AELiUS LAMPRiDiUS

Diocletianus zamaninda yaiamii Latin tarihçilerinden biri olan Aelius Lampridius, daha sonralari Historia Augusta ismi altinda toplanan imparator biyografilerinin alti yazarindan biridir.

AELiUS SPARTiANUS

Diocletianus zamaninda yaiamii bir Latin tarihçisi olan Aelius Spartianus, daha sonralari Historia Augusta ismi altinda toplanan imparator biyografilerinin bazilarini yazdi. Ayrica Aelius Spartianus, Hadrianus, Septimus Severus, Caracalla ve Geta'nin hayatini yazdi.

AFRiCANUS, SEXTUS IULiUS (M.S. 180 -250)

Hazirladiii evrensel kronolojiyle taninan bir Hiristiyan tarihçi olan Africanus'un hayati üzerine yeterli bilgi bulunmamaktadir. imparator Severus Alexander'in korumasi altina girdikten sonra, elçi olarak Roma'ya gönderildi (222). En büyük yapiti olan Chronographia (221), Africanus'un M.Ö. 5499'da bailadiiini varsaydiii yaradiliitan M.S. 221'e deiin geçen dönemdeki dinsel ve din diii olaylarin tarihini ele alan 5 ciltlik bir incelemedir.

Africanus hesaplamalarinda temel olarak incil'i kaynaklamii, Misir ve Kalde kronolojilerini, Yunan mitolojisini ve Yahudi tarihini Hiristiyanlikla birleitirerek eizamanli hale getirmiitir. Bu yapitiyla erken Hiristiyanliii bir tarihsel çerçeveye oturtarak sayginliiini arttirmiitir.

AMMiANUS MARCELLiNUS (M.S. 330 - 395)

Romali son büyük tarihçi olan Ammianus'un yapitlari, Roma imparatorluiunun son dönem tarihini 378'e deiin getirir. Roma'da Nerva'nin tahta çikiiindan Valens'in ölümüne deiin Roma tarihini kaleme aldi ve bu Latince yapitiyla Tacitus'un yapitini sürdürdü. Rerum Gestarum Libri (Olaylarin Tarihi) adli yapit, 31 kitaptan oluiur. Ama yalnizca 357 - 378 arasini kapsayan 18 kitabi günümüze ulaimiitir. Yapit, olaylarin asker nitelikleri taiiyan çok okumui bir yazarin kalemiyle çok açik, ayrintili, yansiz bir anlatimdir.

Roma tarihi, artik Roma kentinin tarihi olmaktan çikmiitir; batidan doiuya imparatorluk politikasinin bütün cephelerini kapsar. kendi deneyimlerinden yararlanan Ammianus, imparatorluiun ekonomik ve toplumsal sorunlarini içeren canli tablolar çizer. Döneminin düiünsel eiilimlerini yansiz bir tutumla dile getirir. Son dönem Roma tarihçilerinin bilinen tekniklerini kullanmiitir: Söylevlerde belagat; örneiin Hun kültürünü betimlerken baivurduiu uzun etnografik anlatimlar; karakter betimlemelerinde aliiilmii biyografik kaliplar ve bol süsleme.

APPiNAOS, iSKENDERiYELi (M.S. II. y.y.)

Yunanli bir tarihçi olan Appianos, Cumhuriyet döneminden M.S. II. yüzyila deiin gerçekleitirilen Roma fetihlerini yazmiitir. Appianos, bugün kayip olan otobiyografisinin yani sira, Yunanca Romaika (Roam Tarihi). Yirmi dört kitaptan oluian bu yapit, Romalilarin fethettiii halklara (ve bunlarin yöneticilerine) göre düzenlenmii etnografik bir sira izlemekteydi.

Appianos'un kullandiii dil artik klasik sayilmayan bir Yunancaydi. yetenekli bir tarihçi olmamakla birlikte, önceki kaynaklardan aktardiii bir çok deierli bilginin korunmasina yardimci olmuitur. Tiberius Gracchus (M.Ö. 133'te tribunus) ile Sulla (ö. M.Ö. 78) arasindaki dönemi ele alan, iç savailar hakkindaki ilk kitabi önemli bir tarih kaynaiidir.

ARiSTEAS, PROKONNESOSLU (M.Ö. VI. y.y.)

Yunan tarihçisi ve iairi olan Aristeas'dan günümüze Arimaspoi üstüne yazdiii iiirden yalniz birkaç misra kalmiitir.

ARiSTOBULOS KASSANDREiALI

Yunan tarihçisi. iskender'in seferine katildi ve bu seferin tarihini yazdi; bu tarih bugün kayiptir. Arrianos bu eserden genii ölçüde esinlenmiitir.

ARRHiANOS [Lat. Flavius Arrianus] (d. M.S.105)

Yunan tarihçisi ve filozofu. Nikomedeia'da doidu. Epiktetos'dan felsefe eiitimi aldi ve onun çömezi oldu. Hocasi için Diatribai Epiktetu'yu (Epiktetos ile Görüimeler) ve Engkheiridion'u (Elkitabi) kaleme aldi. Bunlar, Stoacilik üzerine yazilmii eserlerin en önemlileridir. Büyük askeri hizmetleri kariiliiinda Roma yurttailiiina alindi. Hadrianus, Kappadokia'nin yönetimini ona verdi.

