Tanrisiz bir dinin, Budizm'in kurucusu (M.Ö. 560'a doiru). Kral Suddhodana ile kraliçe Maya'nin oilu, sonradan Buda (yani «Tanri'dan esin almii») adini alacak olan bu bilge, M.Ö. VI. yy.'da Hindistan'in kuzeyinde doidu. Mutlu bir gençlik dönemi geçirdi ama bir gün, insanlarin çektiii acilari seyretmek, onun yaiamini altüst edecekti. 29 yaiinda, bir incir aiacinin altina oturmui düiünürken, «ilham» geliverdi: her türlü istirabin kaynaii, baikalarinin olan ieylere göz dikmekti. Ve saiduyunun yolu, en yüce mutluluk hali olan nirvana'ya ulaimakti. Bunun için her türlü isteiin kesinlikle yok edil...

«Kur'an»da, «Kutsal Kitap»ta, Hiristiyan ve Yahudilerin din kitaplarinda Tanri'nin, iyinin ve iyiliklerin kariisinda yer alan isyanci varlik. Kötü ruhlarin baii olan ieytanin çeiitli adlari arasinda «Lucifer», «Mephistopheles», «Belzebuth» v.b. vardir. ieytan, Tanri'nin rakibi olan, cennetten kovulmui bir kötülük meleiidir. Çeiitli kiliklara bürünür ve her kötülüiün altinda onun parmaii vardir, cehennemin efendisi, karanliklarin hükümdaridir. Ortaçai'da bilgisiz toplumlar, açiklayamadiklari ve bu nedenle de kork­tuklari olaylarin (yildirim, iimiek v.b.), sara gibi bazi sinir hastaliklarini...

LUKA iNCiLi Dört inciliden biridir. Yazari Luka, Antakyali Yahudi olmayan bir aileden gelir. Lukainin kaynaklari hem yazili kaynaklardir hem de isa ile birlikte bulunmui olanlarin sözlü iahitliiidir. Antakya'daki bir çok Hiristiyanin sözleri Onun için belirleyici olmuitur. Lukainin yazdiii incil, daha çok Yahudi kökenli olmayan Hiristiyanlar içindir. Bunun için inananlari cezbedecek öykülere yer vermiitir. Hiristiyan görüiüne göre, Luka ve diier incil yazarlari, bu metinleri kaleme alirlarken, Kutsal Ruhidan ilham almiilardir. Bu incillerin kiymeti de buradan kaynaklanir. MATTA iNCiLi Bu i...

Gerek Hiristiyanlik'ta ve gerekse Musevilik'te, dinin hak ve ayricaliklarina karii suç iileyen kiiilerin din diii sayilmasi demektir. Bu ceza Hiristiyanliiin ilk günlerinden itibaren uygulanmaktadir. Ortaçai'da Papalar, aforozu bir silah gibi kullanarak, krallarin, imparatorlarin bile gözünü korkutmuilardir. Aforoz cezasini vermeye yalnizca papalar, piskoposlar, bir de ruhani meclisler yetkiliydi. Aforozun kaldirilmasi ise ancak papayla ruhani meclisin elindeydi. Katoliklerde iki tür aforoz vardir: Büyük ve küçük aforoz. Büyük aforoza uirayan bir kimse, bütün dini haklarini kaybettiii gibi, ...

Afrika insaninin dinsel dünyasi Avrupalilarinkinden oldukça farklidir. Bununla birlikte Avrupa dininin temelinde yatan birçok kavramda Misir, Hint ve Avrupa etkisini birarada görmek mümkündür. Bu nedenle de çeiitli inanç sistemleriyle dolu olan Zenci Afrika'nin dinsel yaiamini bütünüyle kavramak oldukça güçtür. Ne var ki, Afrika'daki yerli dillerin yeterince öirenilmesi ve Afrika asilli incelemecilerin katkilari ile Afrika dinleri daha bir açiklik kazanmii, dinsel olgulari açiklamak için gerekli olan terim ve kavramlari saptamak kolaylaimiitir. Afrika'daki ilkel çaidai dinler arasinda en çok ...

Bu anlayii, Tanri'nin varliii kariisinda iüpheci bir tavir almaktir. Bu görüi, ilkçai'da Sofist filozof Protagoras tarafindan öne sürülmüitür. Protagoras'a göre, Tanri'nin duyularla algilanamamasi, insanin ömrünün kisa oluiu, Tanri hakkinda bilgi edinmeyi engeller. Huxley, agnostisizm deyimini ilk kullanandir. Ona göre, duyularimizin kavrayamadiii ieyler arasinda Tanri kavrami da vardir. Tanri'yi duyularimizla algilayamadiiimiz için var olup olmadiiini yargilayamayiz. Agnostisizm, doirudan Tanri'yi reddetmemekte, ancak onu bilmenin mümkün olmadiiini öne sürmektedir....

Animizm, doiada insan ruhuna az çok benzer ruhlar bulunduiunu kabul eden dindir. Ruh, sadece insanda yoktur. Canli cansiz her ieyin ruhu vardir. insan, teolojik hale fetiiizm ile bailamii, buna iyi ve kötü ruhlari sokmuitur. Sonra çoktanriciliia geçmii daha az ama daha kudretli ruhlari iiin içine katmiitir. Ardindan bu tanrilari tek bir tanrida birleitirerek tektanriciliia geçmiitir. ilkel insana göre ruh, bedene veya bedenin belli parçalarina bailidir. Can,insanin diiina çikabilir ama bu halde bile bedeni yönetir. Can (dii can) çalinabilir, yenebilir, geri getirilebilir, bazen yamanabilir, ...

