Bilinmeyen, bir anlamda esrar ve tehlike demektir, ama ayni zamanda, akla gelmedik zenginliklere ulaima olanaiini da kendinde taiir. iite bu yüzden, bütün keiif gezilerinin temelinde rastlantilar, çikar duygusu ve insanlarin karii konulmaz meraklari yatar.

Tarihöncesi'nde yaiamii uzak atalarimiza göre Evren, yaiamlarini sürdürmeie çabaladiklari topraktan ibaretti ve hayal güçleri, onlari bu topraiin sinirlarini aimaia zorlamiyor, ancak yaiamayi sürdürecek olanaklar tükenince yeni yerler aramaia davraniyorlardi. Böylece, otuz bin yil kadar önce, Asya'da yaiayan avci gruplari av hayvanlarinin göçünü izleyerek Amerika'ya gidip yerleimiilerdi.

Mutlu Odisseus Gibi...

Dünyanin keifine, ilkel beslenme kaygilarindan büsbütün uzak nedenlerle ilk çikanlar. Misirlilar oldu. M. Ö. 3000 yillarinda, yeni ticaret pazarlari bulma amaciyla, Afrika kiyilarini dolaimaia bailadilar. Filolari böylece Etyopya'yi, sonra M.Ö. 1500'lerde Zambezia'yi keifetti.

Milattan önce 600 yillarina doiru, firavun Nekao'nun gönderdiii Fenikeli gemiciler üç yilda Afrika Kitasi'nin çevresini dolaimayi baiardilar: Kizildeniz'den yola çikip «Herkül Sütunlari» (bugünkü Cebelitarik Boiazi) yoluyla Akdeniz'e girdiler. Kartacalilar da uzaklara seferler yaptilar: M.Ö. 500'de Hannon komutasina verilmii büyük bir donanma, Afrika'nin bati kiyilan boyunca Gine Körfezi'ne kadar gitti.

Bunlarin hepsi de her ieyden önce geçtikleri yollarin gizemini korumaia kararli tacirlerdi. Bunun için yolda rastladiklari gemileri batirmaktan veya sözde rastladiklari korkunç canavarlarin öykülerini anlatarak rakiplerinin cesaretini kirmaktan çekinmiyorlardi.



(Solda) Güney Amerika'da Rio de la Plata'nin aizi, 1516'da Diaz de Solis tarafindan keifedildi. XVI. yy.da yapilmii bu elyazmasi harita yörenin coirafyasini geliiigüzel gösteriyor.

(Ortada) Büyük bir denizci olan Alfonso de Albuquerque (1453-1515), Portekiz bayraiini Hint Okyanusu'nda dalgalandirmiitir.

(Saida) Portekizli Vasco de Gama (1469'a doiru-1524), Ümit Burnu'nu aiti, Mozambik'te bir ticaret kolonisi kurdu ve Hindistan'a ulaiti; Hindistan genel valiliiine atandi.

Bu hayali canavarlarin, Yunanlilarin ilk gezi hikâyelerinde büyük bir yeri vardir ve Yunan mitolojisinin bir bölümü bunlardan doimuitur; Odisseia'da anlatilan Odisseus'un serüvenleri buna örnektir. Bunanla birlikte, bazi serüvenlerin gerçek yani vardir: sözgelimi Massilia'li (geleceiin Marsilya'si) bir Yunan gemicisi, M.Ö. IV. yy.da izlanda'ya kadar gidebilmiitir.

Kara parçalarinin iç bölgelerinin keifi genellikle kahraman öncüler sayesinde oldu, Yunanistan'dan yola çikarak Hindistan'a ulaian Büyük iskender bunun en iyi örneiidir. Romalilara gelince, onlar, her ieyden çok Avrupa ile ilgilendiler ve Tuna'dan iskoçya'ya (o tarihlerde Dünya'nin ucundaki toprak anlamina Koledonya deniyordu) kadar gezdiler.

Miladin bailangicinda Misir'da yerleimii bir Yunan astronomu, Ptolemaios, çaiinin coirafya bilgilerinin bir özetini yapti. Hazirladiii harita, Avrupa'nin tamamini, Kuzey Afrika'yi ve Asya'nin bir bölümünü kapsiyordu; yüzyillar boyunca bu harita, coirafyacilarin yararlanabileceii tek ciddi belge olarak kalmiitir.

