Ephesos Kentiinin yerleiim yeri bir çok kez deiiiikliie uiramiitir. ion göçmenlerinin kurduiu ilk yerleiim yerinin nerede olabileceii konusunda birçok görüi ortaya konmuitur. Bir grup bilim adami eski kentin; Ayasuluk Tepesiinde, J.Keil ise, Panayir Daiiinin kuzeyindeki Akropolis Tepesiinde (Koressos) kurulduiunu düiünmektedir. Koressos olarak bahsedilen tepe ise iimdiki stadionun bati yamaci olmaliydi. Tepenin önemi denize hakim ve korunakli bir yerde olmasindandir. Bir grup bilim adamina göre ise, Koressos olarak bahsedilen dai, bugünkü Bülbül Daii olmalidir. Bu durumda Koressosiun tam yeri...

Hellen dünyasinin en büyük yapisi, Antik Çaiiin tamami mermerden inia edilmii anitsal ölçüdeki ilk mimarlik eseridir. Her ne kadar bugün Artemisioniun yerinde bazi temel kalintilarindan baika biriey kalmamiisa da, kazilar sirasinda ele geçen parçalarin yardimiyla bu çok önemli eserin bir rekonstüksiyonunu çizmek olanaii doimuitur. ion kolonizasyonu öncesinde Artemis Tapinaiiinin yeri, yörenin sakinlerince tapinilan Anadoluinun ana tanriçasi Kybeleiye ait kutsal bir alandir. ingiliz arkeologlarinca yürütülen kazilarda Arkaik Artemisioniun altinda üç yapi evresinin varliii saptanmiitir. Arka...

Ephesos Kentiinin Ticaret Agoraisi Hellenistik Dönemide kurulmuitur. Agoranin ion düzenindeki bati kapisindan ele geçen mimari parçalar, Hellenistik Dönem stil özelliii göstermektedirler. Bununla birlikte 110x110 m. ölçüsündeki dört kenari stoalar ile çevrili agoranin, Augustus ve Neron zamaninda yapilan eklerle geniiletildiii, ayrica Karakalla Dönemiinde de büyük ölçülerde restore edildiii anlaiilmaktadir. Agoranin doiusunu oluituran Dor düzenindeki iki katli çift katli stoa, Neroniun (M.S. 54-68) imparatorluiu zamaninda inia edilmiitir. Pazar yerinin güney doiu kapisi ise M.Ö. 4. ya da 3. yi...

Tapinak muhtemelen Misirli kolonistler tarafindan yaptirilmiitir. Ticaret Agorasiinin bati kapisi doirultusunda, 24 m. geniiliiinde ve 160 m. uzunluiunda bir çeiit stoa biçiminde uzantisi bulunmaktadir. Buradan Serapis Tapinaiiina ulaiilmaktadir. Tapinak üç yani stoalar ile çevrili bir alanin güney kesimine bitiiik, çevreye egemen durumda inia edilmiitir. Cellanin üzeri tai tonozla örtülmüitür ve önünde 8 Korinth tarzi sütunlu bir portiko bulunmaktadir. 29 m. geniiliiindeki cellayi örten aiir tonozu taiiyabilmek için duvarlar çok kalin yapilmiitir. Alt çaplari 1,5 m., uzunluklari 14 m. olan mo...

Ephesosiun iyi korunmui yapilarinin en büyüiü ve en etkileyicisi tiyatrodur. Yaklaiik 100 yil önce kazisi yapilan tiyatronun kazi ve onarim çaliimalarina bir proje kapsaminda 1993 yilinda tekrar bailanmiitir. Ephesos tiyatrosu, Bergama ve Miletos gibi batiya bakiiimli tiyatrolardandir. Bu özelliii, oturduiu arazinin topografik yapisindan kaynaklanmaktadir. Arazi, auditoriumun oturabileceii bütün özelliklere sahip olup Bergama Tiyatrosu gibi çok dik olmasa da, oldukça meyilli bir strüktüre sahiptir. Ancak, kuzey ve güney analemma duvarinin üst cavealara ulaiabilmesi için yapay bir dolguya gerek...

Vedius Gymnasiumuinun güneyinde bulunan stadium, her çeiit törenin, atletik yariimalarin, araba koiularinin ve gladyatör dövüilerinin yapildiii yerdir. Güneydeki oturma yerleri Pion, yani bugünkü Panayir Daii etekleri üzerinde bulunmaktadir. Kuzeydeki oturma yerleri ise tonozlu ayaklar üzerine inia edilmiitir. Oturma yerleri Erken Hiristiyanlik Dönemiinde Ayasuluk surunun yapilmasinda kullanildiklari için stadium çok tahrip görmüitür. Stadiumun bati yönü giriii, kuzey tonozlu galerileri ve stadiuma giriii sailayan tüneller, güney-doiuda bulunan oturma yerlerinin kazilari devam etmektedir. Stad...