Arrhianos, Alanlar'a Karii Seferberlik Plani'ni yazdi. önleyici tedbirler koymak amaciyla Karadeniz çevresinde düzenlenen bir keiif gezisine katildi. Dönüiünde, Periplus Pontu Eukseinu'yu (Karadeniz'de Keiif Gezisi) yazdi. Bu ilgi çekici eserin gerçeie uygunluiu iüphelidir. hayatinin sonuna doru Nikomedeia'da Anabasis Aleksandru'dan baika (iskenderin Seferi), askeri tabiya ile ilgili bir eser ve Hindistan gezisi üzerine bir kitap (indike) yazdi.

ATHENODOROS

Stoaci yunan filozofu ve tarihçi. Tarsos'da doidu. Filozof Athenodoros'un çaidaii, Uticali Cato'nun dostu. Octavianus'un öiretmeni, sonra daniimani oldu. Tarsos'un tarihini yazdi.

AURELiUS ViCTOR

Latin Tarihçisi. Afrika'da doidu. 360'da Augustus'dan Julianus'a kadar olan imparatorlarin kisa tarihini De Caesaribus (imparatorlar Üstüne) adli kitabinda anlatti. Bu eserden baika bugün elimizde iu iki incelemesi vardir: Origo Gentis Romanae (Romalilarin kökü), De Viris illustribus (Ünlü Kiiiler Üstüne). 400 yillarina doiru, bu son iki incelemesi ile bir önceki eseri birleitirilerek bütün Roma tarihini kapsayan bir inceleme meydana getirildi.

CAELiUS ANTiPATER

Romali tarihçi. Gracchus'larin çaidaii. ikinci Pön savaiinin tarihini yazdi.

CASSiUS SEVERUS LONGULANUS (ö. M.S. 33)

Romali tarihçi ve yergi yazari. Patricilerin çok çekindiii bir adamdi. Augustus onu Girit adasina, Tiberius'da Seriphos adasina sürdü; Cassius orada yoksulluk içinde ölmüitür. Eserlerinden hiç bir iey kalmadi.

CORNELiUS NEPOR (M.Ö. 99'a doiru i - M.Ö. 24' e doiru)

Latin tarihçisi. Önce iiir, sonra tarih eserleri yazdi; Chronica (Tarih), Exempla (Seçmeler), Cicero'nun Hayati ve günümüze yalniz bir bölümü ulaian De Excellentibus Ducibus (iki Seçkin Önder Üstüne). Ayrica De Historicis Latinis'ten (Latin Tarihi Üstüne), Cato'nun Atticus'un hayati, bir de Cornelia'nin oiullarina yazdiii iki mektubu kaldi. Bir derleyici ve halk yazari olan Cornelius doiru düiünen bir kimseydi, okuyucuya hayat hikayeleri yoluyla eiitici örnekler vermek isterdi.

CORNELiUS SiSENNA (M.Ö. 120'ye doiru - 67)

Romali tarihci ve hatip. "Miletos Masallari" ile, özellikle sosyal savaii ve Sulla zamanini anlatan Historiae (Tarihler) adli eserleri yazdi. bunlardan yalniz küçük parçalar kalmiitir.

DAMASTES, SiGEiONLU (d. M.Ö. 400)

Yunan tarihçisi. Tarih, coirafya ve soy aiaci ile ilgili yazilari vardir; bunlardan bugüne, ancak bazi parçalar kaldi.

DEKSiPPOS (M.S. 210 - 270) [lat. Publius Herennius Dexippus]

Romali tarihçi ve Atinali devlet adami. Atinali büyük Kerykes ailesinden olan Deksippos, III. yüzyil ortalarinin tarihi konusundaki bailica uzmanlardan biridir. istanbul patriii Photios'un IX. yüzyilda yazdiii Bibliotheca adli ansiklopedisinde üç büyük yapitin yazari olarak Deksippos'dan söz edilir.

Bunlar Büyük iskender'in ardillari üstüne dört ciltlik bir tarih, 238'den sonra Roma'nin Gotlara karii mücadelesinin tarihi; Skythika (iskit destani) ve 270'e deiin gelen tarihsel olaylarin sirayla kaydedildiii 12 ciltlik bir vakayinamedir (Khronika). Bu kitaplardan hiç biri günümüze ulaimamiisa da daha sonraki tarihçilerin derlemelerinde onlardan alinmii bir çok bölüm bulunmaktadir.

DEMOKRiTOS (M.Ö. veya M.S. I. y.y.)

Yunan tarihçisi. Yazdiii iki eserde kayiptir. Bunlar; Taktika en Biblios (Bir Orduyu savai Düzenine Sokma Sanati) ve Yahudi aleyhtari bir eser olan Peri iudaion (Yahudiler Üstüne).