Büyük Keiifler

Bütün Ortaçai boyunca, Hiristiyan âleminde Dünya haritasi, sadece cenneti ve cehennemi bulunan bir Dünya'nin tasvir edildiii teorik bir iemadan, bir süsten ibaretti. Halbuki bu dönemde, IX. yy.da Vikinglerin keiifleri önemli sonuçlara ulaimii, bunlar 982'de izlanda'dan geçerek Grönland'a ve 1000 yilinda da Vinland'a (belki Newfoundland Adasi) gelmiilerdi. Ne var ki bu keifin önemi, Avrupa'da herhangi bir yanki yaratmadi ve ancak iskandinav ülkelerinde ilgi uyandirdi.

Avrupalilarin Amerika'ya sizmalari gerçekten, XV. yy. sonlarinda Kristof Kolomb'un serüveniyle bailadi. «Yeni Dünya»nin güney kesiminin fethi, ispanyol Conquistadorlarinin (Cortes, Pizarro) eseri oldu: bunlar, eski Kizilderili imparatorluklarini yok ederek birkaç yüzyil yürürlükte kalacak bir sömürge düzeni kurdular. Kuzey Amerika'nin keifedilmesi ve fethedilmesi ise özellikle Fransizlarla (Jacques Cartier, Samuel de Champlain) ingilizlerin (Venedikli Jean Cabot) eseri oldu ve bu iki ulus uzun süre, sonradan Amerika Birleiik Devletleri ve Kanada'nin kurulacaii bu topraklardan kimin yararlanacaii konusunda birbiriyle çatiiti.

Dünya'nin öbür ucunda ise, gözüpek gezginler Ortaçai'in sonlarindan itibaren, «ipek Yollari»ni aradilar ve bu yollardan doiuya ulaimaia çabaladilar. Bunlar, ya efsanevi Büyük Han imparatorluiu'nda Hiristiyanliii yaymaia çaliian Willem Van Rubroek gibi din adamlari, ya da Venedikli Marko Polo gibi tacirlerdi. Marko Polo, uzun süre Çin'de kaldi ve anlattiii göz kamaitirici serüvenleriyle birkaç gezgin kuiaiinin merakini ve hayal gücünü kamçiladi.

XIV. yy.da Asya'ya giden deniz yolunu açma onuru ise Portekizlilere aittir. Portekizliler, Afrika'nin bati kiyilarini sistemli bir biçimde araitirdilar. 1487'de Bartolomeo Dias «Firtinalar Burnu»nu (Ümit Burnu) aiti ve on bir yil sonra Vasco de Gama bu yoldan, Afrika'nin doiu kiyisi boyunca yukariya doiru çikip Hindistan'a ulaiti. Portekizliler oradan, Araplarin aleyhine, ticari etkilerini ta Selebes Adalari'na kadar yaydilar, yerleitiler.

Bir baika Portekizli, Macellan ise, XVI. yy. bailarinda, ispanya hesabina ilk Dünya turunu tamamladi. Yazik ki, bugün adini taiiyan boiazi binbir güçlükle aitiktan sonra, keiif gezisini sona erdiremeden öldü.



(Solda) Fransiz Jacques Cartier (1491-1557) ile arkadailarinin Kanada'ya çikiiini canlandiran bir resim.

(Ortada) Kristof Kolomb'un üç karavelasi. Kolomb bu tekne desenlerini eliyle çizmiitir. Kolomb Kitapliii, Sevilla, ispanya.

(Saida) Macellan'in (1480-1521) yolculuk öyküsünü canlandiran bir resim, Pigafetta'nin eseri. ilk Dünya turunu gerçekleitiren Portekizli denizci, 1520'de, Amerika'nin güney ucunda, sonradan kendi adini alacak olan boiazdan geçmiitir.

Dünya'nin Taninmasi

Böylece, Kristof Kolomb'un seferinden sonra «büyük keiifler» yarim yüzyildan kisa bir zaman içinde Dünya haritasini altüst etti. Rönesans sonlarinda, coirafyacilar, ana çizgileriyle denizler ve karalarin ayrimini öirenmii bulunuyorlardi: Ptolemaios'un eseri nihayet aiilabilmiiti.

