Konuima dilinde kisaca fistik dediiimiz ve tohumu ülkemizde kuruyemii olarak sikça tüketilen Yerfistiii, Baklagillerden ayni adi taiiyan biryillik otsu bitkinin meyvesidir. 20-70 cm. kadar boylanabilen ve birçok türü olan yerfistiiinin anayurdu Güney Amerika'dir.

Bitkinin kariilikli ve ikili olarak dizilmii yeiil renkli küçük yapraklari, sari renkli ufak çiçekleri vardir. Bu çiçekler döllendikten sonra yere doiru eiilerek oluian meyvelerini topraia gömer. Bolca ürün veren yerfistiii bitkisi, küçük bahçelerde yapilan aile tarimi için pek uygundur.

Kuruyemii olarak tüketilmesinin yani sira özellikle Bati ülkelerinde, yemeklik olarak ve sabun yapiminda kullanilan yaii çikarilir. Preslerde yaii alinan tohumun küspesi azot bakimindan çok zengin olduiu için hayvanlara yem olarak yedirilir. Ayrica ürün alindiktan sonra toprakta kalan bitkinin sap ve yapraklari da iyi bir hayvan yemi olur. Bati ülkelerinde yerfistiii, tatlicilikta ve çikolatacilikta da kullanilmaktadir.

BESiN DEiERLERi

Yai ve protein yönünden pek zengin bir besin olan yerfistiiinin 30 graminin tuzla kavruluiundan sonra içerdiii besin deierleri iunlardir: 167 kalori: 7.4 gr. protein: 5,4 gr. karbonhidrat; 0 kolesterol; 14.2 gr. yai; 0,7 gr. lif; 114.6 mgr. fosfor; 21,5 mgr. kalsiyum; 119 mgr. sodyum: 193 mgr. potasyum; 50 mgr. magnezyum; 0,09 mgr. B1 vitamini; 0,04 mgr. B2 vitamini ve 5 mgr. B3 vitamini.

SAiLIiIMIZA YARARLARI

Yukarida saydiiimiz, bazilari cidden yüksek besin deierlerinin yani sira;

o Yerfistiii, kandaki yüksek kolesterol düzeyini düiürür.

o Kan iekeri düzeyini kontrol altinda tutar, bu nedenle seker hastalarina yardimci olur.

o Yerfistiiinin hayvanlarda kanseri önleyici etkileri saptanmiitir: Ayni etkileri insanlarda gösterip göstermediii araitirilmaktadir.

BiTKiSiNiN ÜRETiLMESi

Yerfistiii bitkisi tohumlariyla çoialtilir. Bitkinin kavrulmamii kalin ve sert kabuklarindan çikarilmii tohumlari, ilkbahar mevsiminde doirudan doiruya bahçelerde derin kazilarak düzeltilip iyi hazirlanmii yerine, siralar üzerinde 30-40 cm. aralikla ve toprakta 5 cm. derine ekilir.

BiTKiSiNiN YETiiTiRiLMESi

iklim isteii: Yerfistiii, sicak ve ilik iklimli bölgelerin bitkisidir. Soiuk yerlerde yetiiirse de fistik tanesi (tohumu) küçük ve az yaili olur. Ülkemizde Güney Ege ile Akdeniz ve Güneydoiu Anadolu bölgeleri, iklim bakimindan yerfistiii tarimina çok uygundur.

Toprak isteii: Yerfistiii bitkisi hafif bünyeli, süzek (suyu iyi akintili), geviek yapili, kumlu-tinli, kalsiyum ve organik madde yönünden zengin topraklari sever. Aiir topraklarda yetiiirse de böyle yerlerde bozuk biçimli fistiklar oluiur. Ayrica bitkinin hasadinda güçlük ve ürün kaybiyla kariilaiilir.

