Cilâli Tai Çaii'nin sonlarinda, dünya aiaii yukari bugünkü ieklini almiiti. Buzul Çaii bittiiinden iklim isinmii ve büyük buzullar erimeye bailamii; bu da deniz düzeyini yükseltmiiti. M.Ö. 6.000'de ingiltere'yi kitaya bailayan dar kara parçasi sular altinda kaldi. Seine, Ren ve Tuna irmaklari da dar vadilere çekildiler. insanlar, uygarlik yolu olan irmak boylarinda yerleierek toplu bir hayat sürmeye bailadilar.

Bu yerleime yerlerinden en eskisi olan Nil vadisi, M.Ö. 7.000-6.000 yillarinda uygarliiin ilerlemesine büyük katkisi bulunacak bir olaya sahne oldu. Günlerden bir gün, Nil kiyilarinda yaiayan biri (artik buradakilere Misirli diyebiliriz) Sina yarimadasinda yolculuk ederken pek iaiirtici bir olayla kariilaiti: Herkesin her zaman yaptiii gibi, bir atei yakmiiti. Ancak ateiin yandiii yerde bazi tailarin eridiiini, aktiiini ve atei söndüiünde bunlarin yeniden sertleitiiini gördü. Bu olayi deierlendirinceye, yani isinin bakir madenini ham cevherinden ayirdiiini anlayincaya kadar kaç yil geçti, bilemiyoruz.

Misirlilar, bu keiiften hakkiyla yararlanmayi faildiler. Sina'daki maden yataklarindaki cevheri odunla eritip madenini ayirmayi, kaliplamayi ve çekiçle iekil vermeyi faildiler. Yukari Misir'da, Badari'de, kolye gibi boyna asilmak üzere hazirlanmii, boncuk ieklinde ve maden çaiindan kalma birtakim bakir kalintilar ortaya çikartilmiitir. Görülüyor ki, bu bulgudan ilk yararlananlar zanaatçilar deiil, kadinlar olmuilardi.

Bu noktadan iu yalin fikre ulaiincaya kadar yüzyillarin geçmesi gerekti: Eritilmesi ve iekillendirilmesi bunca kolay bir maddeden yalniz kadinlarin süs eiyalari deiil, araçlar da imal edilebilirdi.

Bu ikinci aiama, M.Ö. 4.000'e rastlar. O çaida hiyeroglif yazisi icat edilmii, astronomik gözlemler M.Ö. 4.245'te bir takvimin yapilmasina yol açmii, ülkede bir krallik yönetimi kurulmui; yani Misir, uygarlikta enikonu ilerlemiiti. O döneme kadar yalniz küçük konutlar inia edilirken, bakirin mimarlikta sailadiii genii teknik imkânlar ve bu madenden yapilan araçlar sayesinde M.Ö. 3.000'de 'piramit'ler inia edilebildi.

Bakir, ayni çaida Mezopotamya'ya doiru yayildi. Ancak Firat ve Dicle boylarinda bakir madenleri olmadiiindan Maden Çaii buralarda daha geç bailadi. Misirlilar bakirdan silahlar, baltalar imal ederlerken, Mezopotamyalilar hâlâ tai ve kemikten araçlar kullaniyor, balçiktan evlerde oturuyorlardi. M.Ö. 3.500'e doiru bölgeye kuzey ve doiudan gelen Sümerler, güneye ilerleyip orada yerleitiler. Sümerler, ayni zamanda önemli icatlari da birlikte getiriyorlardi: Zamanla çivi yazisina dönüiecek resim yazisi, mimarlik ve bakir madenciliii.. Bunlar hünerli kiiilerdi; kisa zamanda kolyeler, toplu iineler, aynalar, olta iineleri ve her çeiit kesici araç imal etmeyi baiardilar.

Tarih öncesi ve tarih dönemi arasindaki siniri bu çaia (Misir için M.Ö. 6.000, Mezopotamya için M.Ö. 3.500) yerleitirebiliriz. Ancak, madenden yararlanmayi önceki çailarin tekniiini bir anda silip süpüren 'ani' bir devrim olarak düiünemeyiz. Tersine, çok aiir bir geçii dönemi gerekti ve tai arar ar, yerlerini büyük güçlükle madene biraktilar. Bakir, Mezopotamya'yi aiaii yukari yirmi bei yüzyil sonra fethetti. Oradan Ege adalarina, iran'a, Avrupa ve iskandinavya'ya yayilmasi için de daha on sekiz yüzyilin geçmesi gerekti.

