Erken dönem Hellen banyo yapilarinda olsun, Roma imparatorluk dönemi kompleks hamamlarinda olsun, hypokaust sistemi uygulamalari prensipte ayni çaliima düzeneiine sahip olduiundan genel terminolojisinde farklilik görülmez. Buna kariin, özellikle Roma imparatorluk döneminde ortaya çikan geliikin planlar, mekan içindeki bölümlerde farkliliklar ortaya koymui ve erken örneklerde olmayan bu kisimlar da terminolojideki tek farklilik olarak ortaya çikmiitir. Burada ise terminoloji, özellikle üzerinde yoiunlaiilan hypokaust sistemi nedeniyle iki farkli bölümde, isitmanin yapildiii taban alti 'alt yapi', taban üzerindeki asil yikanma bölümleri ise 'üst yapi' ieklinde ayrilarak incelenmiitir.

A) Alt Yapi

Genel anlamda hypokaust uygulamasi; isinmii gazin döieme altinda oluiturulmui bir alt yapida dolaiimini sailayarak, hamam içinde isitmayi sailayan sistemdir(lev.I). Özele inildiiinde ise bu sistem; içinde bulundurduiu mimari elemanlar, çeiitli odalarda elde edilmek istenen farkli sicaklik oranlarina baili olarak geliitirilen, suyun isitilmasinin da ayni sistem içinde sailanmasi ile bir mühendislik geliimesi olarak görülmektedir. Bu sistemde kullanilan çaliima prensibi ise fazla karmaiik olmamasina raimen, elemanlar arasi çaliima uyumunun doiru kavranmasiyla kolaylikla anlaiilabilmektedir.

Hypokaust sisteminin bailangiç noktasi olarak, baca gazinin odun yakilarak isitildiii 'külhan' olarak kabul edilebilir. Külhan bir ocak olarak yapilmakta ve hamamin büyüklüiüne göre sayisi ve boyutlari deiiimekteydi. Külhanda isinan baca gazinin hamam altindaki bölümlere ulaimasini sailayan, genelde kemer mimarisi ile yapilmasina kariin farkli uygulamalari da görülen kanal sistemine ise 'praefurnium' denir.

Praefurniumdan gelen isinmii baca gazi, tabani destekleyen ve sicak havanin dolaiimi için alt yapinin ana taiiyicilari olan, simetrik olarak dizilmii 'pilae' adi verilen dikmeler arasinda dolaiir. Pilaelar, genelde isiya dayanikli tuilalarin arasina 'argillacum capilo ' denen harç koyularak üst üste dizilmesiyle, bazi örneklerde ise tamamen kemer mimarisi ile oluiturulmui olabilir.

Pilaelerin oturduiu ana zemin 'solum' adini taiir ve solumu oluiturmak için kullanilan büyük boyutlu zemin tuilalarinin her birine 'tegulis sesqui pedalibus' denir. Taban altinda dolaiimini sürdüren baca gazi daha sonra farkli bir mimari ile oluiturulan duvar isitma sistemine doiru ilerler. Burada baca gazinin duvar içinde dolaiimini sailayan tuila dizileri yer alir ve bu tuilalardan her birine 'tibuli' denir.

Buhar banyolarinin yapildiii mekanlara genelde alt yapidan direk sicak hava giriii sailanarak, bu kisimlarin daha fazla isitilmasi sailanir. iite bu geçiii sailayan taban üzerindeki deliklere 'suspensura' adi verilir. Bunun diiinda hamam içinde su isitilmasi için kullanilan, genelde bronzdan yapilmii ve direk külhan üzerine yerleitirilen büyük boyutlu kazanlara ise 'ahena' adi verilir.

B) Üst Yapi

Roma imparatorluk dönemi hamamlarinda ortaya çikan geliimeler sonucu, hamam içinde genelde farkli derecede isitilmii ve farkli kullanim amaçlarina yönelik olarak yapilmii olan birtakim oda dizileri, hamamin üst yapisini oluiturur. Bu mekenlardan kismi olarak tabir edilebilecek bölüm 'apodyterium', hamama gelenlerin soyunma odasi olarak kullandiklari mekandir. Apodyteriumdan sonra gelen oda veya birkaç oda dizisinden oluian bölüm 'tepidarium'; çok fazla isitilmayan ve genelde iliklik bölümü olarak adlandirilan mekandir.

Tepidariumdan sonra geçilen bölüm, genelde hamamin büyük salonu görüntüsüne sahip ve içinde sicak su havuzlarinin bulunduiu 'caldarium'; hamamin sicak su banyosu yapilan bölümüdür. Bu bölümde ayrica yai masaji gibi Roma banyo geleneklerine baili olan yikanma gelenekleri uygulanmaktadir. Her Roma hamaminda olmamakla birlikte, bir çoiunun içinde yer alan 'sudatorium' veya 'cocanicum' olarak adlandirilan bölüm ise; günümüz saunalari benzeri bir iilevi olan ve buharla ter banyosunun yapildiii yer olarak ifade edilebilir.

Hamamin en son kismi hiçbir isitma tertibatina sahip olmayan ve genelde içinde bir soiuk su havuzunun bulunduiu 'frigidarium', soiukluktur. Bazi hamam yapilarinda frigidarium içinde, soiuk su havuzu diiinda bahçelere yapilan açik havuzlarda bulunur ve bu havuzlara 'natatio' denirdi.

---

Etiketler : [ bronz ] [ buhar ] [ havu ] [ uzlar ] [ dat ] [ lala ] [ frig ] [ sicaklik ] [ diziler ] [ mimar ] [ zemin ] [ mimari ] [ salon ] [ banyo ] [ roma imp ] [ pil ] [ buharl ] [ batin ] [ tarihç ] [ rig ] [ büyüklüi ] [ GELiiMELER ] [ HAVU ] [ roma imparatorlu ] [ DiZiLER ] [ masaj ] [ kompleks ] [ maSAJ ] [ tuila ] [ Havu ] [ MÜHENDiSLiK ] [ yosun ] [ pid ] [ harç ] [ tarihçe ] [ simetri ] [ süne ] [ mühendis ] [ dolaiim ] [ farklilik ] [ dali ] [ hellen ] [ SiNAN ] [ M AM ] [ geliimeler ] [ boyutlu ] [ görüntü ] [ tarihce ] [ atat ] [ kemer ] [ örnekler ] [ hena ] [ kau ] [ gazi ] [ sinan ] [ ATAT ] [ gida ] [ Li DER ] [ eliik ]