Toprak iileme: Yerfistiii bitkisi doirudan doiruya yerine ekilip çimlenince ve iyi bakimla fideler 30 cm. boyunda bitkiler haline gelince, bitkinin çevresi çapalanip patates, yerelmasi ve diier bazi bitkilerde olduiu gibi boiaz doldurma iilemi uygulanir. Ayrica bitki ürün verene kadar 2-3 kez çapalanmali, topraii kabartilip yabani ot mücadelesi de yapilmalidir.

Sulama: Yerfistiii bitkisi ekildiiinde, çimlenene kadar havalar yaiiili deiilse iki günde bir sulanir. Daha sonra kurak ve yaiiisiz havalarda duruma göre bitkinin 7-20 günde bir sulanmasi yeterli olur.

Gübreleme: Yerfistiii bitkisi Baklagiller'den olduiu için fazla azotlu gübreye gereksinim duymaz. Bitkiye, genelde azot orani düiük ama, fosfat ve potas orani normal düzeylerde olan kompoze fenni gübreler verilir. Bu gübreleme iii, ürün alinana dek iki-üç seferde yapilir.

Hasat (Derim): Yerfistiii bitkisinde hasat zamaninin belirlenmesi pek önemlidir. Bitkinin yapraklari sarardiii, kapsüllerinin (sert kabuklu fistiklarin) içi dolup sertleitiii ve pembeleitiii zaman hasat iilemine bailanir. Geciken hasatta findik içlerinde çürümeler bailar.

Erken yapilan hasatta ise, buruiuk ve niteliii düiük ürün elde edilir. Hasat iilemi küçük bahçelerde çapayla, bitkilerin sökülmesi ve kapsüllerin üste gelecek iekilde toprak üzerine yatirilmasi biçiminde olur. Daha sonra kapsüller elle toplanir. Raflarda kurutulmak üzere bekletilir.

Hastalik ve zararlilariyla mücadele: Yerfistiii bitkisine dadanacak zararli ve hastaliklarla, uzmanlara daniiilarak ve uygun tarim koruma ilaçlari kullanilarak zamaninda, eksiksiz ve aksatilmadan mücadele sürdürülmelidir.