Tanri'ya ermiiliii ülkü edinen bir dindir. Kurucusu Belçikali bir maden iiçisi olan Louis Antoine'dir. Antoine, kendinde hastalari iyi etme yeteneii olduiunu ileri süren, ispirtizma meraklisi bir kimseydi. Çevresine birçok çömez toplamayi baiardi. Bunlar, kiliseler kurdular, bu kiliselerin papazlari için özel üniformalar yaptirdilar. Belçika'da, Fransa'nin kuzeyinde, Paris'te, Almanya'da, Polonya'da bu dine inanmii kimselere rastlanir. Louis Antoine 1905- 1910 yillari arasinda kurduiu dinin ilkelerini kaleme almiitir. Buna göre, Antoinizm insanin tanrilaimasina, madde ile maddeden doian hast...

Ateizm kelimesi Yunanca da "Tanri" anlamina gelen "Theos"tan türemiitir. Bu kelimeden de "Tanri inancina sahip olmak" ya da "Tanri'ya inanmak" anlamina gelen theism anlayiii ortaya çikmiitir. Ateizm kelimesi de ingilizce "theism" kelimesinin baiina "a" ön takisinin eklenmii hali olup Türkçeide "tanri tanimazlik" anlamina gelmektedir. inançsizlik denilince hemen akla ateizm gelmemelidir. Mesela insanlarin çoiu inanç sahibi ve bir dine mensup olmasina raimen diier dinleri reddetmektedirler. Diierleri de ayni iekilde davranmakta, sadece kendi anlayiilarini savunarak kariisindaki inaniilari yanli...

Özellikle Hint-iranlilarda oldukça yaygin bir ibadet türüdür. Ateie tapanlar, "kutsal alev" dedikleri iimieii, insanla gökyüzü arasindaki bir köprü olarak görüyorlardi. Atei tanrisi Ehrimen'di. Persler ise Ahuramanza adina sürekli atei yakarlardi. Ateie tapma Parsiler'de de devam etti. Yunanlilar ateiin yararini Hephaistos'ta, ateiten yararlanma sanatini Prometeus'ta, kutsal alevi de Hestia'da tanrilaitirdilar. Roma'da ise Vesta Tapinaii'ndaki sürerkli ateii rahipler korurdu. Zerdüit dinine inananlar da ateie taparlar, kutsal ateiin yakildiii yapiya "ateigâh" derlerdi. Ateigâhlar bu dinin tap...

Bahai dininin kurucusu, Bahaullah Mirza Hüseyin Ali adli bir iranlidir. 12 Kasim 1871'de iran'in Tahran kentinde dünyaya gelen Bahaullah, sürgünde bulunduiu Akka'da (1892) yaiamin yitirdi. Soyu, Türk kökenli Kaçkarlar'a dayanan Bahaullah, çaidaii olan Ali Mehmet Bab'in öiretilerinden etkilendi; Musevilik, Hiristiyanlik ve islamiyet gibi tek tanrili dinlerin yani sira Budizm, Brahman ve Zerdüit gibi çok tanrili dinlerin araitirdi, bilgilerini artirdi. iiraz'da kendi görüilerini yaymaya bailadiii (1848) sirada, "Ali Mehmet Bab'in görüilerini savunuyor" gerekçesiyle kovuituruldu.1852'de Baidat'a...

Haci Bektai-i Veli'nin izini sürenlerce, onun adina kurulmui bir tarikattir. Ali ve On iki imam sevgisine dayanir. Olgunluk, insan sevgisi, özdeilik, eiitlik, özgürlük ilkelerini oluiturur. Varlik birliii görüiüne, insanin kutsalliiina inanir. Görünüie deiil, öze önem verir. Bektaiiliiin içerdiii düiüncelerin odaiini oluituran sevgi "Evren-Tanri- insan" birliiini kavramayi amaçlar. Velayetname'ye göre; Haci Bektai-i Veli bütün insanlarin kardei olduklarini, yeryüzünden ortaklaia, barii içinde yararlanilmasi gerektiiini, varlik birliiinin gerçekliliiini, insanin tanrisal niteliklerle donatildi...

M. Ö. 4. yüzyilda, Hindistaniin kuzeydoiusunda, Brahmancilik'in sert uygulamalarina alternatif olarak kurulan, Buddhacilik veya Budizm olarak bildiiimiz ekolün mimari olan Gautama Buddhainin yaiami hakkinda kesin ve net bir bilgi birikimine sahip deiiliz. Çeiitli kaynaklarda, O'nun M. Ö. 560-480 yillari arasinda yaiadiii belirtilmektedir. Gautamaiyi Himalayalarin eteklerinde Lumbini Ormani'nda dünyaya getiren annesi, doiumdan yedi gün sonra ölmüitür. Çocukluk ve gençlik çaiini sorunsuz bir iekilde yaiayan Buddha, çevresindeki acilardan etkilenerek, ailesini birakip çok siki bir çileye girmiit...

1509-1564 yillari arasi yaiamii isviçreli teolog. Piskopos olan babasinin etkisiyle küçük yaita dinle ilgilenmeye bailadi. 1523'te Paris'e giderek felsefe ve mantik eiitimi yapti. Daha sonra, Orleans ile Bourges'da teoloji ve hukuk öirenimi gördü. Stoaci düiünürlerden etkilendi. 1536'da Hristiyanlik üzerine yazdiii Hristiyan Dininin Bailayici ilkeleri adli kitabi ile ünlendi. 1541'de Cenevre Belediyesi'nin çairisina uyarak bu kentte bir kilise okulu kurdu. Katolikliie dönüi yönündeki baskilara kentin ancak Calvin'in önderliiinde direnebileceiini düiünen Cenevreliler ona yüklü bir maai bailadi...

