Yunanca «Helias»tan dolayi «Helenler» de denen, Yunanistan Yarimadasinda yaiayan kavimler ve onlarin kurduiu eski devlet ve uygarliktir.

Çiftçi bir halk olan Helenler ya da Eski Yunanlilar, tarihlerinin bailangicinda çok sade bir yaiam sürerler, sirtlarina kendilerinin dokuduiu yünden bir gömlek, ayaklarina siiir derisinden çarik giyerlerdi. Köylüler tek bir odadan ibaret olan kulübelerde oturur, evcil hayvanlarla birarada yatarlardi. Soylular sinifi ömürlerini savai, av, eilence ve yariimalarla geçirirlerdi. Deniz kiyisinda yaiayanlar ise pek de dayanikli olmayan teknelerle balikçilik yaparlardi.

Savaiçi kavimler olan Akalar ve Borlar tarafindan istilâ edilmeden önce, