Arkeoloji bir bilim dali olarak, XIX. yüzyildan beri kendi içinde tarihsel geliiim ve deiiiim geçirerek, diier bilim dallari arasinda yerini almiitir. Eski toplumlarin bütün yapip etmeleri (beslenme tarzlari, ürettikleri ürünler, savailari...) maddi kalintilari, maddi kalintilara baili olarak iliikileri... vb. arkeolojinin konusunu oluiturur. Bu yüzden arkeolojinin uiraitiii, ele aldiii bütün sorular ve sorunlara "arkeolojik metin" diyebiliriz. O halde öncelikle arkeolojik bir metnin yorumlanmasinin ne olup olmadiii ve arkeolojik yorumlamanin niteliiini incelememiz gerekiyor.

Arkeologun arkeolojik metinle arasindaki tarihsel uçurumun varliii, yorumu kaçinilmaz bir hale getirir. Ama hemen belirtmemiz gerekir ki; yorum sadece tamamlanmamii parçalari tamamlamak için yapilan bir uygulama deiildir. Yorum; arkeolojik metni anlamlandiran, metnin konuimasina kulak veren ve ona katilan bir uygulamadir. Öte yandan en betimleyici, iilevsel açiklamalar bile belirli bir zihinsel iilemden (çeviri, analoji, düzenleme, siniflama...) geçtiiinden dolayi yorumlamanin kaçinilmaz olduiu söylenebilir. Yorumlamada bizim "görme ve algilama" biçimimiz, yargilarimiz önemli rol oynar. Böylelikle yorumlamanin epistemolojik yönüne deiinmii oluruz.

Yorumun kendine ait iileyiii ve yasasi vardir. Bir arkeolojik metne uygulanirken de bunlar iilemeye devam eder. Örneiin; bir çanak-çömlek parçasi bulduiumuzda bunun öküzlere takilip topraii eimekte kullanildiiini söyleyemeyiz.

Arkeolojik yorumlamayi ei süremli ve art süremli yorumlama olarak inceleyebiliriz. Ei süremli yorumlama; içine betimlemeyi-açiklamayi da alarak arkeolojik buluntu öielerin kendi içinde geliiimsel, deiiiimsel ve iliikisel düzeylerini yorumlama uygulamasidir. Art süremli yorumlama ise; arkeolojik bir metnin yöntembilimsel-kuramsal olarak diier bilim dallarinin yardimiyla yorumlamaya giriime çabasidir. Bugün jeomorfolojiden antropolojiye kadar birçok bilim dallari arkeolojiye yardim etmekte. Tüm bu bilim dallarinin yardimindan elde edilmeye çaliiilan amaçsa, arkeologun arkeolojik bir metni daha sailam verilerle yorumlamaya giriimesi olabilir.

Yoruma bir katki sailayabileceiini düiündüiümüz dilin tanikliiina deiinelim: Ferdinand de Saussure, dilin, insanbilime, tarihöncesi bilimine pek de aydinlatici bilgiler sailadiiina inanmaz: "...Dil ortakliiina bakarak kan birliii bulunduiu sonucuna varilabileceii, bir dil ailesinin insanbilimsel bir aileye denk düitüiünü sanmak yanilgi olur..."

Farkli toplumlarin ayni dili konuituklari, farkli dillerin ayni toplum içinde konuiulduiu tarihsel bir olgu olarak gözlemlenebilir. Ayrica dilin türsel özelliii olan morfo-sentaksina bakarak, toplumun nesneleri düzenleyii biçimini ve siralayiiini öirenemeyiz. Latince, Grekçe gibi belirli bir söz dizim kurali olmayan dilleri konuian toplumlarin, nesneleri geliiigüzel düzenlediiini, nesnelerin geliiimsel ve deiiiimsel durumlarinin bu yönde ilerlediiini söyleyemeyiz. Dil söz konusu olduiunda paradoks gibi görünen durumlar ortaya çikar.

Mircea Eliede eski toplumlarda Üretim araç ve gereçlerinin kullanimini kisaca nesnelere iliikin tutumun "mitler" araciliiiyla yani dil sayesinde aktarildiiini söyler. ayni biçimde Vladimir Propp folklorun gerçeklikten kaynaklandiiini ve bir "gerçek" olduiunu belirtir. Dil belirli bir yoruma ulaitiiinda nesnelere iliikin tutum ve davraniiin aktaricisi olur.

Gerçekten de bugünkü tüketim mantiiimizin, nesnelere bakii açimizi deiiitirmediiini söylemek saçma olurdu. Tüm bunlardan çikan sonuç; arkeolojik bir metnin çok bilinmeyenli denklem gibi olduiu, konuya nasil bakarsak bakalim bazi öielerin karanlikta kaldiiini söyleyebiliriz. Zaten arkeoloji bu karanlik noktalari aydinlatmak için kazmiyor mui

Hans George Gadamer'in hayati boyunca cevap aradiii "Bir metni anlamak ne demektiri" sorusunu, biz "Bir arkeolojik metni anlamak ne demektiri" ieklinde tekrar sorabiliriz. Soruya bailadiiimiz yer, arkeolojinin topraia ilk çapa vurduiu yerle ayni.

---

Etiketler : [ aydinlatma ] [ yardim etme ] [ kalintilar ] [ beslenme ] [ kulak ] [ arkeoloji ] [ çeviri ] [ eviri ] [ kuram ] [ sorular ] [ epistemoloji ] [ ANTROPOLOJi ] [ ANTROPOLOJ ] [ latin ] [ betimleme ] [ algilama ] [ betimlemeyi ] [ nesnelerin ] [ tüketim ] [ antropoloji ] [ antropoloj ] [ denklem ] [ grek ] [ tutum ve davranii ] [ tutum ve davran ] [ ilk ça ] [ yöntembilim ] [ pip ] [ kars ] [ ARKEOLOJ ] [ yorumlama ] [ gerçeklik ] [ çömlek ] [ mlek ] [ yardim etmek ] [ saussure ] [ flama ] [ arkeoloj ] [ klor ] [ ilk çap ] [ zihin ] [ bilim dallari ] [ bilim dallar ] [ ememi ] [ paradoks ] [ kız ] [ ARKEOLOJi ] [ mitler ]