylanmasindan bailayarak hereklerle desteklenmelidir.

Hasat (Derim): Sonbaharda ekilen bezelyeler, 32 hafta ve ilkbaharda ekilenler ise 12 -16 hafta sonra hasat edilmeye bailanir. Bezelye badiçlari taneyle sikica dolunca elle toplanir. Taneler arasinda hava varsa, bu badiçlar toplanmayip bir sonraki toplama için bitkide birakilir.

Hastalik ve zararlilariyla mücadele: Bezelye bitkisine dadanacak zararli ve hastaliklarla, uzmanlara daniiilarak ve uygun tarim koruma ilaçlari kullanilarak zamaninda, eksiksiz ve aksatilmadan mücadele sürdürülmelidir, özellikle sümüklüböceklerle mücadele ihmal edilmemelidir.

---

Etiketler : [ dünya ] [ aik ] [ mide ] [ dev ] [ kadinlar ] [ tere ] [ çevre ] [ evre ] [ demir ] [ asit ] [ ata ] [ toprak ] [ insanlar ] [ fen ] [ hastalik ] [ apandisit ] [ evr ] [ böcek ] [ kek ] [ ÇEiiTLERi ] [ bilin ] [ ayva ] [ enerji ] [ boy ] [ bezelye ] [ iklim ] [ van ] [ madde ] [ çeiitleri ] [ tutu ] [ araitirma ] [ planlama ] [ azot ] [ beden ] [ altin ] [ ruh ] [ sicaklik ] [ kalp ] [ sat ] [ nüfus ] [ yemekleri ] [ besin deierleri ] [ türk ] [ BEZELYE ] [ nar ] [ KETEN ] [ rum ] [ birlik ] [ zemin ] [ düzen ] [ yaprak ] [ sonbahar ] [ magnezyum ] [ kesinlik ] [ yaz ] [ yemekler ] [ yemek ] [ tarim ] [ eren ] [ yazi ] [ EKER ] [ plan ] [ karbon ] [ insan ] [ Sat ] [ rol ] [ ilkbahar ] [ hayvanlar ] [ Deri ] [ ailar ] [ kas ] [ bakla ] [ sira ] [ ieker ] [ dendir ] [ anayurdu ] [ bitkisidir ] [ eklenmeye ] [ biryillik ] [ eker ] [ otsu ] [ hayvan ] [ elti ] [ sirik ] [ sailiiimiza ] [ bitkilerdir ] [ sidir ] [ KASIM ] [ sevilerek ] [ yai ] [ yarat ] [ iEKER ] [ anlama ] [ yetiitirilmesi ] [ uyku ] [ a vitamini ] [ akinti ] [ DERi ] [ duy ] [ türkiye ] [ ALTIN ] [ asi ] [ deierler ] [ SiK ] [ araitirmalar ] [ iilem ] [ gövde ] [ dere ] [ u ma ] [ konserve ] [ Tohum ] [ nabi ] [ DENDiR ] [ sebze ] [ deri ] [ emek ] [ YAZI ] [ eklem ] [ anmi ] [ BAKLA ] [ toplanm ] [ TOPRAK ] [ ilaçlar ] [ ekim ] [ yabani otlar ] [ hava ] [ hastaliklar ] [ sodyum ] [ fosfor ] [ erke ] [ keten ] [ mill ] [ san ] [ iKTA ] [ maya ] [ TÜRKiYE ] [ AZOT ] [ bitkiler ] [ kriz ] [ sik ] [ TME ] [ lif ] [ ikta ] [ Demir ] [ Türk ] [ yay ] [ apandis ] [ SERT ] [ böcekler ] [ aylar ] [ DÜNYA ] [ kiii ] [ pariömen ] [ BiTKiLER ] [ besin ] [ kara ] [ KARA ] [ çaila ] [ dis ] [ tabak ] [ kola ] [ DIN ] [ esk ] [ Dünya ] [ lez ] [ aia ] [ sab ] [ nba ] [ sonuçlari ] [ GÖVDE ] [ çim ] [ karbonhidrat ] [ FOS ] [ bitki ] [ baz ] [ fos ] [ çailar ] [ BiTK ] [ KON ] [ Magnezyum ] [ meni ] [ sultani bezelye ] [ potasyum ] [ DEMiR ] [ NAR ] [ ViTAMiN ] [ iileme ] [ yapraklar ] [ arbon ] [ kül ] [ ilaç ] [ ila ] [ günler ] [ tohum ] [ araka ] [ YAY ] [ asli ] [ asl ] [ TÜRK ] [ BEL ] [ LLER ] [ nerji ] [ vitamin ] [ NÜFUS ] [ harç ] [ ZET ] [ pan ] [ yili ] [ kadin ] [ zararlilar ] [ sulama ] [ derece ] [ yüz ] [ eski ] [ protein ] [ LEK ] [ kut ] [ deste ] [ bas ] [ meme ] [ sel ] [ ANAR ] [ zar ] [ alo ] [ avrasya ] [ AYVA ] [ ANAYURDU ] [ MiLL ] [ ruhsal ] [ TERE ] [ fil ] [ ylan ] [ UZUN ] [ Kas ] [ folik asit ] [ aft ] [ ekil ] [ erkekler ] [ kasim ] [ kanser ] [ kil ] [ kalori ] [ YEMEK ] [ dona ] [ ney ] [ 0 G ] [ ER K ] [ k z ] [ otsu bitki ] [ bel ] [ Bitkiler ] [ 316 ] [ boya ] [ men ] [ dol ] [ zet ] [ k l ] [ ki i ] [ y l ] [ bai ] [ miz ] [ sonuçlar ] [ TAi ] [ bak ] [ eski çai ] [ dal ] [ isa ] [ sec ] [ acl ] [ reçel ] [ andy ] [ çar ] [ c vitamini ] [ ataç ] [ ilk ça ] [ ASiNA ] [ arai ] [ kali ] [ boi ] [ Zar ] [ yarak ] [ baklagil ] [ Sik ] [ adana ] [ tun ] [ c vitamin ] [ taç ] [ lan a ] [ SATI ] [ FOSFOR ] [ asya ] [ Tarim ] [ sultan ] [ maz ] [ yeler ] [ tes ] [ iller ] [ tibbi ] [ ebe ] [ sümük ] [ köt ] [ kötü ] [ kalsiyum ] [ kolesterol ] [ haf ] [ kesin ] [ Nar ] [ orum ] [ Tere ] [ hasta ] [ irak ] [ aban ] [ ceren ] [ varsa ] [ basi ] [ maddeleri ] [ gelii ] [ kii ] [ olui ] [ cif ] [ KALP ] [ UYKU ] [ cadi ] [ kill ] [ ille ] [ sap ] [ etkileri ] [ Maya ] [ bezelye tarimi ] [ Yay ] [ baklagiller ] [ tky ] [ arc ] [ bit ] [ hay ] [ sati ] [ folik ] [ e vitamini ] [ YARAK ] [ ekleme ] [ ilk çap ] [ cim ] [ emel ] [ dolu ] [ akil ] [ toplama ] [ LYK A ] [ deier ] [ maddeler ] [ demi ] [ eski ça ] [ yaka ] [ acar ] [ sülükler ] [ yaban ] [ tah ] [ sert ] [ ecel ] [ BOYA ] [ iZLE ] [ ZLE ] [ SEL ] [ dai ] [ ürün ] [ seri ] [ enerj ] [ üret ] [ ÇEi ] [ çei ] [ uyar ] [ etkile ] [ iLKBAHAR ] [ erkek ] [ LKBAHAR ] [ EiiTLERi ] [ eiitleri ] [ mani ] [ iKLiM ] [ bira ] [ kili ] [ iiir ] [ ii c ] [ kasi ] [ ayni ] [ inan ] [ cad ] [ ASLI ] [ iiler ] [ ahi ] [ sadi ] [ i ti ] [ değ ] [ pili ] [ cii ] [ iiiler ] [ çai ] [ i çi ] [ Asina ] [ kiri ] [ boğ ] [ rak be ] [ İsa ] [ sina ] [ BAK ] [ araĞ ] [ bağ ] [ çağ ] [ DİN ] [ üni ] [ TAĞ ] [ uyu ] [ andi ]