Afrika'nin sömürgeleimesi gayet kisa bir sürede olmuitur. O kadar ki, 1870'de Afrika'nin ancak onda biri sömürge iken, 1890 da sömürge olmamii kisim ancak onda bir miktarinda idi. Afrika'nin insanliiin bilgisine açilmasi devre devre olmuitur ve burada da üç devreyi tesbit etmek mümkündür. Bunlardan ilk devreyi teikil eden ilk çailarda, Kuzey Afrika'da Misir ve Kartaca medeniyetlerine rastlamaktayiz. Daha sonra bunlarin yerini Roma imparatarluiu'nun daiilmasindan sonra ve Osmanli imparatorluiu'nun ortaya çikiii ile, Kuzey Afrika Osmanli imparatorluiu'nun kontroluna girmiitir. 8'inci, 9'uncu ve 10'uncu yüzyillarda ise Arap Yarimadasi'nin Doiu Afrika ile temasa geçtiiini görüyoruz.

Somali, Kenya ve Kizildeniz kiyilari 10. yüzyildan itibaren Araplarin sömürgesi olmuitur. Doiu Afrika'nin Araplarin sömürgesi olmasi, bu bölgelerde Arap dil ve kültürünün ve ayni zamanda Müslümanliiin yayilmasi neticesini vermiitir. Arap dil ve kültürünün bu bölgelerdeki tesiri günümüze kadar devam etmii ve bugün dahi buralarda mahalli dillerle Arapça'nin kariimasindan meydana gelen ve "Sahil Dili" manasina gelen Swahili dili konuiulmaktadir.

Orta Doiu'nun Arap kuiaiinin Osmanli imparatorluiu'nun kontroluna girmesinden sonra, Doiu Afrika'daki Arap kontrolü de zayiflamiitir. Fakat tam bu siralarda, Avrupalilar Afrika ile alakadar olmaya bailamiilardir. 15'inci yüzyildan itibaren Portakizliler Angola ve Mozambik kiyilarini ele geçirirken, Hollandalilar da Güney Afrika kiyilarina yerleimeye bailamiilardir. Fransizlar ise Afrika'ya, 16'inci yüzyildan itibaren ve Bati Afrika kiyilarinda Senegal'den itibaren Afrika'ya girmeye çaliimiilardir. ingilizler ise, genellikle Gine Körfezi kiyilarina yerleimiilerdir.

Denizcilikte ilerlemii olan Avrupa ülkeleri Afrika'nin kiyilarina yerleimekle beraber, iklim ve tabiat iartlarinin güçlüiü dolayiiyla, kitanin içerlerine girmeye cesaret edememiilerdir. Bu sebeple, 19'uncu yüzyilin ortalarina galinceye kadar, Afrika'nin iç kisimlari ve buralardaki hayat, insanlarin bilgisine kapali kalmiitir.

Afrika'nin insanliiin bilgisine açilmasinda Nil nehri büyük rol oynamiitir. Çok eski çailardan beri Nil Nehri ve bilhassa Nil'in kaynaii insanlarin merakini çekmekte idi. 19'uncu yüzyilda Nil'in kaynaiini araitirma teiebbüsünde bulunan, ingiliz John Speak'tir. 1850'de Samuel Baker'de bu nehrin kaynaiini bulma teiebbüsüne giriimii, lakin baiarili olamamiitir. Nil'in kaynaiini bularak insanliiin bilgisine ilk defa açan David Livingstone'dur.

Livingstone, 1842 yilindan 1873 yilina kadar Afrika'nin içerlerinde yaptiii gezilerde Nil'in kaynaiini bulmui ve Afrika'nin bilinmeyen kisimlarini insanliiin bilgisine açmiitir. Bu gezileri sirasinda Kongo ve Zambezi nehirlerini de bulmuitur.

Levingstone öldükten sonra, Henry Morton Stanley onun gezilerini devam ettirerek, 1870-1894 yillari arasinda Uganda, Kenya ve Kongo'nun iç kisimlarini gezmiitir. Afrika'nin, bir bakima "keifedilmesi", Avrupa devletlerinin kiyilardan içerlere hücumuna sebep olmuitur. Bu, sömürgeleimenin hizlanmasidir.

Kiyida bir yeri ele geçiren, içerlere kadar olan genii topraklarin kendisinin olduiunu ilan ediyordu. Bu ise, anlaimazliklari arttirdi. Bu sebeple Avrupa devletleri, 1885 yilinda Berlin'de toplanip "Berlin Senedi" adi ile bir belge imzaladilar. Bu senet, sümürgecilikte "fiili iigal" prensibini kabul ediyordu. Yani, Afrika'da bir topraii fiilen iigal etmedikçe, orasina sahip olunamiyacakti. "Fiili iigal" prensibi Afrika'ya hücumu daha da hizlandirdi. Her devlet, diierlerinden önce harekete geçip, daha genii topraklari iigale çaliiti. Avrupa politikasina aiirlik veren Bismarck bile bu sömürgeciliie koiuitan geri kalmadi.

Doiu Afrika'da Tanganyika (bugünkü Tanzania) 1884'de Almanya tarafindan iigal edilmiiti. Bunun arkasindan Almanya Güney-Bati Alman Afrikasi'ni (bugünkü Namibia) ve Gine Körfezi'nde Togo ve Kamerunu ele geçirdi.

ingiltere'nin Sömürgecilik Faaliyetleri

Afrika'nin sömürgeleimesinde aslan payini ingiltere almiitir. ingiltere, Avrupa'da Napolyon Savailarini sona erdiren ve Avrupa haritasina yeni bir iekil veren 1815 Viyana Kongresi kararlari ile Hollanda'nin elinden Güney Afrika'daki Cape sömürgesini almiitir. Bundan sonra, 1840'larda, Güney Afrika'dan daha yukarilara çikip, bugün Güney Afrika Cumhuriyeti'nin sinirlari içinde bulunan Oranj ve Transvaal topraklarini da Cape sömürgesine (Cape Colony) katti. Daha yukarda da belirttiiimiz gibi, ingiltere 1882 de Misir'i iigal etmekle Afrika'nin kuzey ucuna da yerleimii olmaktaydi.