Jean Calvin'in XVI. yy bailarinda ortaya attiii görüilere dayanarak kurulan bir Hirisiyan mezhebi. Bu dinsel inanç sistemi, ilk kez Cenevre'de, daha sonra Hollanda, iskoçya, Almanya ve Fransa'da kurulan yeni kiliselerde örgütlendi. Calvincilik, toplumsal kurumlari; gelenekçi din anlayiiina göre deiil de, Hristiyanliiin bailangicindaki özüne göre düzenlemeyi savundu. Bu amaçla bilimsel geliimelere koiut bir eiitim-öiretim uygulamaya çaliiarak yeni bir teknoloji oluiturdu....

17. Yüzyilda Fransa ve ingiltere'de ortaya çikan bir anlayiitir. Bu görüi, Tanri'yi akla dayanarak açiklamak ister. Dindeki mucizelere, boi insanlara karii çikarak batil görüi ve dogmalardan insani koruyarak, insanlarin din çerçevesi içinde akilli, bilgili ve sorumlu biçimde davranmalarini amaçlar. Deizm, laikliiin doimasi ve geliimesinde etkili olmuitur. Deizm'e göre Tanri, ilk neden olarak evreni yaratmiitir. Tanri, varlik düzenini bir kere yaratmiitir ve daha sonra müdahale etmesi akla aykiridir. insan için en önemli ödev, Evren'i ve yasalarini akil yoluyla bilmek ve anlamaktir. Dinlerdeki...

Hindistan: Dünya, bir kaplumbaianin üzerinde duran dört fil tarafindan tutulmaktadir. Kaplumbaia da bir kobranin üzerinde dengede durmaktadir. Bu hayvanlardan herhangi biri hareket edince, Dünya sallanir. Assam (Bangladei ve Çin'in arasinda): Dünya'nin içinde yaiayan bir insan irki vardir. Bu insanlar, yer yüzeyinde insan olup olmadiiini anlamak için zaman zaman yeri sallarlar. Çocuklar sarsintiyi hissettiklerinde, iiYaiiyorum, yaiiyorumii diye baiirdiklari zaman Dünya'nin içindeki insanlar yer yüzeyinde insan olduiunu anlarlar ve sarsintiyi keserler. Sibirya: Dünya, bir kizak üzerindedir ...

Hiristiyanlikta bir akim. Bilinircilik de denir. Yunanca gnostikos (bilgiye sahip insan) sözcüiünden türetilmiitir. Tanrisal, mutlak bilgiye bir anlik aydinlanmayla, sezgiyle ulaiilabileceiini ileri süren bir dinsel akim. ilk çai Yunan felsefesi ile Hiristiyan dininin görüilerini kaynaitirmaya çaliian, felsefeciler tarafindan milatttan sonra I. ve II. Y.y' larda oluiturulmuitur. Bu akimin savunuculari, dinlerin mutlak bilgiyi sailamada yetersiz olduklari görüiündedirler. Bu nedenle de Hiristiyanlar tarafindan sapik bir tarikat olarak görülürler. Çünkü onlar için saltik bilgi, dinsel bilgiler...

Hinduizm çok kapsamli ve genii bir dindir. En üstte bulunan Realite'ye tapar ve bütün insanlarin er geç gerçeii fark edeceiini belirtir. Ebedi bir cehennem ve lanetlenme diye bir iey yoktur. Tek tanriciliktan tanriya inanan düalizme kadar bütün ruhsal yollari kabul eder. Her varlik kendi yolunu seçmekte özgürdür; bunu ister duayla, ister inzivayla, ister meditasyonla yapar, isterse fedakârca davraniilarla. Tapinaklarda tapinmaya, kutsal metinlere ve guru disiplini geleneiine önem verir. Dinsel bayramlar, haç, kutsal ilahiler ve evlerde tapinak uygulanan geleneklerdir. Hindu yolunu sevgi, iid...

Hurufilik, kimi araitirmacilara göre ayri bir din, kimilerine göre bir mezheptir ya da yalnizca bir tarikattir. Ne var ki tüm araitirmacilar Hurufiliiin harflere olan özel ilgisi üzerinde birleiirler. Zaten bu akimin çeiitli yapitlardaki tanimlari doirudan Hurufilikiin bu niteliiini vurgulamaktadir. Örneiin Orhan Hançerlioiluinun iFelsefe Ansiklopedisiinde Hurufilik, iharflerden dinsel anlamlar çikaran iran içrekçiliii (ezoterizmi)i olarak tanimlanmaktadir. Britannicaida yer alan tanim da iharf ve rakamlarin çeiitli yorumlanmalari üzerine kurulu bir inanç dizgesii biçimindedir. Zaten ihurufi s...

Her iey, Sir Leonard Wooley isimli amatör bir ingiliz arkeoloiun Mezopotamya'da yaptiii kazilar sirasinda bailamiiti. Ele geçen bulgular, o güne kadar bir efsane gözüyle bakilan Nuh Tufaniyla bailantiliydi. Bati insani çok hakli sebeplerden dolayi Kitab-i Mukaddes'i güvenilir bir kitap olarak saymadiii için bu kitapta anlatilan Tufan olayini da mitolojik bir hikaye olarak deierlendirmekteydi. Ama Wooley'in araitirmasi bu inancin yanliiliiini ortaya koyuyordu. Özellikle sevinenler Hiristiyan ve Yahudi din adamlari oldular. Derhal heyetler oluiturulup çaliimalara bailanildi. Bu arada dünyanin ...

