Sanat çaii ve tarzi. Portekizce düzensiz inci anlamina gelen «barroco» sözcüiünden. Barok sözcüiü, birbirinden ayri iki ieyi tanimlar: bir yandan, sanat tarihinde, Rönesans ile klasikçilik arasinda kalan bir dönemi; öte yandan bütün çailarda verilmii bazi eserlerin tarzini. Her iki halde de, hareket, biçim özgürlüiü, süslemede aiirilikla dolu bir sanat söz konusudur: belirli kurallarin katiliiina baikaldiran bir ienlik sanati. Bailangiçta bu sözcüie alçaltici bir anlam verilmiiti ama çok geçmeden anlaiildi ki, aiiriliklarina kariilik, barok sanat çoiu zaman, insana kivançlarini veya kaygil...

Piimii topraktan, duvar süslemesi, yer kaplamasi, kap-kacak v.b. sanat deieri olan eiya yapma. Çinicilik tarihinde ilk aiama, topraktan yapilan eiyanin piiirilmesiydi. Bugüne kadar elde edilebilen bilgilere göre, bu tür çaliimalar önce M.Ö. 6500 yilinda Anadolu ve Mezopotamya'da bailamiitir. Mezopotamya uygarliiinda yapilarin dii yüzleri tuilalarla kaplaniyordu. Konya yakinindaki Çatalhöyük kazilarinda da piimii topraktan yapilmii çok eski süs ve kullanma eiyasi bulundu. Çin'de, bu ülkenin batiya açilan girii kapisi sayilabilecek Kansu'da yapilan kazilarda yaklaiik olarak M.Ö. 2400-2500 yill...

Piimii topraktan seramik, çömlek, fayans, porselen v.b. yapma sanati. 8000 yil önce, kaba kilden yapilmii ilk eiya, güneite veya atei üzerinde kurutulurdu. Ortadoiu'da, V. bin yila doiru, meydana çikan firin çömleklerin kirilma tehlikesi olmaksizin kurutulmasina imkân sailadi. Çömlekçi çarki da bu dönemde icat edilmiitir. Misirli çömlekçiler pek erken çailarda çarkta çevirmeyi ve firinda piiirmeyi uygulamaia bailamiilardi, hattâ sirlamayi (emay) bile biliyorlardi (M.Ö. 3000). Bu teknik, Avrupa'ya çok daha sonra gelecektir. Yunan çömleklerinin ünü, kirmizi toprak üzerine yapilmii siyah an...

Donato di Betlo Bardi, «Donatello» denir, italyan heykeltiraii (1386-1466). Donatello, XV. yy.da italyan Rönesansi'nin bailangicini belirleyen verimli dönemin en büyük heykeltiraii sayilir. Bir yün tarayicisinin oiluydu; babasi, baski altinda ezilen halk tabakasinin Floransa'nin güçlü kentsoylularina karii ayaklanmasi olan «Ciompi»ler isyanina katildiii için ölüme mahkûm edilmii, suçu, sonradan baiiilanmiiti. Babanin, ihtilâlin emrine verdiii coikuyu ve cömertliii oiul, sanata adadi. Baiari ve övgüler Donatello'yu hiç deiiitirmemii, çevresinde sade ve alçakgönüllü bir insan olarak taninmi...

Büyük Türk mimari 1489-1588). Mimarlik tarihimizin büyük dehasi, Türk sanatinin büyük ustasi çalan Mimar Sinan, yarattiii eisiz eserlerle dünya mimarlik tarihinde de seçkin bir yer tutar. AiIRNAS KÖYÜNDEN iSTANBUL'A Mimar Sinan, Kayseri'nin Aiirnas köyünde dünyaya geldi. Yavuz Sultan Selim zamaninda deviirme olarak istanbul'a Yeniçeri Ocaii'na getirildi (1512). Yeniçeri olarak Yavuz Sultan Selim zamaninda iran ve Misir, Kanunî Sultan Süleyman zamaninda Belgrat, Rodos, Mohaç, Almanya ve Irakeyn seferlerine katildi. Bu son seferde Tebriz ve Baidat gibi büyük kentleri gördü, iran sanatini ya...