1885 Berlin Konferansi'ndan sonra ise; Nil Nehri'nin bütünlüiünü korumak için, Misir'dan güneye inip Sudan'i da ele geçirmek istedi. Fakat buradaki Müslüman halkin silahli mukavemeti ile kariilaiip iki kere de yenilgiye uiradi. Bunun üzerine Sudan meselesine bir süre ara verip, tekrar güneye döndü.

1885-1895 arasinda, Transvaal'dan kuzeye çikip Rodezya (bugünkü Zimbabwe) ile Nyasaland'i (bugünkü Malawi) aldi ve buradan da daha yukarilara çikarak Kenya ve Uganda'ya girdi. iimdi arada tek boiluk olarak Sudan kalmiiti. Onun için 1895-96 da yaptiii silahli mücadele ile 1896 da Sudan'i da iigal etti. Sudan'in iigali ile ingiltere, Afrika'nin kuzeyinde iskenderiye'den güneyinde Cape Town'a kadar genii bir ierit halinde uzayan büyük bir sömürge imparatorluiu kurmui olmaktaydi.

Fransa'nin Sömürgecilik Faaliyetleri

Fransa'nin Afrika'daki sömürgecilik faaliyeti, ingiltere'ninkinin aksi istikamette olmuitur. Yani ingiltere, Afrika'da kuzey-güney istikametinde hareket ederken, Fransa Afrika'ya bati-doiu istikametinde girmek istemii ve bunun için de Senegal'den hareket etmiitir.

Fransa'nin 1880'lerde Senegal'den hareketle batiya doiru ilerlemesi ingiltere'yi endiielendirmiitir. Zira bu sirada Gine Körfezi'ne de ingiltere hakimdir ve Fransa'nin Niger Nehri istikametinde ilerlemesi dolayisiyla ingiltere, Fransa'nin Niger Nehri'ni takiben güneye Gine Körfezi'ne sarkmasindan korkmuitur. Fakat Fransa'nin ingiltere ile yapmii olduiu bir anlaima ile, Niger Nehri'nden güneye inmemeyi vaad etmesi, bir çatiimayi önlemii ve ingiltere'yi rahatlatmiitir.

Fransa'nin güneye inmesinin ingiltere tarafindan engellenmesi, bu devleti doiu istikametinde ilerlemeye adeta mecbur birakmii olmaktaydi. Bu sebepten ilerlemesine devam ederek bugünkü Mali, Niger, Chad ve Merkezi Afrika Cumhuriyeti topraklarini ele geçirip Sudan'a girdi ve Nil'in iki büyük kolundan olan Beyaz Nil kiyilarina dayandi. Tam bu siradadir ki ingiltere de kuzeyden ve güneyden Sudan'i iigale bailamiitir.

Her iki devletin kuvvetleri Beyaz Nil üzerinde Kodok'da (Fachoda) karii kariiya geldiler. Nerdeyse aralarinda bir savai çikacakti. Çünkü ingiltere Fransa'nin Sudan'dan çikmasinda israr etti. Fransa, ingiltere ile bir savaii göze alamadiii için, 1898 yilinda Sudan'dan çekildi ve ingiltere de Nil'in bütünlüiünü kendi eline geçirmeye muvaffak oldu. ingiltere ile Fransa Madagaskar üzerinde de çatiitilar. Fakat Sudan, ingiltere için daha mühim olduiundan, Madagaskar'i Fransa'ya birakti ve oradan çekildi.

---

Etiketler : [ MEDENiYETLER ] [ osmanli imparatorluiu ] [ D L ] [ uzay ] [ iklim ] [ napolyon ] [ akad ] [ hollanda ] [ henry ] [ roma imp ] [ medeniyet ] [ inkini ] [ afrika ] [ nehirler ] [ bismarck ] [ sömürgeleimesi ] [ kartaca ] [ DENiZCiLiK ] [ gali ] [ levin ] [ sömürge ] [ edememiilerdi ] [ afrikasi ] [ afrikas ] [ john ] [ harita ] [ arapça ] [ d l ] [ medeniyetler ] [ had ] [ aya çikii ] [ samuel ] [ ierit ] [ erit ] [ denizcilik ] [ ilk çai ] [ konferans ] [ madagaskar ] [ iskender ] [ skender ] [ sömürgecilik ] [ viyana ] [ ehirler ] [ 1870 ] [ körfez ] [ viyana kongresi ] [ david ] [ Osmanli imparatorluiu ] [ çailar ] [ berlin konferansi ] [ temas ] [ berlin konferans ] [ mukavemet ] [ OSMANLI iMPARATORLUiU ] [ süne ] [ fransizlar ] [ kenya ] [ HARiTA ] [ manas ] [ engellenme ] [ SENET ] [ eski çai ] [ ilk ça ] [ denizci ] [ güney afrika ] [ Uzay ] [ kmu ] [ nil nehri ] [ kongo ] [ angola ] [ kita ] [ fiile ] [ fiil ] [ eski ça ] [ arap yarimadasi ] [ rapca ] [ arapca ] [ ememi ] [ senet ] [ fii ] [ y n ] [ iskenderiye ] [ iKLiM ] [ soma ] [ aliimi ] [ SENED ] [ sark ] [ 1840 ]