DiO CASSiUS (M.S. 150 -235)

Romali tarihçi ve yönetici. Yunanca yazdiii Roma tarihi Romaika, cumhuriyetin son yillari ile imparatorluiun ilk yillarina iliikin en önemli kaynaklardan biridir. Seksen kitaptan oluian Romaika, Aieneas'in italya'ya ayak basmasiyla bailar ve Aleksander Severus'un hükümdarliii (222 - 235) döneminde sona erer.

Bu yapitin büyük bölümü daha sonra VII. konstantinos Porphyrogennotos, VIII. ioannes Ksiphilinos ve ioannes Zonaras'in yapitlarinda yer almiitir. Dili konuyla uyumlu ve yapmaciliktan uzaktir. Romaika siradan bir derleme düzeyini çok aimasina kariin tarafsizliii, yargilari ya da eleitirel yaklaiimi bakimindan çok baiarili deiildir.

DiODOROS SiKELiOTES (M.Ö. I. yüzyil)

Yunan tarihçisi. Sezar ve Augustus çailarinda yaiamii olan Diodoros, büyük seyahatlere çikti (özellikle Misir'a) ve uzun süre Roma'da yaiadi. Önemli bölümleri bugüne kalan Bibliotheke Historike (Tarih Kitapliii) adli yapiti yazdi. Kirk kitaptan oluian yapit üç bölüme ayrilmiitir. ilk bölümde Yunanli öteki kabilelerin Troia'nin yikilmasindan önceki efsanevi tarihi iilenir; ikinci bölüm Büyük iskender'in ölümüyle sona erer; üçüncü bölüm ise Galya savaiinin bailangicina deiin gelir.

Bu tarihsel dönemi kesintisiz iileyen öteki tarih yapitlarindan hiç biri günümüze ulaiamadiii için bu yapit büyük deier taiir. Diodoros, kendinden önce gelen bütün yunanli ve romali tarihçilerden yararlandi. Yapitta, yazarin dayandiii kaynaklar her zaman belirtilmemiitir; ama kirk kitaptan günümüze ulaianlarda Yunan tarihine iliikin bilgilerin en önemli kaynaklari Ephoros (M.Ö. 480 - 340 dönemi için) ile Kardiali Hieronymos'tur (M.Ö. 323 302 dönemi için). Dili açik ve kolay anlaiilir olmakla beraber tenkitçi görüiten uzak ve düzensiz bir üslubu vardir.

DiONYSiOS, HALiKARNASSOSLU (ö. M.Ö. 8'e doiru)

Yunan tarihçisi ve hitabet hocasi. M.Ö. 29 yilina doiru Roma'ya gitti ve orada belagat öiretmenliii yapan Dionysios, kuruluiundan birinci Kartaca savaiina kadar Roma tarihini kapsayan 20 ciltlik En önemli eseri olan Antiquitates Romanae'i (Romanin Eski Tarihi) yazdi.

Roma tarihiyle ilgili bir derleme olan bu eserde Dionysios, Roma tarihini ele alir ve Roma kurumlariyla Yunan kurumlarini kariilaitirir. Roma yanlisi bir bakii açisiyla yazilmii olmakla birlikte, titiz bir araitirmanin ürünüdür. tarih kuramlarinin vakayiname üslubuna bir uyarlamasi olan bu yapit, Livius'un yapitiyla birlikte erken dönem Roma tarihine iiik tutan en deierli kaynaklar arasinda sayilir.

Günümüze 20 kitabindan yalnizca 10'u ulaimiitir. Ayni yazarin söz sanati ve edebi tenkitle ilgili eserleri vardir: Rhetorikai Prognateiai (Belagat Patriii); Peri Mimeseos (Taklit Sanati); Periton Arkhaion Rhetoron Hypmnenatisma (Eski Belagatçilar Üstüne Araitirmalar); Epistole Pros Ammaion Prote (Ammaios'a birinci mektup); Epistole Pros Ammaion Deutera (Ammaios'a ikinci Mektup); Domosthenous Deinotetos (Demosthenos'un Belagat sanatinda Gösterdiii Ustalik). Ayrica, Peri Sunteseos Onomaton (Söz Dizimi Üzerine) adli eseri, eski Hatipler üzerine ve sözcük düzeni ile ses uyumu ilkeleri konusunda günümüze kalmii tek klasik çaliimadir.

DiONYSiOS, MiLETOSLU (M.Ö. V. y.y.'in sonu)

Yunan tarihçisi. Eserlerinden bazi parçalar kalmiitir: "Pers Tarihi" ve "Darius tarihi".

DiYLLOS, ATiNALI (M.Ö. III. y.y.'in baii)

Yunan tarihçisi. Ephoros'un bailattiii iie devam etti. 357'den 296'ya kadar Yunanistan ve Makedonya tarihlerini yazdi. eserlerinden günümüze ancak bazi parçalar kaldi.

DURiS, SAMOSLU (M.Ö. 340'a doiru - 260'a doiru)

Yunan tarihçisi. Atina'da Theopharastos'un öirencisi idi; Samos'a döndükten sonra tiran oldu. Tarih çaliimalarindan bugüne sadece birkaç parça kaldi.

