Yazi, en genel tarifiyle, aiizdan çikan seslerin, dolayisiyla sözcüklerin, kulak ya da jest yardimi olmaksizin, gözle görülebilen, bazen de dokunulabilen iiaretler halinde biçimlendirilerek kaydedilmesini sailayan araçtir.

iletiiini Araçlari ve Fikir Yazilari

insanoilu varolduiundan beri, duygu ve düiüncelerini baika kiiilerle paylaiabilmek için, çok çeiitli iletiiim yollari bulmuitur. Bunlarin ilk örnekleri arasinda, günümüzde dahi pek çok toplum tarafindan kullanilan görsel iiaretleri, yani atei, duman ve iiiii ya da akustik iiaretler olarak adlandirdiiimiz, davul ve islik çalmayi gösterebiliriz. Ancak bütün bunlar zaman ve alan açisindan sinirlanmiitir. Yani mesaj verildikten hemen sonra kaybolurlar ve tekrar edilmedikleri sürece baia alinma olanaklari yoktur.

Ayrica, hepsi sadece az ya da çok birbirine yakin bölgede bulunan kiiiler arasindaki iletiiimde kullanilabilirler. Alan ya da zamanla kisitlanmamii bir yol arama ihtiyaci, insanlari çeiitli nesnelerin belirli bir siraya göre yanyana dizilmesinden oluian "nesne yazisi", daha çok hayvancilikta kullanilan "sayma çubuklari", yine belirli araliklarla düiümlenmii iplerden meydana gelen "quipu düiüm yazisi", bir mesaj vermek üzere kaya üzerine yazilan veya çizilen resimler anlamina gelen, "petrog-ramlar ve petroglifler" gibi iletiiim sistemlerine götürdü. Ancak bunlar da, nisbeten kalici olmalarina kariin, belirli durumlarda, kisitli sayida mesaji iletebilirler ve daha önemlisi yanlii ya da farkli algilanma olasiliklari çok yüksektir.

Genel olarak "fikir yazisi" olarak adlandirdiiimiz bu sistemler içinde, kendine Eski Önasya Dünyasi'nda genii yayilim alani bulan, token veya Latince adiyla calculi (hesap tailari) adi verilen küçük kil semboller, yaziya geçii sürecinde ayri bir yer tutar. Kilden yapilip, piiirilerek sertleitirilmii ve çoiunlukla üzerleri iekillere ayrilmii, çeiitli formlardaki bu calculi veya hesap tailarinin her biri farkli bir nesneye kariilik geliyor ve ticareti yapilan mallarin türü ve ölçüsü hakkin da bilgi veriyordu.

Diyelim ki, Sümer'deki Uruk iehrinden biri, Elam'in Susa kentindeki baika birine üç testi susam yaii göndermek istiyor. Bunun için Sümerli yai yerine kullanilan sembollerden üç tane alip, bunlari bir ipe geçirerek bailiyor, bir baika kil topaii ile de mühürleyip, malinin güvenliiini sailiyordu. Bazen de bu sembolleri yumuiak ve nemli bir kil topaiiyla sararak, içi görünmeyen bir top haline getiriyor ve her tarafini mühürlediii bu topun üzerine içindeki sembol sayisi kadar da iekillerini basiyordu.

Mali getiren kiii, bu "makbuz"u Susa'daki kiiiye iletmek zorundaydi. Böylece oradaki ticaret ortaii, ilk bakiita malin türü, miktari ve gönderen kiii hakkinda bilgi sahibi oluyordu. iüphelendiii bir durumda ise, topu kirarak, içindeki sembollerle elindeki mali kariilaitirabilirdi.

"Hesap tailari", çeiitli diller kullanan toplumlar arasinda, uzak mesafelerde anlaiilabilmesi nedeniyle, özellikle ticarette son derece kullaniiliydi. Bu sembollerin, daha sonra yaziya geçildiii dönemlerde de, ayni iekilleriyle kil tabletler üzerine çizilmii olduiunun saptanmasi ile, önemleri daha da artmiitir.

---

Etiketler : [ iletiiim ] [ araçlar ] [ kulak ] [ akustik ] [ resimler ] [ tablet ] [ sistemler ] [ çivi ] [ latin ] [ çivi yazisi ] [ olasiliklar ] [ nesnelerin ] [ kullanii ] [ kullanilabilirler ] [ elam ] [ görülebilen ] [ helen ] [ mesaj ] [ sümer ] [ susam ] [ HAYVANCILIK ] [ buz ] [ e ticaret ] [ bolu ] [ olasilik ] [ RESiMLER ] [ fikir yazilari ] [ semboller ] [ TAi ] [ arif ] [ i ti ] [ a la ] [ civi yazisi ] [ görsel ] [ bulan ] [ testi ] [ örnekler ] [ örnekleri ] [ rnekleri ] [ ivi yazisi ] [ sertle ] [ iLETiiiM ] [ jest ]