Kur'ân-i Kerim'in 111 ayetten müteiekkil olan 12. suresi, Yusuf aleyhisselamin hayatini anlatmaktadir. Allahü Teala Yusuf aleyhisselama ait bu kisayi "ahsenu'l kasas/kissalarin en güzeli ieklinde vasiflandirmiitir. Yusuf aleyhisselam, Hazret-i Yakub'un oiludur. Dedesi Hazret-i ishak, babasinin amcasi Hazret-i ismail, büyük dedesi ise Hazret-i ibrahim'dir. Hem kendisi, hem de atalari Efendimizin bir hadis-i ieriflerinde "el Kerim/keremli" sifati ile yadedilmiilerdir. Her peygamber gibi sikinti ve belalarla imtihan edilmii ve çektiii aci ve izdiraplardan sonra günün birinde kendisine risalet ver...

Jainizm insana ait en yüce mükemmelliiin ortaya çikarilmasina uiraiir. Bu mükemmellik, orijinal safliii içinde bütün istiraplardan, doium ve ölüm engelinden baiimsizdir. "Jain" terimi Sanskritçe "Jina" (fatih) kelimesinden çikarilmiitir ve bu fenomen dünyasinda empoze edilen bu sinirlarin üstüne çikmayi ima eder. Jainizm, mükemmel olan insandan daha yüksek bir varliii ya da bir Tanri'yi tanimayi gerekli görmez. Varliklarin ne bailangici ne de sonlari vardir, hepsi ölümsüzdür. Varliklari üç ana sinifa ayirir: Henüz geliimemii olanlar; geliime yolunda olanlar ve tekrar doiui sürecinden kurtulup...

Katoliklik; katolik dogmalarini, çaidai bilimle uyuiturmaya çaliian felsefe akimidir. Katoliklik Hiristiyanlikta papayi baikan taniyan mezhebi dile getirir. Protestanliiin ortaya çikiiina kadar bu anlayii, bütün Hiristiyanliii kapsamii ve ortaçai boyunca Avrupa'ya egemen olmuitur. Yunanca 'evrensellik' anlamina gelen 'to katalou' sözcüiünden türemiitir. Ayni zamanda Agustinusçuluiu canlandirmak isteyen çaidai bir dinsel felsefe anlaminda kullanilir. Saint Agustunus ile Saint Thomas'in çailarina uygun olarak geliitirdikleri katoliklik felsefesi anlaminda da kullanilmaktadir. Bu felsefe, Roma ...

Hz. isa'nin havarilerinin çabalari sonucunda Roma imparatorluiu'nda Hiristiyanlik yayildi. Roma imparatorluiu, Hiristiyanliiin yayilmasini önlemeye çaliiti. Ancak baiarili olamadi. 381 yilinda Roma, Hiristiyanliii resmi din olarak kabul etmiitir. Havari Sen Piyer'in Roma'daki vekiline ''Papa''adi verilmiitir. Ortaçai'da Hiristiyanlar, iki büyük mezhebin etkisinde kaldilar. Bunlardan Katolik Mezhebi'nin dini lideri Roma'daki Papa, Ortodoks Mezhebi'nin dini lideri istanbul'daki Patrik idi. Özellikle Papalarin elinde genii yetkiler vardi. Bir kimseyi aforoz ederek dinden çikarabilirdi. Aforoz ed...

Aleviliiin bir koludur. Genellikle Anadolu Alevilerine verilen addir. Ne zaman, kimce kurulduiu bilinmiyor. Selçuklar döneminden bu yana bir inanç kurumu olarak yaygindir. ismail Sevafi'nin savaita erlerinin giydikleri, Kizil bailiktan ya da Uhud Savaii'nda Peygamber'in yaralanmasi sonucu kanini gören Ali'nin sonraki bütün savailarda kizil bailik giydiiinden kaynaklandiiini söyleyenler varsa da kesin deiildir. Kizilbailik üç ilke üzerine kuruludur. Adama muhabbet, deme muhabbet, nura muhabbet. Kizilbailik On iki imam inancina dayanir....

Manicilik (Manihæism, Manihaism) III. yüzyilin son yarisinda Mani tarafindan kurulmui bir dindir. O güne dek bilinen tüm dinsel sistemlerin gerçek sentezi olduiu ileri sürülmüitür. Manicilik aslinda Zerdüit Düalizmi, Babilonya folkloru, Buddhist ahlâk ilkeleri ve Hiristiyan unsurlarin bir kariiimindan oluimaktadir. Bu bileiimde önde gelen anlayii iki ezelî ilkenin, iyi ve kötünün, çatiimasidir. Bu bakimdan din tarihi araitirmalari, Maniciliii bir tür dinsel Düalizm (ikicilik) olarak siniflandirmiilardir. Bu din, hem Doiu'ya, hem de Bati'ya doiru olaianüstü bir hizla yayilmii; Kuzey Afrika, is...