---

Etiketler : [ anadolu ] [ kur ] [ ist ] [ ülkemiz ] [ lkemiz ] [ çevre ] [ evre ] [ a k ] [ toprak ] [ ata ] [ DiL ] [ elma ] [ insanlar ] [ e ii ] [ fen ] [ e i ] [ hastalik ] [ TAR ] [ ula ] [ evr ] [ dil ] [ amerika ] [ mevsim ] [ ayva ] [ top ] [ meyve ] [ düi ] [ boy ] [ ira ] [ patates ] [ fosfat ] [ sabun ] [ dan ] [ iklim ] [ van ] [ meyveler ] [ madde ] [ mal ] [ oyun ] [ renk ] [ ate ] [ aii ] [ med ] [ azot ] [ boia ] [ altin ] [ kan ] [ sat ] [ fistik ] [ besin deierleri ] [ rum ] [ çin ] [ findik ] [ bakim ] [ Elma ] [ yaprak ] [ magnezyum ] [ yemek ] [ gen ] [ tarim ] [ organik ] [ deniz ] [ konuima ] [ eren ] [ ÇiKOLATA ] [ KOLATA ] [ ülkeler ] [ iEKER ] [ lkeler ] [ EKER ] [ plan ] [ karbon ] [ ken ] [ yetiitirilmesi ] [ insan ] [ Sat ] [ rol ] [ tuz ] [ ilkbahar ] [ boyun ] [ hayvanlar ] [ Deri ] [ çük ] [ aman ] [ bakla ] [ sira ] [ lama ] [ ieker ] [ anayurdu ] [ bitkisidir ] [ boylanabilen ] [ biryillik ] [ eker ] [ otsu ] [ iiti ] [ zaman ] [ sari ] [ sari renk ] [ hayvan ] [ sar ] [ elti ] [ sailiiimiza ] [ yerfistiii ] [ miz ] [ sidir ] [ yai ] [ kullan ] [ DERi ] [ DER ] [ neden ] [ akinti ] [ FISTIK ] [ duy ] [ ALTIN ] [ ates ] [ ekler ] [ çikolata ] [ ikolata ] [ deierler ] [ doiu anadolu ] [ MAL ] [ SiK ] [ kar ] [ iilem ] [ BUR ] [ oyu ] [ e i_ ] [ a a ] [ k y ] [ Tohum ] [ nabi ] [ GEN ] [ deri ] [ ÜRE ] [ emek ] [ MEYVELER ] [ kol ] [ anmi ] [ bati ] [ KAV ] [ tel ] [ BAKLA ] [ anm ] [ bat ] [ TOPRAK ] [ ilaçlar ] [ elmas ] [ ATE ] [ hava ] [ ali ] [ hastaliklar ] [ sodyum ] [ fosfor ] [ erke ] [ san ] [ KTA ] [ hal ] [ ömer ] [ mer ] [ konu ] [ AZOT ] [ bitkiler ] [ erik ] [ sik ] [ lif ] [ PEM ] [ tai ] [ Akim ] [ SERT ] [ nem ] [ aile ] [ KAR ] [ ERiK ] [ S O ] [ TUZ ] [ akdeniz ] [ ÜLKELER ] [ RAN ] [ genel ] [ LKELER ] [ çek ] [ ELMA ] [ BiTKiLER ] [ ülke ] [ lke ] [ Erik ] [ besin ] [ dili ] [ fla ] [ fide ] [ kap ] [ kola ] [ DIN ] [ SEKER ] [ seker ] [ DENiZ ] [ aia ] [ kay ] [ sab ] [ lenin ] [ ALi ] [ ele ] [ çim ] [ karbonhidrat ] [ mak ] [ FOS ] [ fos ] [ bitki ] [ organ ] [ baz ] [ kil ] [ alan ] [ BiTK ] [ KON ] [ Magnezyum ] [ ren ] [ potasyum ] [ yer ] [ ViTAMiN ] [ iileme ] [ yapraklar ] [ kum ] [ arbon ] [ kül ] [ PATATES ] [ ter ] [ ilaç ] [ ila ] [ gün ] [ nlar ] [ and ] [ soiuk yerler ] [ tohum ] [ sac ] [ yerelmas ] [ BEL ] [ yerelmasi ] [ LLER ] [ vitamin ] [ dar ] [ PAT ] [ har ] [ diz ] [ tat ] [ zararlilar ] [ sulama ] [ aki ] [ MEYVE ] [ TAi ] [ protein ] [ ege ] [ kolata ] [ say ] [ LENiN ] [ zar ] [ alo ] [ emekli ] [ AYVA ] [ Kaz ] [ ANAYURDU ] [ Deniz ] [ ylan ] [ ece ] [ KEM ] [ afi ] [ iekil ] [ ekil ] [ rika ] [ üre ] [ kanser ] [ pem ] [ kalori ] [ YEMEK ] [ ney ] [ 0 G ] [ zeng ] [ k z ] [ ala ] [ otsu bitki ] [ Say ] [ bel ] [ Bitkiler ] [ lara ] [ Ali ] [ Ömer ] [ Oyun ] [ dol ] [ i de ] [ DEN Z ] [ ÇEK ] [ güne ] [ GEL ] [ y n ] [ isi ] [ dal ] [ p c ] [ cin ] [ e c ] [ Din ] [ bak ] [ DEN ] [ DIL ] [ tan ] [ alt ] [ açi ] [ fii ] [ din ] [ saç ] [ iKTA ] [ iide ] [ isa ] [ akü ] [ acl ] [ oru ] [ ati ] [ ataç ] [ an y ] [ DiN ] [ buru ] [ iiik ] [ RÜ D ] [ eki ] [ çiçekler ] [ arai ] [ ari ] [ bai ] [ boi ] [ Doi ] [ kali ] [ doi ] [ kal ] [ Aki ] [ baki ] [ Zar ] [ sara ] [ baklagil ] [ Sik ] [ adana ] [ taç ] [ çiçek ] [ lan a ] [ FOSFOR ] [ rine ] [ elin ] [ Tarim ] [ maz ] [ gel ] [ tes ] [ bölgeler ] [ iller ] [ gil ] [ ZAMAN ] [ gram ] [ efe ] [ aval ] [ kalsiyum ] [ ran ] [ dikte ] [ veri ] [ kolesterol ] [ haf ] [ r ya ] [ rene ] [ bar ] [ yapi ] [ yap ] [ abun ] [ orum ] [ eker hastal ] [ rme ] [ çai ] [ Dirili ] [ kez ] [ hasta ] [ rak ] [ aban ] [ dei ] [ olui ] [ gereksinim ] [ olu ] [ geli ] [ bile ] [ POZ ] [ presler ] [ pres ] [ Amerika ] [ der ] [ cikolata ] [ man ] [ ok u ] [ ram ] [ Açi ] [ MAK ] [ gelecek ] [ den ] [ a i ] [ cad ] [ ille ] [ KONU ] [ sap ] [ etkileri ] [ kaba ] [ atat ] [ kan iekeri ] [ Boia ] [ baklagiller ] [ tky ] [ bit ] [ böl ] [ hay ] [ akt ] [ ilk ] [ kle ] [ ekle ] [ cim ] [ mine ] [ dolu ] [ p p ] [ k ta ] [ E EK ] [ deier ] [ atü ] [ BOiA ] [ dirili ] [ GÜNE ] [ arda ] [ yun ] [ k t ] [ yaban ] [ güney ] [ DiiLi ] [ eti ] [ TÜR ] [ sert ] [ kta ] [ ELMAS ] [ kav ] [ Gen ] [ a m ] [ dai ] [ müi ] [ ürün ] [ seri ] [ üret ] [ pat ] [ ret ] [ A I ] [ Müi ] [ anla ] [ etkile ] [ LKBAHAR ] [ K V ] [ rt k ] [ dii ] [ A i ] [ aiil ] [ uiur ] [ ailar ] [ aila ] [ SATI ] [ hali ] [ mani ] [ iKLiM ] [ iir ] [ kili ] [ iiir ] [ ii c ] [ EKi ] [ isti ] [ sati ] [ iti ] [ ayni ] [ inan ] [ ikta ] [ tik ] [ iiler ] [ i yeri ] [ aÇi ] [ sadi ] [ değ ] [ pili ] [ asi ] [ EDi ] [ AiA ] [ Baki ] [ FINDIK ] [ i sa ] [ ilik ] [ i çi ] [ iLKBAHAR ] [ i EK ] [ pil ] [ i RE ] [ iilik ] [ hafi ] [ ilii ] [ arii ] [ ağa ] [ BAK ] [ fiğ ] [ mina ] [ ATAT ] [ AÇI ] [ Ardi ] [ ardi ] [ iKOLATA ] [ gev ] [ çağ ] [ üni ] [ leti ] [ PAYLA ] [ payla ] [ iğde ] [ TAĞ ] [ kom ] [ uyu ] [ sertle ] [ mami ] [ kıl ] [ POTASYUM ] [ R D ] [ ERIK ] [ eter ] [ kis ] [ TAS ] [ kisi ] [ A S ] [ YARA ] [ yil ] [ IKTA ] [ Isa ] [ sad ] [ tas ] [ HASTALIKLAR ] [ agil ] [ rek ] [ KIL ] [ gübre ] [ dağ ] [ nez ] [ ÇiÇEK ] [ ARBON ] [ iek ] [ FEN ] [ ans ] [ gerek ] [ çekler ]