EPHOROS (M.Ö. 405 - 330)

Yunan tarihçisi. Kyme'de doian Ephoros, ilk dünya tarihinin (Historia) yazaridir. 30 kitaptan meydana gelen eser eksik ve yanlii bilgiler de vermii olmasina kariin, ilkçaida saygin bir yer kazandi. Historia, 30. kitabi yazan oilu Demophilos tarafindan tamamlanmiitir. Yapit Peloponnesos'a dönüiüyle bailar ve Makedonyali II. Philippos'un Perinthos'u kuiatmasiyla (M.Ö. 340) biter.

Yapitini kitaplara ayiran ilk tarihçi olan Ephoros, her kitap için ayri bir önsöz yazmii ve elindeki malzemeyi tarih sirasiyla incelemek yerine çeiitli bailiklar altinda toplamiitir. Ephoros, her zaman olmasa da, çoiu kez mitos ile tarihsel gerçekliii birbirinden ayirir ve çok eski tarihlere dayanan bilgilerin kuikuyla kariilanmasi gerektiiine inanir.

Tarihçi Diodoros Sikeliotes, Bibliotheke Historike'yi (Tarih Kitapçiii) yazarken Ephoros'un yapitlarindan yararlanmii, ama Ephoros'un yazdiklarini vakayiname biçimine sokmaya çaliiinca zaman dizimsel yanliilar yapmiitir. Polybios ise Ephoros'un deniz savailari üzerine yazdiklarina deier vermekle birlikte, kara savailari üzerine yazdiklarini küçümser. Ephoras'a biri keiifler, öbürü Kyme'nin tarihi ve eski uygarliii üzerine iki inceleme ile üslup üzerine bir denemeyi içeren birkaç yapit daha atfedilmiitir.

FABiUS PiCTOR,QUiNTUS (y. M.Ö. 200)

Romali tarihçi. yapitlarini düzyaziyla yazan ilk Romali tarihçilerden olan Fabius Pictor'un günümüze ulaimamii olan tarih kitabinda ilk dönemlerinden bailayarak Roma'nin geliiimini anlatir. yapitini Yunanca yazmasinin bir nedeni Yunanlilara Roma politikasinin hakli gerçeklere dayandiiini göstermek istemesidir. Daha sonraki tarihçilerden Polybios, Dionysios ve Titus Livius bu kitaptan yararlanmiilardir.

HEGESiPPOS, AZiZ (M.S. II. yüzyil)

Yunanli Hiristiyan tarihçi. Gnostisizm'e karii yerleiik kilise öiretisini savunmui olan Hegesippos'un bilinen tek yapiti, Hiristiyanliiin ilk dönemlerindeki kilisenin örgütsel yapisi ile düiünsel çalkantilari üzerinde önemli bir kaynak oluituran bei kitaplik anilaridir. yaklaiik 180 yilinda kaleme almii olduiu anilari tarihsel veriler, öireti sorunlari, polemikler ve inanç ilkeleri bakimindan sonuç çikarmaya elveriilidir. Anilarda, Papa Eleutherius'a (175 -189) Roma piskoposlarinin bir kütüiü yer alir; ama bu siralamada papaliia geçii tarihlerinden çok öiretilere önem verilir.

HEKATAiOS, MiLETOSLU (M.Ö. VI. - V. yüzyil)

Yunan yazari. Pers istilasi sirasinda ionlari Perslere karii ayaklanmaktan vazgeçirmeye çaliiti. M.Ö. 494 yilinda ionlar Perslerle anlaima yapmak zorunda kalinca Pers satrabina gönderilen elçiler arasinda yer aldi ve satrabi ikna ederekionia kentlerinin yeniden eski yasal konumlarina kavuimasini sailadi. Hekataios'un bilinen iki yapitindan biri olan Genelogiai (Soyaiaçlari) ya da öteki adiyla Historiai (Tarihçeler), Eski Yunanlilarin gelenekleri ve mitolojileri üzerine sistemli biçimde bilgi vermektedir; ama bu yapitin çok az bir bölümü günümüze ulaimiitir.

Öte yandan Ges Periodos ya da öteki adiyla Periegesis (Dünya Turu) adli yapitindan günümüze ulaian parçalarin sayisi 300'ü geçer. Bu yapit biri Avrupa'yi, öteki Asya'yi (Misir ve Kuzey Afrika'yla birlikte) kapsayan iki bölüm olarak yazilmiitir. Hekataios, Eski Yunan tarihçileri için hiçbir zaman çekiciliiini kaybetmeyen coirafya ve etnografya alanlarinda genellikle öncü olarak kabul edilir. M.Ö. V. yüzyilda yaiamii tarihçi Herodotos, Hekataios'un yapitini genii ölçüde kullanmii, ama adindan yalnizca eleitirecek bir konu bulunduiunda söz etmiitir.