XX. yüzyilin ilk yillarinda, izlenimciliie tepki olarak doian bir sanat akimidir. Romantizmin bir baika iekli olan anlatimcilik, dii dünyanin insan üzerindeki etkisini belirtmeyi bir yana birakir, gerçekçi görüiün yerine, sanatçinin kendine özgü görüiü üzerinde durur. 1905 yilinda, Kirchner, Schmidt-Ruttluff, Heckel, Nolde, Pechsteiny Mueller adindaki sanatçilarin Dresden'de kurduklari "Die Brücke" topluluiu anlatimciliii doruiuna eriitirdi. Avusturya'da ise Kokoschka bu akimi sürdürüyordu. 1911'de Kandinskiy, Klee, Marc, Macke, Javvlenskiy Münih'te "Mavi Süvari" adinda bir baika anlatimcili...

Michalengelo, 1475 yilinda italyainin Floransa Kenti'nde doidu. O da gençliiinde, diier birçok usta sanatçi gibi, ünlü bir ressamin yaninda çiraklik yapti. Çiraklik döneminde, çizim alaninda sailam bir teknik edinerek, mesleiinin tüm inceliklerini öirendi. Kiiiliiindeki kolaydan kaçii, o zamanki teknikleri olduiu gibi almak yerine, onlari yorumlayip yenilik katmak için uiraimasini sailadi. Böylece, ilk olarak insan vücudunun kas ve sinir sistemlerini öirenmek amaciyla kadavra kesti. Bu incelemesini, insan figürlerinin kendisi için hiçbir gizemli yani kalmayincaya kadar devam ettirdi. O dönem...

Bugün mimarlik tarihinde "Türk Evi" olarak kabul edilen mimari tarz 17. yüzyil Osmanli Döneminde kendini gösteren ev tipidir. Ancak belirli bir kaliba oturtmak söz konusu deiildir baita mekana ve zamana baili olmak üzere Tarih boyunca coirafi bölgelere ve o evi kullanan insanlarin farkli etnik kimliklerine göre deiiise de belli baili özellikleri sabit kalir. Bu mimari özellikten bazilari iunlardir. Genellikle çok katlidir. En az iki kattan oluiur. Ev zemin katlari sokaia çoiunlukla açilmaz. Bir bahçe ya da avlu araciliii ile sokaia çikilir. Evin esas kati ve gündelik hayatin aiirlikli olarak ...

Eskiden yazma kitaplari süslemek için yapilan renkli resim. Minyatür sözcüiü, Ortaçai'da batida kitaplarin bölüm bailiklarina konan ilk harflerin kirmiziya boyanmasinda kullanilan boyanin (minium) adindan gelir. Bizde eskiden minyatüre nakii, minyatür ressamina da nakkai denirdi. Minyatür de resimdir, ama minyatür sanatiyla resim sanati birbirinden çok farklidir. Minyatürde, resimde olduiu gibi iiik-gölge etkisi aranmaz, renkler dümdüz sürülür; iekiller birbirini kapatmayacak durumda yan yana dizilir, arkada kalanlar kâiidin üst tarafina çizilir; insanlarin büyüklüiü ve yeri önemlerine göre ...

XIX. yy.in ikinci yarisinda Fransa'da geliien sanat akimidir. 1874'te, bir grup genç sanatçinin düzenlediii sergiyi gezen bir gazeteci, bu yepyeni resim anlayiiini adlandirmak için, biraz alay edercesine ilk kez izlenimcilik terimini kullandi. (Bu sözcüiü, Monet'in sergideki bir tablosundan esinlenerek türetmiiti: izlenim, Günei'in Doiuiu.) Bu sanat akimi bütün XIX. yy. sonunu etkiledi ve gerçekçilikten XX. yy.in soyut sanatina geçiii sailadi. izlenimcilik, Rönesans'tan beri çok tutulan klasik konulari bir yana iter. Mitoloji, din ve tarihten alinmii sahneler ya da ünlü kiiilerin portreleri, ...