Efesiin önde gelen varlikli kiiilerinden olan Publius Vedius Antoninusiun M.Ö. 150 tarihinde yaptirdiii, dostu ve hamisi imparator Antoninus Pius ile tanriça Artemisie sunduiu gymnasium, kentin en iyi korunmui eserlerinden biridir. Hamam ve gymnasium kisimlarindan oluimaktadir. Yapi topluluiunun doiusunda yer alan palaestranin propylonu güneydedir. Propylonun batisindaki uzun oda tuvalet olup, buraya hem güneyden hem de batidan yani, sokaktan girilebiliyordu. Palaestranin batisinda günümüze deiin bir bölümü korunmui önü açik büyük odanin tören ya da imparator salonu olmasi gerekir. Salonun b...

Kentin en büyük mimari topluluiu olan bu yapilarin bugüne deiin küçük bir bölümünü kazilmiitir. Gymnasiumun biri 90x90 m., ötekisi 200x240 m. ölçüsünde olmak üzere iki palaestrasi vardir. Yapinin uzunluiunun tamami 360 m.dir. Büyük gymnasiumun iniaasi imparator Domitian zamaninda bailamii ve muhtemelen onun zamaninda büyük bir kismi tamamlanmiitir. Büyük palaestra Hadrian Dönemiinde (M.S. 117-138), Asiainin bai rahibi Claudius Verulanus tarafindan baitan aiaii mermer plakalarla kapatilmiitir. M.Ö. 4. yüzyilda yapilmii bronz bir atlet heykelinin bir Roma kopyasi güney salonda bulunmuitur. Bu h...

imparator Arkadiusia (M.S. 395-408) atfedilen ve bir yazitta da onun adi ile anilan sütunlu cadde aslinda Hellenistik Dönemiden beri kullanilmaktadir. Arkadianeinin bati ucunda, onun tam ekseni üzerinde liman kapisi olarak bilinen propylon Geç Hellenistik Dönemie aittir. Oldukça iyi korunmui durumdaki Arkadiane, 11m. geniiliiinde ve 600 m. uzunluiunda sütunlu bir caddedir. Caddenin her iki tarafindaki 5 m. geniiliiindeki stoanin tabani mozaik döienmiitir. iç kesimlerinde bir sira dükkan uzanmaktadir. Arkadius tarafindan yaptirilan bir yazit yardimiyla caddenin geceleri de aydinlatildiiini bilm...

Birçok mimari parçanin iyi korunmui olarak ele geçtiii kütüphanenin onarim çaliimalarina 1970 yilinda arkeolog W. M. Strocka ve yüksek mimar F. Hueber tarafindan bailanilmii ve bu çaliima 1978 yili Eylül ayinda, kütüphanenin görkemli ön yüzünün ayaia kaldirilmasi ile tamamlanmiitir. Ön yüzü iki kattan, ancak içi 10,92x16,72 m. ölçüsünde bir tek büyük ve yüksek salondan oluian bina, 21 m. geniiliiinde dokuz basamakli bir merdivenle çikilan ve tonozlu bir alt yapinin oluiturduiu bir platform üzerinde yükselmektedir. Ayrica yapi diitan ikinci bir duvarla çevrildiii için kütüphane, alttan ve bir ...

Ana caddenin Panayir Daiiinin güneybati eteiinde oluiturduiu köiedeki büyük hamam yapisi, M.S. 1. yüzyilin ikinci yarisinda ya da 2. yüzyilin baiinda inia edilmii sonradan, M.S. 400 yillarinda Skolastikia adli Hiristiyan bir kadin tarafindan genii ölçüde restore edilmiitir. Bir yazittan aik evi olduiu bölüm ile büyük bir tuvalet, bu yapi topluluiunun ilk inia evresine yani M.S. 1. yüzyila tarihlenir. Franz Miltner,kizlara ait odalarin üst katta olduiunu, alt kat salonlarinin da konuklara ayrildiiini düiünmektedir. Aik evinin bai salonunu mozaik döiemeli yemek odasi (tablinium) oluiturmaktadir...

Korinth düzeninde inia edilmii Hadrian Tapinaii, bir cella ve bir portikodan oluimaktadir. Cella üstü tai tonoz ile örtülüdür. Portikonun ön yüzünde ortada iki sütun, yanlarda da dörtköie birer anta yer almaktadir. Tonozlu bir alinliii bulunmaktadir. Kemerin kilit taiinda Tykhe kabartmasi bulunmaktadir. Cella kapisinin üstündeki kemer iekilli tympanonda, bir akanthus bezemesi içinden yükselmekte olan bir kiz figürü tasvir edilmiitir. Ariitrav üzerinde bulunan yazitta, tapinaiin P. Quintilius adli biri tarafindan imparator Hadriania (M.S 117-138) sunulduiu yazilidir. Tapinak, M.S. 4. yüzyilda...

Ephesosida iYamaç Sarayi olarak adlandirilan yapi gruplarinin oluiumu, Lysimakhosiun iehirde izgara planini uyguladiii zamana kadar uzanmaktadir. Fakat, arazinin topografyasindan dolayi Kuretler Caddesiinin izlediii kivrimlardan ve Bülbül Daiiinin yamaçlarindaki eiimden dolayi izgara plani kentin bu kisminda az da olsa deiiiikliie uiramii ve arazinin iartlarina göre düzenlenmiitir. Bülbül Daiiinin eteklerindeki eiimden dolayi trapez biçiminde deiiiik parseller oluimaktadir. Adalar arasinda ise dar ve dik merdivenler bulunmaktadir. Kuretler Caddesiindeki yapilarin iniaasi (burada yer alan anit...

Kuretler Caddesiinin kuzeyinde Skolastikia hamamlarinin sonundaki yan sokaktan 40 m. sonra yer alan bu yapi, 5,20x11,90 m. ölçüsündeki büyük havuzu üç yanindan çeviren iki katli bir çeimedir. Alt katta kompozit, üst katta ise Korinth düzenindeki sütun bailiklari kullanilmiitir. Yapinin ortadaki bölümünde, suyun havuza aktiii yerde, imparator Trajaniin çeimenin iki kati boyunca yükselen büyük heykeli durmaktadir. Trajan Çeimesiini geçtikten sonra Herakles kabartmalari ile bezeli kaide kalintilari, M.S. 4. veya 5. yüzyilda inia edilmii bir girii kapisina aittir. Kuretler Caddesiinin kuzeyinde ...

Aziz Ioannes Kilisesi ilk olarak M.S. 4. yüzyilda, Ioannesiin mezari üzerine ahiap çatili bir bazilika olarak inia edilmiitir. Semavi Eyice, Aziz Ioannesiin mezari üzerine yapilmii olan kilisenin kiborium planli olduiunu belirterek, bunun daha sonra serbest haç ieklindeki büyük bir bazilikanin içine alindiiini ileri sürmektedir. Söz konusu bu son yapi, imparator I. Iustinianus (527-565) döneminde üzeri kubbelerle örtülü alti bölmeden oluian iserbest Latin haçii ieklindedir. Bu kilise diitan bir çevre duvari ile korunakli hale getirilmiitir. Çevre duvarlarinda deiiiik planlarda 20 kule ve üç ka...

Ephesosidaki en önemli Hiristiyanlik eseri olan Meryem Ana Kilisesi, bir Roma yapisinin içinde yer almaktadir. Roma yapisi, M.S. 2 yüzyilin ilk yarisinda inia edilmii olup, 30 m. geniiliiinde, 260 m. uzunluiunda, iki sütun sirasi ve bir orta nef ile iki yan nefe ayrilmii, dar yönlerinde apsis biçimli birer eksedrasi bulunan ve Roma agoralarinin bazilika adi verilen yapi tipine girmektedir. Yan nefler sonradan, ancak yine M.S. 2. yüzyilin birinci yarisinda birçok küçük bölümlere ayrilmiitir. M.S. 2. yüzyilin ortalarinda yaiayan hatip Aristeidesiin Ephesosiu Asiainin bankasi ve devrinin en önem...

1970 yilinda keifedilen Kuiini Maiarasi, Selçukitan izmirie giden asfalt yolun 7. kilometresinden sai tarafta çok uzaklardan görülebilmektedir. Ephesoslular tarafindan Romalilar zamaninda mermer ocaii olarak kullanilmii Kuiini Maiarasiinin önünde, mermer artiklari üç ayri yiiin oluiturmaktadir. Maiara, içerisinden tonlarca mermerin alinmasi sonucunda insan emeii ile meydana getirilmiitir. Giriite bulunan görkemli bloklar, maiara önünü kismen kapatmaktadir. Maiaranin içinin geniiliii 100 m., derinliii 40 m., yüksekliii giriite 40 m. kadardir. Tavanin çökmemesi için, maiara giriiinde sütun gör...

Hellenistik Çeime Tiyatronun teras duvarinin kuzeybati bölümünde inia edilmiitir. Cephede yer alan ion düzenindeki iki sütunla batiya bakmaktadir. Çeime yapisi mimari düzenleri bakimindan Hellenistik Dönemie tarihlendirilmektedir. Tiyatro Gymnasiumu Roma imparatorluiu Dönemiinde, olasilikla M.S. 2. yüzyilin baiinda inia edilen bu yapinin ancak palaestra kismi ortaya çikarilmiitir. 30x70 m. ölçüsündeki palaestranin kuzeyinde baitan baia uzanan basamaklar ieklinde oturma yerleri görülmektedir. Böylece burasi, palaestranin yani sira küçük bir stadium olarak iilev görüyordu. Bizans Çeimesi...