HELLANiKOS, LESBOSLU (M.Ö. V. yüzyil)

Yunanli tarihçi. yapitlariyla tarih yazarliiinin geliimesine önemli katkilarda bulunan Hellanikos'un yazdiii sanilan 30 kitabin yalnizca bazi bölümleri günümüze ulaimiitir. Hiereiai tes Heras en Argei (Argos'daki Hera Tapinaiinin Rahibeleri) de bunlar arasindadir. Hellanikos, iairler araciliiiyla genel kabul görmüi öyküleri yinelemekle yetinmeyip bunlari belirli yörelerde animsadiii ve anlattiii biçimde aktarmayi denedi.

Çaidai kayitlara benzer bazi yönetici ya da rahip listelerini kullanarak, bilimsel kronolojinin temellerini atmaya çaliiti. Bunun için, kuiaktan kuiaia aktarilan bilgilerden deiil, aiirlikli olarak Argos'daki Hera tapinaii rahibelerinin dizininden, ayrica Atina arkhon'larinin listesinden ve Doiu'daki tarihlemelerden yararlandi. ilkçai tarihçileri, yerleimii gelenekten çok ayrildiii gerekçesiyle Hellanikos'u güvenilmez saydilar. Hellanikos, yazitlari sistematik biçimde kullanamadiii gibi, çaidaii Herodotos'dan farkli olarak yöresel ve etnik farkliliklari aian bütünlüklü bir tarihsel akii yöntemi de kuramadi.

HERODOTOS (M.Ö. 484 - 430/420)

Yunanli tarihçi. Halikarnassos'un önde gelen ailelerinden birinden olduiu sanilan Herodotos,

HOMEROS (M.Ö. IX. ya da VIII. yüzyil)

Eski Yunan dünyasinin en büyük destanlari ilyada ve Odysseia'nin yazari olan Homeros'un yaiamina iliikin hemen hemen hiç bir bilgi yoktur. bununla birlikte çoiu tarihçi Homeros'un M.Ö. IX. ya da VIII. yüzyilda yaiamii bir ion olduiu konusunda birleimektedir. Büyük olasilikla sözlü geleneie dayanarak ilyada'yi kaleme almii ve en azindan Odysseia'nin yazilmasinda esin kaynaii olmuitur.

Eski yunanlilar bu destanlari Helenistik birlik ve kahramanliiin simgeleri, ahlaki ve yol gösterici bir kaynak olarak kabul etmiilerdir. ilyada ve Odysseia Antik çaidan bu yana bati edebiyatini da derinden etkilemii, modern dillere sayisiz çevirileri yapilmiitir. Bu yapitlarin asil deieri, tanrilar ve kahramanlik serüvenleriyle ile ilgili yüceltici anlatimdan zaman zaman siyrilarak derin insani duygulari da iileyen iiirsel dilinden gelir.

IUSTiNUS, MARCUS IUNiANUS (M.S. III. yüzyil)

Iustinus, Pompeius Trogus'un kayip Historia Philippicae (Philippos tarihleri) adli yapitini özetleyen Epitome (Özetler) adli kitabi yazdi. temelde, Makedonya ve Hellenistik dönem kralliklariyla Part tarihini anlatan yapit ortaçaida sik sik baivurulan, günümüzde de Hellenistik dünyayi inceleyenler için büyük deier taiiyan bir kaynaktir.

KADMOS, MiLETOSLU (M.Ö. VI. yüzyil bailari)

Yunanli tarihçi. Miletos'un ve bazi ionia iehirlerinin kuruluiunun nesi halinde tarihini yazdi. Bu eserle, tarih efsaneden ayrildi.

KALLiSTHENES, OLYNTHOSLU (M.Ö. IV. yüzyil ortasi)

Kallisthenes, amcasi ve öiretmeni olan Aristoteles'in önerisi üzerine Büyük iskender'in Asya seferinin resmi tarihçisi olarak atandi. Kral Bariii'ndan (M.Ö. 386) Phokis Savaii'na (M.Ö. 355) deiin Yunanistan tarihi ile Phokis Savaii'nin ve Büyük iskender'in Asya seferinin öyküsünü kaleme aldi. Ayrica baika yapitlarda verdi. bazi Doiu geleneklerini benimsemesini eleitirerek iskender'i gücenderince hapse atildi ve orada öldü.

Arkadaii Theoprastos, Kallisthenes'in ölümü üzerine Kallisthenes e Peri Penthous (Kallisthenes ya da Aci Üzerine Bir inceleme) adli kitabini yazdi. Kallisthenes'in yapitlarindan hiçbiri günümüze ulaimamiitir. Yapitlarindan iskender'in tanri soyundan geldiii yönündeki öyküye yer verdiii bilinmekte ve bu öyküden söz eden ilk yazar olabileceii düiünülmektedir.

MEGASTHENES (M.Ö. 350 - 290)

Hindistan'i konu alan Indika adli dört ciltlik kitabin yazari olan tarihçi ve diplomat Megasthenes, ioniali idi. Megasthenes, bu eserini I Seleukos tarafindan elçi olarak Hindistan krali Çandra Gupta Maurya'ya gönderildiiinde yazdi. Yanliilar içermekle birlikte Indika, Hindistan üzerine o güne deiin Yunan dünyasinda yazilmii en kapsamli kitap oldu.