XVII. yy.in edebiyat ve sanat öiretisidir. Bir eser için «klasik» sözcüiünün kullanildiiini, birisinden söz ederken «çok klasik giyiniyor» denildiiini duymuisunuzdur. Ayni sözcük böylesine deiiiik ieyler için nasil kullanilabiliri Çünkü klasikçilik genii anlamiyla aiirbaililik, ölçülülük, ince zevkler ve dolayisiyla fazla gösteriili, göze batici ya da garip ieylerin yadsinmasi demektir. Edebiyat ve Güzel Sanatlarda Klasikçilik Daha özel bir anlamda da, Louis XIV saltanatinin en parlak döneminde, yani 1661 ile 1685 yillari arasinda Fransa'da yayimlanmii eserlere «klasik» denilir. Edebiyatta k...

XX. yy. bailarinda ortaya çikan sanat akimidir. «Kübizm» terimi 1914 Savaii'ndan önceki yillarda Paris'te geliien bir resim akimini belirtir. O dönemde Avrupa'da biçimlenmekte olan modern sanatin temel halkalarindan biri kübizmdir. Genellikle kübizmin bailangiç noktasini, 1907 yilinda Pablo Picasso'nun yaptiii ve o güne kadar resim alaninda benzeri görülmemii Avignonlu Genç Kizlar tablosunun oluiturduiu konusunda görüi birliii vardir. Burada, çiplak vücutlari baltayla yontulmuia benzeyen bei kadin görülür; basitleitirilmii biçimler, geometrik biçimler haline dönüimüitür. O siralarda doiadaki ...

Duvar üzerine resim yapma tekniii ve bu teknikle yapilmii duvar resimleri, italyanca taze anlamina, "fresco"dan. Fresk, yeni sivanmii bir duvar üzerine, kireç suyunda eritilmii boyalarla yapilan bir tür resimdir. Genellikle sanildiiinin tersine, bu terim herhangi bir duvar resmi tipini deiil, kuru ve sert badanalar üzerine yapilan resimlere kariit, özel bir tekniii belirtir. Fresk, özellikle italya'da ve XIV. yy.dan XVI. yy .a kadar Giotto, Fra Angelico, Piero Della Francesca, Uccello, Raffaello ve Michelangelo gibi sanatçilarla taninmiitir. Kireç ve Boyalar Fresk yapmak isteyen sanatçi, au...

1920'lere doiru bailayan edebiyat ve sanat akimidir. 1917'de iair Apollinaire, «gerçeküstücü dram» diye nitelenen bir oyunu (Tiresias'in Memeleri) sahneye koydu. Böylece Paris'te Birinci Dünya Savaii'nin ertesinde, gerçeküstücülük akimi bailadi. Savaiin saçmaliiina ve burjuvazinin tutumuna baikaldiran üç genç ozan, Louis Aragon (doi. 1897), Andre Breton (1896-1966) ve Philippe Soupault (doi. 1897), toplumu, onun ahlâk deierlerini, estetik geleneklerini, akla ve mantiia güvenini altüst etmeie karar verdiler. Gerçeküstücüler gerçek diii fantastik), aliiilmadik ve yikici kaynaklardan yararlandil...

XII. yy.dan Rönesans'a kadar Bati Avrupa'da geliien sanat biçimidir. Gotik sanat Fransa'da doimui olmasina raimen adini Hiristiyanliiin ilk yillarinda Avrupa'yi istilâ eden Gotlardan almiitir. Bu terimi ilk defa italyan hümanistleri kullanmiilardi. Onlara göre, özellikle Alpler'in kuzeyinde geliien ve roman sanatinin ardindan gelen bu sanat, ilkçai'in klasik kurallarindan iyice ayriliyordu. Ve, bu üslûbu küçümsediklerini belirtmek için italyan hümanistleri ona, gotik sanat adini veriyordu. Roman Sanatindan Alevli Gotik Üslûbuna Gotik sanat, XII. yy.dan XVI. yy.a kadar, dört büyük dönemde gel...