Yaklaiik olarak yüz elli yildan bu yana, mason tarihçiler geleneksel tarihlerini çeiitli yöntemlerle araitirma çabasindadirlar ve 1717 yilinda ingiltere Büyük Locasinin kuruluiundan önceki dönemlere iliikin, belgelere dayanan gerçek kanitlarin taramasina giriimiilerdir. Diier taraftan, bu tür bilimsel sayilabilecek araitirma ve yayinlara kariin, gizemci ya da romantik diye tanimlayabileceiimiz bazi mason araitirmacilarin iileri daha da kariitiran yayinlari da süregelmektedir. Bu durumda, düiünsel masonluiun tarihine iki temel yaklaiimin bulunduiunu ileri sürebiliriz; doirulanabilir olgu ve b...

Ermenistan'da Hiristiyan inanci, II. ve III. yüzyillarda hizla ilerlemii ve III. yüzyilin sonlarinda (287 yilinda) ya da IV. yüzyilin baiinda (301 yilinda), Hiristiyanlik resmi din olarak Ermeni ulusunca kabul edilmiiti. Hiristiyan inancina baili akimlar, Kuzey-Bati yönünden "Helen Tipi" ve Güney-Bati yönünden "Suriye Tipi" biçimlerinde Ermenistan'a girip tüm IV. yüzyil süresince yan yana var olmuilardi. Ayrica pagan inançlar da Hiristiyanliiin kabul edilmesinden çok sonralarina kadar etkisini sürdürmeyi baiarmiiti. Öteden beri süregelen Zerdüitçü ve Mazdeist kurum ve gelenekler de bir anda s...

Tanri ile Evren'i bir, ayni ve özdei kabul eden görüitür. Panteizm, anlam olarak tümtanricilik demektir. Panteizme göre Tanri'nin Evren'den ayri ve baiimsiz bir varliii yoktur. Tanri; doiada, nesnelerde, insan dünyasinda vardir. Her iey Tanri'dir. Bu anlayii; Hindu, Buda Dinlerinde hayalgücü geleneiine göre bir panteizmi gösterir. Bir felsefe tasarimi olarak panteizm ise, eski Yunan Felsefesi'nde Plotinos, Rönesans'tan sonra Giordano Bruno ve Spinoza tarafindan temsil edilmiitir. Tasavvuf (mistisizm) düiüncesi de özünde bir panteist anlam taiimaktadir. Hallac-i Mansur ve Mevlâna bu düiünceded...

isa'nin diriliiini dile getiren Paskalya, Hiristiyanlik'in en büyük bayrami sayilir. Paskalya Günü, ilkbahar gün dönümünün yaiandiii 21 Mart'ta dolunayin görülmesinden sonraki ilk pazar günüdür. Bu nedenle Paskalya Günü'nün tarihi deiiiebilmekle birlikte genellikle, Paskalya tarihi için nisan ayinin ikinci pazari önerilir. Paskalya, perhizle geçen bei haftalik (büyük perhiz) bir hazirlik dönemi ile son haftayi (kutsal hafta) kapsar. Paskalya Günü'nde (paskalya pazari) sona erer. Pentekostes (hamsin) yortusuna kadar süren 50 günlük döneme, Paskalya dönemi (hamsin dönemi) adi verilir. Paskalya...

Bizans Kilisesi'nin devami olan Rum Ortodoks Patrikhanesi 330 yilindan beri süregelmektedir. Ortodoks Kilisesi'nin baiinda bulunan baipapaza patrik, onun makamina ve bulunduiu yere de patrikhane denir. Bütün dünyada bulunan 5 Ortodoks patrikliiinin en büyüiü istanbul'dakidir. Fener Rum Ortodoks patriii bütün Ortodokslarca dünya patriii sayilir. Öteki 4 Ortodoks patriii Moskova, iskenderiye, Antakya ve Kudüs'tedir. Önceleri bütün Hiristiyanlarin baili bulunduiu kiliselerin sayisi üçtü. isa'nin havarilerinden Petrus'un kurduiu Roma Kilisesi, Paulus'un kurduiu Antakya Kilisesi ve Yuhanna'nin kur...

Katolik Kilisesi'nin bozulmasi ve dini amaçlardan uzaklaimasi üzerine 16. yüzyilda Almanya'da bailayarak diier Avrupa Ülkelerine yayilan dini alandaki yeniliklere Reform denilmiitir. Reform'un Nedenleri Katolik Kilisesi'nin bozulmasi ve islahat fikrinin yayilmasi. Hümanizm sayesinde Hiristiyanliiin kaynaklarina inilmesi, incil'in milli dillere çevrilerek temel ilkelerin ortaya konulmasi. Matbaanin yayginlaimasi ile okuma-yazma bilenlerin artmasi üzerine Katolik Mezhebi'nin sorgulanmaya bailanmasi. Endülüjans sorununun ortaya çikmasi, para kariiliiinda kilisenin günahlari affetmesi. R...

iki ana bölüm vardir. Birincisi, hepsi birbirine benzeyen 13 eski mezheptir. ikincisi iinto Eyaleti olarak bilinir ve en yüce ifadelerini imparatora tapmada ve Eyalet ile aileye sadakatte bulan sonraki sentezlerdir iinto'ya ("Ruhlarin Yolu" nu iiaret eden Çin karakterleri iin ve Tao'dan alinmiitir) anavatani Japonya'da Kamonomiçi denmektedir, Kami çok Tanri ya da doia ruhlari demektir. iinto türbeleri Japonya'da 100.000'in üzerindedir. Türbelerde hiçbir resme tapilmaz; Kamilerin orada olduiu farz edilir. Sunak üzerine günlük olarak taze yiyecekler, su, tütsü vb. ieyler konur. Tüm evrenin kuts...