MELA, POMPONiUS (M.S. I. yüzyilin ilk yarisi)

Mela, ilkçaida coirafya üzerine klasik Latince'yle yazilmii tek inceleme olan De Situ Orbis (Dünyanin Konumu Üzerine) adli eseri yazdi. De Chorographia (Haritacilik Üzerine) adiyla da bilinen yapitini M.S. 43 ya da 44 yilinda kaleme almiitir. Kitap 13 yüzyil sonra açilan keiifler çaiina deiin etkisini sürdürmüitür.

Pilinius (Yaili) doia bilimleri ansiklopedisinde, her düzeydeki okuyucu için yazildiii sanilan bu kitaptan yetkin bir kaynak olarak söz eder. Büyük ölçüde Eski Yunan kaynaklarindan aktarmalara dayanmasina ve bir çok eskimii bilgi içermesine kariin Mela'nin yapitinin ilkçai coirafya kitaplari arasinda özgün bir yeri vardir. Yapitta, evrenin merkezi olarak düiünülen yeryüzü bei kuiaia ayriliyordu: Kuzey soiuk kuiak, güney iliman kuiak ve güney soiuk kuiak.

iki iliman kuiak yaiamaya elveriiliydi, ama bunlardan yalnizca kuzeydeki biliniyordu. Kuzeyde yaiayanlar güneydeki iliman kuiaia, arada bulunan kizgin kuiaktaki dayanilmaz sicaklik nedeniyle ulaiamiyorlardi. Mela'ya göre, yeryüzünü kuiatan okyanus yeryüzünü dört deniz alanina bölüyordu. Bunlarin en önemlisi Akdeniz'di. Mela, uzaklik gibi teknik ayrintilari dikkate almamii, ama andiii yerleri kisa tümcelerle betimlemiiti. Bilinen yakin bölgelerle ilgili az iey yazmii, uzak bölgeler hakkinda ise efsanelere bile yer vermiiti.

NEPOS, CORNELiUS (M.Ö. 100 - 25)

Atticus'un yaiam öyküsünü yazan Nepos, Cicero ve Catullus'un yakin dostuydu. Cattulus gibi Nepos'da italya'nin kuzeyine doiup büyümüitü. Bailica yapitlari, önde gelen Romalilarin ve bazi yabancilarin kisa yaiamöykülerini içeren De Viris illustribus (Ünlü Kiiiler Üzerine), Yunanlilarin geliitirdiii kariilaitirmali dünya tarihi kronolojisini Roma'ya tanitan Chronica (Kronoloji), yaiamöyküsü yazari Maximus'a esin kaynaii olduiu sanilan anekdotlarini topladiii Exampla (Örnekler), büyük olasilikla Chronica'yi tanimlamak üzere hazirladiii bir dünya coirefyasi kitabiyla Yaili Cato ve Cicero'nun yaiamöyküleridir. De Viris illustribus'dan günümüze biri tam, öbürü eksik iki kitap kalmiitir. Nepos'un yalin ama incelik ve ariliktan yoksun üslubu fazla bir edebi deier taiimaz.

PAUSANiAS (M.S. 143 - 176)

Lidya doiumlu bir gezgin ve Coirafyaci olan Pausanias, Periegesistes Hellados (Yunanistan Betimlemesi) adli yapitiyla antikçai kalintilarina iliikin önemli bilgiler sunmuitur. Pausanias, Yunanistan'a gitmeden önce Anadolu, Suriye, Filistin, Misir, Makedonya ve Epir (Epiros) ile italya'nin bir bölümünü dolaiti. Ünlü yapitinda, Attika'dan bailadiii Yunanistan gezisini anlatti.

On ciltlik yapitin ilk kitabini 143 - 161 arasinda bir tarihte tamamladi. Yazilarinda 176 yilindan sonraki olaylara iliikin bilgi yoktur. Önemli kentlerle ilgili açiklamalari kentin kisa bir tarihiyle bailar ve topografik özellikleriyle sürer. Günlük yaiama, dinsel törenlere, halkin boi inançlarina iliikin kisa bilgiler verir. bailica ilgi alani sanat yapitlaridir.

Olympia ve Delphoi'nin dinsel sanatini ve mimarisini betimlemii, Atina'da portre ve yazitlarla ilgilenmii, Akropolis'deki büyük tunç Athena heykelinden ve kent diiindaki anitlardan söz etmiitir. günümüze ulaian kalintilar betimlemelerinin doiruluiunu ortaya koymaktadir. Sir James Frazer'a göre Pausanias Yunanistan'daki kalintilarin çoiunun içinden çikilmaz bir lâbirent ya da çözümsüz bir bilmece olmasini önleyen kiiidir.

POLYBiOS (M.Ö. 200 - 118)

Polybios, Roma'nin güçlü bir devlet konumuna yükseldiii döneme kaleme almii olan Yunanli bir devlet adami ve tarihçidir. Genç yaita askeri konulara duyduiu ilgiyle Akhaiali komutan Philopoimen'in yaiamöyküsünü ve günümüze ulaimayan Taktikai (Taktikler) adli kitabi yazdi. Numantia savaiinin tarihini (M.Ö. 133'ten sonra) ve Ekvator bölgesinin yaiamaya elveriili olduiuna iliikin bir inceleme yazdiii bilinmektedir.