Bundan sonraki büyük geziler, bu bilgileri pekiitirmeie ve gezegenimizin henüz ayak basilmamii bütün kesimlerini belirten beyaz lekeleri haritadan yavai yavai silmeie olanak sailadi. XVII. yy.da, Hollandali gemiciler Avustralya ve Yeni Zelanda'yi keifettiler, Don kazaklari ise, Kamçatka'ya kadar, Sibirya'yi aitilar,

XVIII. yy.da keiifler gittikçe daha bilimsel nitelik aldi: sadece yeni yeni topraklar taninmakla kalinmadi, ayni zamanda buralarda yaiayanlarin âdetleri de tanitilmaia ve hayvan alemiyle bitki örtüsünün ayrintili dökümleri yapilmaia çaliiildi. Bu anlayiila, ingiliz Cook ve Fransiz Bougainville ile La Perouse Büyük Okyanus adalarini yakindan incelediler.

XIX. yy. ve XX. yy. bailangici özellikle Avrupalilarin Afrika'ya sizmalarina sahne oldu. Fransiz Rene Caillie 1828'de Tombuktu'ya vardi ve ingiliz Livingstone ile Stanley kitanin merkezini dolaitilar. Arktika ve Antarktika'nin fethi de bu dönemde gerçekleiti: 1909'da Amerikali Peary Kuzey Kutbu'na ulaiti ve iki yil sonra Norveçli Amundsen Güney Kutbu'na vardi.

Günümüzde kitalarin haritalari büyük bir doirulukla çizilmiitir. Keifedilecek hiç bir kara parçasi kalmadiiindan insanlarin ilgisi de baika yönlere kaymiitir: iimdi denizdibi araitirmalariyla, yanardailarin ve depremlerin incelenmesiyle, toprakaltinin analiziyle (jeoloji) v.b. gezegenimizin sirlarini güniiiiina çikarmak söz konusudur. Öte yandan astronotik de uzayin keifedilmesi yolunda çaliiir: insanin Ay'da attiii ilk adim belki de sayisiz yeni dünyalarin keifine doiru bir bailangiç noktasi olmuitur.

Nil

Nil Nehri'nin haritasini yapabilmek için yirmi bei yüzyil gerekmiitir. Buraya ilk keiif gezisini, M.Ö. 457 yilinda Yunan tarihçisi Herodotos, en yenisini de 1952'de Fransiz Jean Laporte yapmiilardir.

Doruklar

Büyük siradailar insanlar ta rafindan XX. yy.da fethedildi: 1906'da Savola prensi Lulgi Amadeo, Afrika'da Ruvenzori'ye (5,119 m) tirmandi; 1950 yilinda Fransiz Maurice Herzog, Himalayalar'da Annapurna'yi (8,078 m) fethetti; üç yil sonra, Yeni Zelandali Ermund Hillary, Dünya'nin en yüksek doruiuna, Everest'e (8,880 m) ulaiti.



(Solda) Tonga Adalari'nda demirlemii tekneler. ingiliz denizcisi James Cook (1728-1779), önce Büyük Okyanus'u, sonra Antarktika'yi dolaiti. Sonunda Sandwich Adalari'ni keifetti ve orada öldü.

(Saida) ingiliz denizcisi Sir Francis Drake (1540'a doiru-1596).