Antakya Süryani Kilisesi, ilk kurulduiu dönemlerde coirafi konum itibariyla Doiu Kilisesi ve Bati Kilisesi olarak iki kola ayrilmiitir. Pers Hükümdarliii'nin sinirlari içinde yaiayan Süryaniler Doiu Kilisesi'ni; Roma imparatorluiu'nda yaiayanlar ise Bati Kilisesi'ni oluituruyordu. Ancak bir birlik anlayiii içinde faaliyetlerini yürüten Kilise'nin içinde iki nedenden dolayi anlaimazliklar çikti. Bu nedenlerden birincisi, Bizans'in Doiu halklari üzerindeki baski uygulamalari ve kendi çikarina yönelik olarak oynadiii politik oyunlardir. ikincisi ise, kendisi de Süryani kökenli olan istanbul Patr...

Taoculuk, Çin kökenli bailica iki dinsel felsefi sistemden biridir. Konfiçyüsilikle birlikte 2000 yildan fazla Çin'de yaiamin her alanini biçimlendirmii, Çin kültürünün ulaitiii Kore, Japonya ve Vietnam gibi baika Asya ülkelerinde de etkileri görülmüitür. Resmi, pragmatik Konfiçyüsçü gelenekten farkli olarak doiaya uygun davraniii, kendiliiindenliii, mistik ve metafizik yaiantiyi, yönetimde müdahaleden kaçinmayi ve toplumsal yaiamda ilkelliii savunan bir düiünce ve inanç sistemidir. Çin toplumunda Konfiçyüsçülüiün dengeleyecisi ve tamamlayicisidir. Çin geleneiinin bütünü içinde Konfiçyüsçülü...

Bu anlayiia göre Tanri yaraticidir, oluiun kaynaii ve koruyucusudur. Tanri güç, gerçeklik ve deier bakimindan en yüksek varliktir. Ezeli ve ebedi olan salt akil ve iyilik olan yüce bir iradedir. Teistler Tanri'nin varliiini bazi kanitlarla temellendirmeye çaliimiilardir. Ontolojik Kanit Tanri kavramindan Tanri'nin varliiini çikartmaktir. Bu kanitlama, Ortaçai'da St. Anselmus ve Yeniçai'da Descartes tarafindan geliitirilmiitir. Hudus (Varliiin ortaya çikmasi) Kaniti Sonradan meydana gelen her iey, mantiken onu meydana getiren bir varliia muhtaçtir. Evren de zaman içinde sonradan meydana gel...

IX. asrin ortalarindan itibaren geliien askeri, ticari ve dini münasebetler neticesinde Türkler büyük gruplar halinde birbiri arkasindan Müslüman olmaya bailadilar. IX. asrin ikinci yarisinda Samanilerin hakimiyetine geçmii olan iehirlerin (Talas, isficab) halkinin çoiunluiunun Müslüman olduiunu söyleyebiliriz. Ancak büyük rakamlara ulaian din deiiitirmeler X. asirda bailamiitir. Nasr b. Ahmed'in Talas seferi ve isficab beglerinin faaliyetleri sonunda Balasagun'un batisindaki Ordu iehrinde oturan Türkmen meliki islam'i kabul etmii ve isficab beylerine vergi vermeye bailamiitir. Türk boylari a...

Hiristiyanliia göre, kiiinin isa'nin dinine katilmasinin hukuksal ve kutsal simgesi olan vaftiz "vaftiz töreni" adi verilen özel bir törenle gerçekleitirilir. Sözcük Yunanca "Baptisis" sözcüiünden türetilmiitir. Hiristiyan doiui günlerinde, isa'nin ortaya çikiiindan öncede varolduiu, incil'de adi Vaftizci Yahya olarak geçen Aziz Yahya'nin yüceltilmesinden, "Doirusu size derim: Kadinlardan doianlar arasinda: Vaftizci Yahya'dan daha büyüiü çikmamiitir; fakat göklerin egemenliiinden daha küçük olan ondan daha büyüktür. Vaftizci Yahya'nin günlerinden iimdiye kadar göklerin egemenliii zorlaniyor" ...

Yezîdilik, Hâricîliiin ibâziyye Mezhebinden türeyen ve zamanla ayri bir din sayilan koludur. ieytana tapmakla suçlanan, gerçekte varliiin birliii inancina sahip olan bütün tasavvuf tarikatlari gibi her ieyi bu arada ieytan'i da tanri sayan bir inançtir. Melek Tâvus dedikleri ieytan, Yezîdiliie göre, Tanri'nin celâl (kizginlik) niteliiinin varlaimasidir. Yezîdilerin asillari Kürtçe olan Kitab'ül- Cilve ve Mushaf-a Rei adli iki kutsal kitabi var. Kitab'ül- Cilve'nin, kurucu Yezîd'in, geleceiini haber verdiii yeni peygamber ieyh Adî 'ye (XII. yy.) Melek Tâvus tarafindan vahiy edildiiine inanirla...

Zerdüit ahlakçiliiinin temelini iki ilke oluiturur; Hayatin devami ve kötülüie karii mücadele. Hayati devam ettirmek için insan, topraii iilemeli, hayvan yetiitirmeli, evlenmeli ve çocuk sahibi olmalidir. inzivaya çekilmek ve bekârlik kinanmaktadir. Saflik ve kirlilikten (ölüm, cinler vb.) kaçinmak deierli sayilir. Kötülükle savaimak için insanlar kötülüiün güçlerine ve onun yaninda olan insanlara karii gelmelidir. Zerdüitlük iki zit gücün evrensel yönetimini tanirken, tek tanriciliii vurgular. iyiliiin güçlerini Ahura Mazda (Aklin Efendisi) yönetir, kötülüiün güçlerini ise Agna Mainyu (Ahrim...