Sözünü ettiiimiz bu son ülkeler, tembel izleyiciler oldular: Bati Avrupa ve Çin duraksamali adimlarla Bakir Çaii'na girerlerken, öncüler, yani Misir ve Mezopotamya Tunç Çaii'na ulaimiilardi. Tunç Çaii'nin yolunu M.Ö. 2.800'de Sümerler açti. Hatirlatalim: Tunç, bir bakir ve kalay alaiimidir. Öyle ki, Sümerli bir zanaatçinin, rastlanti sonucu istenen oranda kalayla kariiik bir bakir madenini eriterek tunç elde ettiiini düiünebiliriz. Ayni adam, her halde yeni elde edilen bu madenin bakirdan daha sert olmasi nedeniyle daha yararli olabileceiini de fark etmiiti.

Gerçekten de, Jacque de Morgan'in dediii gibi: "Çelik, demire oranla neyse, tunç da bakira oranla ayni ieydir." iimdi artik sadece baltalar ve olta iineleri deiil, biçaklar, bizler, usturalar da madenden yapilabilecekti. Bu nedenle olsa gerek, tunç bakirdan daha çabuk yayildi. Misir bu madeni. Firavun Keops'un kendi adini taiiyan piramidi inia ettirdiii yillarda (M.Ö. 2.850) tanidi. Girit, M.Ö. 2.500'de Akdeniz kiyilarini tunçtan biblolara boidu ve Çin, M.Ö. 1.800 yillarinda bu madeni kullanmaya bailadi.

Babil egemenliiinin sürdüiü ve Teb iehrinde dev tapinaklarin yükseldiii bu dönemde Avrupa, Yontma Tai Çaii'nda yaiayan oymaklarin barindiii bir kitaydi. Maden bu kitaya çok zor girdi. ilk olarak Tuna aizindan Avrupa'ya giren maden, irmak boyunca ilerleyerek Ren ve Rhone vadilerini sardi. Önce kuzeye gittikten sonra, ispanya'ya doiru yayildi.

Bu madenle imal edilen yeni tip kesici bir silah olarak kiliç kullaniliyordu. Büyük bir yenilikti bu... Öyle bir yenilik ki, Avrupa'nin, Yakin Doiu imparatorluklarini yenmesi imkânini sailayacak ve Agamemnon'un elinde Truva'yi yenen silah haline gelip yepyeni bir uygarliiin doimasina ön ayak olacakti.

---

Etiketler : [ icatlar ] [ mezopotamya ] [ kalip ] [ ispanya ] [ truva ] [ maden ] [ SÜMERLER ] [ tapinak ] [ toplu iine ] [ çelik ] [ sümerler ] [ araçlar ] [ kalintilar ] [ sümerle ] [ konut ] [ sard ] [ ege adalari ] [ takvim ] [ ege adalar ] [ keiif ] [ iklim ] [ bakir ] [ girit ] [ BAKIR ] [ BABiL ] [ uygarlik ] [ yolculuk ] [ mimar ] [ takla ] [ buzullar ] [ MISIRLILAR ] [ ezop ] [ uygarlik yolu ] [ sina ] [ çivi ] [ babil ] [ çivi yazisi ] [ ikon ] [ mimarlik ] [ duraksamali ] [ duraksamal ] [ KALIP ] [ bakir madeni ] [ hünerli ] [ tunçtan ] [ seine ] [ krallik ] [ bittiiinden ] [ çaiindan ] [ rastlar ] [ uygarliii ] [ aktiiini ] [ icatla ] [ uygarl ] [ olmuilardi ] [ iine ] [ madenler ] [ O Ç ] [ sümer ] [ firavun ] [ sina yarimadasi ] [ yatak ] [ buz ] [ HiYEROGLiF YAZI ] [ erit ] [ önemli icatlar ] [ misirlila ] [ hiyeroglif ] [ nemli icatlar ] [ piramit ] [ kemik ] [ iCATLAR ] [ icat ] [ misirlilar ] [ CATLAR ] [ yontma tai çaii ] [ MiMARLI ] [ MiMARLIK ] [ astronomi ] [ EZOP ] [ hiyeroglif yazi ] [ hiyeroglif yaz ] [ KEMiK ] [ akdeniz ] [ aynalar ] [ kiliç ] [ çaila ] [ aga ] [ zanaat ] [ AYNALAR ] [ çailar ] [ erime ] [ bati avrupa ] [ adalar ] [ morgan ] [ maden yataklari ] [ maden yataklar ] [ buzul ] [ silahlar ] [ siniri ] [ firat ] [ dicle ] [ i_ devri ] [ i ti ] [ iskan ] [ maden çaii ] [ kürdan ] [ tunç ] [ tunç çaii ] [ civi yazisi ] [ tarih öncesi ] [ yenilik ] [ keops ] [ biçaklar ] [ balta ] [ biçak ] [ yalin ] [ kita ] [ uygarli ] [ catlar ] [ ZANAAT ] [ UYGAR ] [ piramid ] [ içat ] [ madenle ] [ tunç ça ] [ iKLiM ] [ uygar ] [ ivi yazisi ] [ bağ ] [ sertle ] [ AYIRMA ] [ baltal ] [ irince ] [ KEOPS ]