Polybios'a asil ününü sailayan Istoriai (Tarihler) adli yapit 40 kitaptan oluiur. Bunlardan yalnizca ilk beii günümüze ulaimiitir. Polybios'un bailangiçtaki amaci Hannibal'in ispanya seferinden Pydna çarpiimasina deiin süren ve Romanin yükseliiiyle belirginleien 53 yillik dönemi (M.Ö. 220 - 168) aktarmakti.

Romalilarin Kartacalilara karii düzenledikleri Sicilya seferiyle (M.Ö. 264) bailayan daha önceki dönemi ve baita Akhai olmak üzere dünyanin baika yerlerindeki geliimeleri ele alan ilk iki kitap yapitin giriii niteliiindedir. Üçüncü kitapta Kartaca'nin M.Ö. 146'da yikiliiina deiin geçen süreyi de kapsayan deiiitirilmii bir taslak yer alir. Bu olaylar 30-39. kitaplarda anlatilir. Polybios'un yapitinda Roma devlet yapisini ve ordusunun incelendiii, kentin kurului yillarina iliikin bilgiler verdiii dördüncü kitap önemli bir yer tutar.

SALLUSTiUS [GAIUS SALLUSTIUS CRISPUS] (M.Ö. 86 - 34)

Kendine özgü bir üslupla döneminin tarihsel olaylarini ve politik kiiiliklerini anlattiii yapitlariyla taninan Romali bir tarihçi ve yazardir. De Catilinae coniuratione (M.Ö. 43-42; Catilina Tertibi) adli yapitinda Catilina'nin M.Ö. 63'te cumhuriyet yönetimini yikmak için düzenlediii komplodan yola çikarak, Roma siyasal yaiamindaki yozlaimayi anlatan Sallustius Bellum Iugurthinum'da (M.Ö. 41-40; Iugurtha Savaii ), M.Ö. II. yüzyilin sonunda Roma'ya bai kaldiran Numidya krali Iugurtha'ya savai açilmasindan sonra Roma'da ortaya çikan hizip çatiimalarinin kökenini inceledi.

Yazarin Üçler Meclisi'ne duyduiu düimanlik Bellum Iugurthinum ve Historiae (Tarihler) adli yapitlarindan anlaiilabilir. Roma'nin M.Ö. 78 - 67 arasindaki tarihini anlatan ve bei kitaptan oluian Historia'nin günümüze yalnizca bazi parçalari ulaimiitir. "Caesar'a Mektuplar" ve "Cicero'ya Sövgü" adli yapitlar, üsluplarindaki benzerlikler nedeniyle Sallustius'a mal edilmekle birlikte gerçek yazarlarinin o olmadiii sanilmaktadir.