Tanri'nin israiloiullari'na Musa araciliiiyla bildirdiii din kurallarinin bütünü. Tektanrici büyük dinlerin en eskisi Musevîliktir. Musevîlik Yahudi ulusunun geleneksel dinidir. Yahova ve «On Emir» israiloiullari Milattan 2 bin yil önce Filistin'e yerleimiilerdi. Birkaç kabileye ayrildilar. Bunlardan Yahuda kabilesi sonradan ülkenin bütününü egemenliii altina aldi. Bu kabilenin adindan türeyen Yahudilik ve Yahudi sözcükleri, sonradan Musevîlik ve Musevi sözcükleriyle kariilandi. Musevîliiin kurallari Musa'nin ilkelerinden doidu, ama israil halkiyla birlikte geliiti. Bu imanin temeli tek ...

«Kur'an»da adi geçen 28 peygamberden biridir. ibrahim'in M.Ö. 1263 yillarinda yaiadiii söylenir. Yahudi, Hiristiyan veya Müslüman olsun, Tanri'ya inanan herkes için ibrahim, sadece bir efsane kahramani deiil, dinî inançlar açisindan, tektanrili dinlerin ortak atasidir. Devrin hükümdari Nemrut, falcilarin bir sözüne uyarak, yeni doian bütün erkek çocuklari öldürtüyordu. Bu yüzden anasi Uia, ibrahim'i bir maiarada gizlice doiurdu. ibrahim Tanri'nin «bir» olduiuna daha küçük yailarda, bu maiarada inanmiiti. Sonra, maiaradan çikti, halkin içine kariiti. Babasi Azer'in yaptiii tahta putlari pazard...

Hiristiyanliiin kurucusu; daha önceki peygamberlerin, geleceiini haber verdikleri isa'ya, «Tanri tarafindan gönderilen» anlamina «Mesih» de denir. Hiristiyanlar tarafindan Tanri'nin oilu sayilan isa, kendisine inanmayanlarin gözünde, herhangi bir Yahudi peygamberinden baika biri deiildir. Kim olursa olsun, isa'nin, tarihin en dikkate deier kiiilerinden biri olduiuna kuiku yok; çünkü bildirisi, havarilerinin yazdiii incil'lerle insanlara ilettiii o sonsuz sevgi ve kardeilik bildirisi, insan düiüncesinin geliimesini derinden etkileyecektir. isa, kendi adini taiiyan çaidan, yani Milattan birkaç...

Hz. Muhammet'in getirdiii, Tanri buyruiuna inananlarin dini ve uygarliii. Arapça seleme (Tanri'ya tamamen bailanmak) kökünden gelen islâm sözcüiünün kariiliii «Tanri'ya ve onun buyruklarina kayitsiz iartsiz inanan»dir. Bu sözcük ayni zamanda, Hz. Muhammet araciliiiyla ilkeleri bildirilen ve Müslüman adi verilen (Arapça islâmliii kabul eden. anlamina, müslim'den) 600 milyon insani bünyesinde toplamii büyük bir dinin de adidir. Çok kisa bir süre içinde bütün dünyaya yayilan islâm dini, bu hizli geliimesini özellikle, ilk mensuplarinin savaiçilik yeteneiine borçludur. Endonezya'dan ispanya ve G...

islâm dininin ana kurallarini insanlara bildiren Kur'an, Hz. Muhammet'in konuituiu Arap dilinde inmiitir. Ancak, Arap diliyle bildirilmii olmasi onun yalniz Arap ulusuna gönderildiiini göstermez. Kur'an'in içinde de belirtildiii gibi Tanri, kendi evrenselliiine uygun olarak onunla bütün insanliia hitap eder. Kur'an'in amaci bütün insanlari iyiye, doiruya yöneltmek, kötülüklerden kurtarmaktir. Kur'an'in iniii Kur'an, Hz. Muhammet 40 yaiina bastiii sirada, Allah tarafindan ona peygamberlik gönderildiii zaman indirilmeie bailadi. «ikra» (oku) buyruiuyla bailayan ilk vahiy, peygambere Mekke'de g...

Bir kismi en az 30 yüzyil önce yazilmii olan Kutsal Kitap, bailica iki bölümden oluiur. Hem Musevilerin, hem Hiristiyanlarin okuduiu birinci ve uzun kisma Eski Ahit, isa'nin doiuiuyla bailayan ve yalniz Hiristiyanlarca okunan ikinci kisma Yeni Ahit denir. Dünyanin Yaratiliii Eski Ahit, dünyanin ve insanin yaratiliiini, Âdem ile Havva'nin hikâyesini anlatan Tekvin (olui, yaratma) ile bailar. Bu kitap, Tanri'nin imgesi olarak yaratilan insanin yüceliii konusunda, hem dramatik, hem hayali, gerçek bir derstir. Erkeiin eii ve dengi olan kadin, onunla birlikte, baika erkekler ve kadinlar doiurmakl...