Tahta maden ya da tai üstüne iekiller veya harfler çizerek, bu motifi kâiit üzerine basma tekniii ve sanatidir. Tahta, gravürcünün ilk malzemesidir. Aiacin lifleri yönünde kesilerek hazirlanmii olan gravür tahtasi'na ancak ana çizgileriyle çizilmii, basit bir desen yapilabilir. Bu az-çok pürtüklü yüzeyde, kâiit üzerine çikmasi istenen hatlar siyahla belirlenir ve çevreleri çakiyla kazinarak ieklin yüzeyden daha kabarik olmasi sailanir; sonra beyaz kalan kisimlar oluklu oyma kalemi'yle kazinarak gravüre bir kabartma görünüiü verilir. Tahta üzerine yapilan bu çeiit yontma gravür Dürer'in eserle...

Canlilari veya eiyayi, maden, tahta gibi çeiitli malzemeyle temsil etme sanatidir. Heykelcilik, üç boyutlu (yükseklik, geniilik, derinlik) biçim yaratma sanatidir. Bu ii, kesim, biçimleme, kaliplama gibi özel tekniklerle hazirlanan çeiitli malzemeyle yapilir. Elde edilen biçimler de deiiiik tiplerde olur. Kabartmalar, düz bir yüzey üzerinde engebeler meydana getirir: bunlar az veya çok çikinti yapmalarina göre, alçak kabartma veya yüksek kabartma diye adlandirilir. Bir de. tam oyma, yani bir kaidenin üstünde duran heykeller vardir. ilk heykeller Milattan önce 35,000 ve 8,000 yillari arasinda...

Hattatlik Arap harflerinin deiiiik ve süslü biçimde yazilip düzenlenmesine dayanan bir elsanatidir. islâm dininde resim yapmak yasak sayildiii için islâm ülkelerinde yazilari süslemek bir bakima resmin yerini tutuyordu. Bu nedenle hat sanati ile bugünkü nonfigüratif resim sanati arasinda büyük benzerlik vardir. islâmliiin doiuiu sirasinda Araplar «kufi» denen bir yazi biçimi kullaniyorlardi. Hattat denen yazi ustalari daha sonra deiiiik biçimde yazilar icat ettiler; «nesih» ve «sülüs» denen yazilar ortaya çikti. Arap hat ustalarindan Yâkuti Mustasimî hat sanatinda kullanilan alti çeiit yazini...

Renkli cam parçalarindan yapilan yari saydam pencere süslemesi. Renkli camin mimarîye giriii ve kendine özgü bir sanat oluituruiuna dair elimizdeki en eski buluntular XII. yy.a aittir. Oysa, renkli camin varliii ve çeiitli kullanim biçimleri çok eskilere gider. Türklerin Orta Asya'da yerleitikleri bölgelerde yapilan kazilarda ele geçen cam parçalan, onlarin bu sanat hakkindaki ileri bilgilerini ve ince kullanim biçimlerini kanitlayici niteliktedir. iran üzerinden Anadolu'ya gelirken Türkler bu sanati getirdiler ve geliitirdiler. Selçuklu mimarlari, Artukoiullarinda da görülen ve «iemsiye» den...

Tezhip, (yaldiz ya da renkli boyalarla süsleme sanati.) çini mürekkebi, çömlekçilik... Bunlar, özellikle 1000 yillarindan bailayarak Avrupa topraklarinda yükselen büyük dinsel eserlerin yaninda küçük kalan sanatlardir. "Katedral"in ortaçaiin tipik bir aniti olmasi, Kilise'nin güçlülüiünden ve halklari -içtenlikle olsun olmasin- 'iman'a zorlanmasindan ileri geliyordu. Bunun sonucu olarak da herkes katedrallerin yapimina katilmaktaydi: Kimi para yardimi yapiyor, kimi tai çikarma ya da taiima gibi angaryalar yükleniyor, kimi sanatiyla katkida bulunuyor, zanaatçilari evinde barindiriyor ya da vi...