---

Etiketler : [ bitki örtüsü ] [ deprem ] [ kitalar ] [ coirafya ] [ jeoloji ] [ rönesans ] [ resim ] [ ortaçai ] [ ispanya ] [ GÖÇ ] [ mitoloji ] [ nikel ] [ keiifler ] [ göç ] [ PORTE ] [ beslenme ] [ kahraman ] [ gemi ] [ milat ] [ ticaret ] [ döküm ] [ süt ] [ uzay ] [ keiif ] [ kaygi ] [ kayg ] [ GEMi ] [ arap ] [ avarlar ] [ coirafi keiifler ] [ yolculuk ] [ desenler ] [ koloni ] [ zemin ] [ hint ] [ dias ] [ MISIRLILAR ] [ portekiz ] [ ivi ] [ özeti ] [ zeti ] [ yanki ] [ yank ] [ hollanda ] [ Coirafya ] [ koç ] [ odisseia ] [ 1453 ] [ vikingler ] [ amerikal ] [ afrika ] [ ipek ] [ romalilar ] [ dalga ] [ romalilara ] [ kama ] [ aramaia ] [ aimaia ] [ atalarimiza ] [ davraniyorlardi ] [ sürdürmeie ] [ gemici ] [ gize ] [ canlan ] [ kartaca ] [ ölümünü ] [ yunanlilarin ] [ sömürge ] [ grönland ] [ keifetti ] [ meraklari ] [ anav ] [ demirle ] [ gezilerinin ] [ herodotos ] [ rastlantilar ] [ tarihç ] [ lekeler ] [ gizemi ] [ doimu ] [ donanma ] [ rastladi ] [ astronomu ] [ öyküsünü ] [ gizemin ] [ rastlad ] [ batirma ] [ almadiii ] [ pazarl ] [ meraklar ] [ almad ] [ turun ] [ kartacalilar ] [ yunan mitolojisi ] [ büyük iskender ] [ harita ] [ kolon ] [ kesif ] [ denizler ] [ afet ] [ gizem ] [ Kitalar ] [ anna ] [ uzayi ] [ firavun ] [ aramai ] [ ladin ] [ samuel ] [ cennet ] [ misirlila ] [ avustralya ] [ marsilya ] [ karalar ] [ misirlilar ] [ 1480 ] [ herkül ] [ iskender ] [ skender ] [ desen ] [ ptolemaios ] [ herodot ] [ NEV ] [ astronot ] [ RESiM ] [ öykü ] [ ravel ] [ kristof kolomb ] [ akdeniz ] [ eyhi ] [ esra ] [ haritalar ] [ milattan önce ] [ coirafi keiif ] [ körfez ] [ gruplar ] [ DEPREM ] [ depremler ] [ james cook ] [ irem ] [ NiKEL ] [ hayal gücü ] [ hindistan ] [ vali ] [ esrar ] [ cehennem ] [ topraktan ] [ efsane ] [ COiRAFi KEiiFLER ] [ NEDENLER ] [ yönler ] [ amadeo ] [ tasvir ] [ yarim ] [ RÖNESANS ] [ COiRAFYA ] [ ÖZET ] [ RAVEL ] [ norveç ] [ norve ] [ onur ] [ büyük okyanus ] [ fransizlar ] [ ÖYKÜ ] [ adalar ] [ romal ] [ HARiTA ] [ yeni dünya ] [ sinirlar ] [ Avarlar ] [ dona ] [ anus ] [ yunan mitoloji ] [ özet ] [ hikaye ] [ i ti ] [ ortaça ] [ hikayeler ] [ iskan ] [ 7 yy ] [ ital ] [ zip ] [ firtina ] [ açilarin ] [ iDiL ] [ iZM ] [ venedik ] [ denizci ] [ atalari ] [ sans ] [ doiruluk ] [ yunanlilar ] [ EFSANE ] [ asya ] [ Uzay ] [ nil nehri ] [ Hint ] [ rene ] [ fenike ] [ dorlar ] [ MARS ] [ arkadailari ] [ dailar ] [ ESRA ] [ esans ] [ hindi ] [ kita ] [ avar ] [ AVARLAR ] [ pazar ] [ XIV ] [ mars ] [ gezgin ] [ gezegen ] [ nedenler ] [ kuzey kutbu ] [ imparator ] [ HAYAL GÜÇÜ ] [ HAYAL G ] [ cia ] [ devletler ] [ ayrinti ] [ küa ] [ yunanistan ] [ LK A ] [ ilk a ] [ pekii ] [ göc ] [ peki ] [ i_ analizi ] [ meie ] [ zıp ] [ DERĞ ] [ HiKAYE ] [ izlanda ] [ korkunc ] [ ortaca ] [ rya ] [ k ra ] [ yazma ] [ DEPREMLER ] [ denizler ve karalar ]