Eski Yunanlilar yazgilarini öirenmek için Apollon kâhinine baivurmak üzere Delfi'ye (Delphoi veya Delphi) veya Asklepios'tan iifa dilemek üzere Epidauros'a giderlerdi. Yahudiler yilda bir defa Kudüs'e, Müslümanlar ise Kabe'yi ziyaret ve tavaf etmek üzere yaiadiklari süre içinde en az bir defa Mekke'ye gitmek zorundadirlar. islâm'da Hac Müslümanlikta hac, dinin bei iartindan biridir ve yalniz yilin belli zamaninda Kabe'ye yapilan ziyarete denir. Diier kutsal yerlerin ziyaret edilmesine hac denmez. Hac günü Kurban Bayrami'na rastlayan 10 zilhiccedir. Bu töre Araplarda islâm'dan önce de vardi....

Türk mutasavvifidir (1210-1271). Bektaiî tarikatinin kurucusu olan Haci Bektai Veli, Doiu iran'da Horasan bölgesindeki Niiapur kentinde doidu. Horasan'dan Sivas'a geldi, sonra Amasya'ya giderek Baba ishak'a mürit ve halife oldu. Bir süre Kiriehir ve Kayseri'de kaldiktan sonra Hacibektai'a (eski Sulucakarahöyük) yerleiti. Selçuklular zamaninda dinî-askerî bir topluluk olan Bâciyâni Rum topluluiu önderlerinden Hatun Ana'yi evlât edindi. ieyhi Baba ishak'in Selçuklulara karii ayaklanmasi sirasinda Baba ishak'la birlikte Haci Bektai'in kardeii Mentei de Sivas'ta öldürüldü. Bektaiî Babasi Haci B...

«Hiristos» da denen (Yunanca «khristos», kutsanmii'tan) isa Peygamber'e inananlarin ve öiretisini benimseyenlerin dinidir. isa, Roma imparatoru Augustus zamaninda Yahudiye'de (bugünkü Filistin), Beytüllahm'da Bakire Meryem'den doidu. 30 yil kadar sonra, Kudüs'te imparator Tiberius'un saltanati döneminde çarmiha gerilerek öldürüldü. Mesaimin kapsami ve özgünlüiüyle ilgi çeken isa, Hiristiyanlarca (bugün l milyardan fazladir) inciri, yani sinirsiz bir merhamet yoluyla insanlarin nasil kurtulacaiini bildiren «Mü j de »yi öiretmek üzere dünyaya indirilmii, Tanri'nin oilu kabul edilir. isa'nin öi...

Yilin birinci günü ve Hiristiyanlarin, isa'nin doium gününü kutladiklari yortudur. Türkiye'de yilbaii 1935 yilindan beri tatil günüdür. Bu tatil, 31 aralik öileden sonra bailar, l ocak akiami sona erer. 31 araliii 1 ocaia bailayan gece yeni yilin kutlanmasi da, Hiristiyanlarca yüzlerce yildan beri bayram kabul edilen Noel yortusu'na özenilerek edinilmii yeni bir aliikanliktir. Noel Gece yarisi ayini, iiiklarla donatilmii çam dallari, hediyeler, gece yarisi yemeii gibi gösterilerle kutlanan bir din ve aile bayrami olan Noel (Latince natalis[dies], doium [gün]'ünden) her yil 25 aralikta, isa'n...

iamanizm terimi, daha ziyade Sibirya, Moiolistan ve komiusu olan coirafyada yaiayan halklarin doia kültüyle karakterize edilen dinlerine göndermektedir. iamanizm, esas olarak avci toplumlarinda bulunan bir düiünce tarzidir. Bu anlayiita, hayvanlarin ve bitkilerin bir takim 'ruh'lar barindirdiiina ve bu ruhlarin doiaya can verdiiine (hayvanlarin üremesi, bitkilerin büyümesi, yaimurun yaimasi, iimieklerin çakmasi, vb.) ya da tam tersine ölüme götürdüiüne inanilmaktadir. iamanlar, belirli anlarda (törenler) transa girerek bu ruhlarla temasa geçme yeteneiine sahip kiiilerdir. Dortier'e (2000) gö...

Totemizm yaygin kullaniminda, bir totem etrafinda örgütlenmii bir dini ifade etmektedir. Totem, bir kabilenin atasi olarak kabul ettiii ve adini taiidiii bir hayvan veya bitkidir. Çoiu kez kutsal bir nitelik taiiyan kabilenin atasi, kabilenin yasaklar sisteminin de temel dayanaii olmaktadir. Ancak günümüzde etnologlar, totemizmi salt bir din olarak görmemektedirler. Etnologlarin temel ilgi konularindan birisi, modern olmayan ya da ilkel toplumlardaki düiünce biçimidir. Bu düiünceler, bazi yazarlara göre canli varliklarin iki temel öiesi olan 'ruh' ve 'beden' arasi iliiki üstüne temellenmekted...

Ruh göçü Yunanistan'da "Orphik" denilen dini bir akima paralel olarak ortaya çikmiitir. Orphik kelimesi efsanevî bir iarkici olan Orpheus'un adindan gelir. Ancak bu akimin adindan çok, asil kendisi dikkat çekicidir. Orphik dininin Tanrisi Yunanistan'a kuzeyden, Trakya'dan gelmii olan Dionysos'tur. Tanri huzurunda, bai kütüiü (asma) kutsaldir. Bir baika deyiile: Dionysos kendinden geçme ve sarhoiluk durumlarini kutsar. Bu dinin inananlari kendinden geçme ve sarhoiluk durumunda Tanriya tapinirlar. Oysa Homer döneminin Tanrilari, herieyden önce, kariimiza idealleitirilmii insan biçimlerinde görü...