---

Etiketler : [ deneme ] [ sex ] [ mektuplar ] [ DESTANLAR ] [ coirafya ] [ portre ] [ öiretmen ] [ alkan ] [ retmen ] [ ahlak ] [ SEX ] [ lidya ] [ ortaçai ] [ yazarlar ] [ kalip ] [ ispanya ] [ biyografi ] [ iiir ] [ sezar ] [ mitoloji ] [ iir ] [ bio ] [ keiifler ] [ grafik ] [ Grafik ] [ ilyada ] [ DEMOS ] [ kalintilar ] [ pilinius ] [ aristo ] [ kahraman ] [ ROMA iMPARATORLUiU ] [ ilkeler ] [ max ] [ kant ] [ heykel ] [ keiif ] [ riton ] [ girit ] [ DNA ] [ kitaplar ] [ aristot ] [ aristoteles ] [ polis ] [ çeviri ] [ eviri ] [ kuram ] [ arge ] [ epiktetos ] [ roma imparatorluiu ] [ edebiyat ] [ mektup ] [ nine ] [ sicaklik ] [ kalem ] [ hikaye ] [ hikayeler ] [ mimar ] [ hannibal ] [ makedonya ] [ caesar ] [ DESTAN ] [ destan ] [ cicero ] [ dna ] [ MISR ] [ galya ] [ mimari ] [ latin ] [ roma imp ] [ persler ] [ iLKÇAi ] [ betimleme ] [ afrika ] [ pil ] [ destanlar ] [ roko ] [ airler ] [ romalilar ] [ KALIP ] [ Coirafya ] [ biyografilerinin ] [ lampridius ] [ historia ] [ aelius ] [ augusta ] [ spartianus ] [ izlemekte ] [ anmiilardi ] [ diocletianus ] [ kartaca ] [ ölümünü ] [ yunanlilarin ] [ septimus ] [ yazarla ] [ caracalla ] [ biyografisinin ] [ severus ] [ africanus ] [ krallik ] [ aleksa ] [ kabile ] [ tarihçilerinden ] [ biliniyordu ] [ yazarindan ] [ kadmos ] [ demokritos ] [ kronolojiyle ] [ geta ] [ herodotos ] [ kuramlarin ] [ tarihç ] [ öiretisi ] [ helen ] [ sextus ] [ adasina ] [ seferiyle ] [ uygarliii ] [ rig ] [ hadrianus ] [ uygarl ] [ agat ] [ filozofu ] [ öyküsünü ] [ retisi ] [ GELiiMELER ] [ kartacalilar ] [ karadeniz ] [ yunan mitolojisi ] [ kronoloji ] [ aiaçlar ] [ Hellenistik dönem ] [ hellenistik dönem ] [ büyük iskender ] [ harita ] [ ates ] [ HIRiSTiYANLIK ] [ yeryüzü ] [ mast ] [ yahudiler ] [ DENiZ SAVAiLARI ] [ t pe ] [ M R ] [ iairler ] [ LiDYA ] [ masallar ] [ had ] [ deniz savailari ] [ roma imparatorlui ] [ roma imparatorlu ] [ ekvator ] [ EKVATOR ] [ filozof ] [ erit ] [ Öiretmen ] [ bilmece ] [ titus ] [ iskender ] [ skender ] [ ekvator bölgesi ] [ Aristo ] [ omer ] [ atina ] [ herodot ] [ pic ] [ JiLE ] [ 3 yüzyil ] [ hiristiyanlik ] [ hadrian ] [ masal ] [ hitabet ] [ iehirler ] [ öykü ] [ ehirler ] [ olasilik ] [ kuramlar ] [ akdeniz ] [ klit ] [ osti ] [ filistin ] [ antik çai ] [ excel ] [ kronolojisi ] [ yazari ] [ Gnostisizm ] [ sari ] [ yazit ] [ zip ] [ hindistan ] [ pili ] [ AKTARMA ] [ lens ] [ soya ] [ ilk yaz ] [ diocletian ] [ ikna ] [ uyumlu ] [ anlatim ] [ kaliplar ] [ söylev ] [ efsane ] [ çailar ] [ cephe ] [ soy aiaci ] [ augustus ] [ Ahlak ] [ ilkçai ] [ cilt ] [ efsaneler ] [ yurttai ] [ yurtta ] [ enes ] [ dünya tarihi ] [ tarihçe ] [ COiRAFYA ] [ antik dönem ] [ ÖZET ] [ derleme ] [ Demosthenos ] [ Cicero ] [ Philippos ] [ yoksulluk ] [ in tarihi ] [ düimanlik ] [ süsleme ] [ cumhuriyet dönemi ] [ ÖYKÜ ] [ roma tarihi ] [ askeri konular ] [ romal ] [ HARiTA ] [ kurumlar ] [ aktarma ] [ SEZAR ] [ stoacilik ] [ farklilik ] [ otobiyografi ] [ fetih ] [ PERSLER ] [ yapit ] [ hellen ] [ 484 ] [ zona ] [ asma ] [ SURiYE ] [ maximus ] [ otel ] [ anus ] [ yunan mitoloji ] [ suriye ] [ özet ] [ s la ] [ ortaça ] [ hali ] [ ERiK ] [ ilkça ] [ DERi ] [ O Ç ] [ KAYIN ] [ meclis ] [ LKÇA ] [ gaius ] [ tablo ] [ anabasis ] [ antik ça ] [ çiçero ] [ GALi ] [ yui ] [ ARiSTO ] [ DEMOKRiTOS ] [ halikarnas ] [ tunç ] [ homeros ] [ athena ] [ yunanlilar ] [ EFSANE ] [ kariilaitirmali ] [ make ] [ geliimeler ] [ MAKEDONYA ] [ m r ] [ KNA ] [ Lidya ] [ cato ] [ etnografya ] [ hot ] [ lk yaz ] [ seyahat ] [ cepheler ] [ yahudi ] [ bios ] [ üslup ] [ tai ] [ slup ] [ kralliklar ] [ tarihce ] [ 264 ] [ ceren ] [ name ] [ slak ] [ benzerlik ] [ yalin ] [ deri ] [ kronolojiler ] [ kayip ] [ erva ] [ uygarli ] [ kaynaklari ] [ SOYA ] [ yanlii bilgi ] [ etnik ] [ halükar ] [ vale ] [ gezgin ] [ destanlari ] [ pompei ] [ celtic ] [ kna ] [ tse ] [ hena ] [ KANT ] [ Destan ] [ hesaplama ] [ nikler ] [ nao ] [ yunanistan ] [ rt k ] [ iretmen ] [ iskenderiye ] [ iKNA ] [ bilgin ] [ ki ili ] [ iONLAR ] [ tavian ] [ tavia ] [ kayin ] [ iskit ] [ HORA ] [ GALİ ] [ iretisi ] [ GRAFiK ] [ iulius ] [ eros ] [ ERİK ] [ ionlar ] [ aldiran ] [ HiKAYE ] [ ARiSTOTELES ] [ Ii IK ] [ ioc ] [ bos ] [ Suriye ] [ IONLAR ] [ aurel ] [ Sex ] [ ugur ] [ tiran ] [ SURIYE ] [ ortaca ] [ Roko ] [ aristotel ] [ yoksul ] [ tfe ] [ iero ] [ ansiklopedi ] [ yazma ] [ inançlar ]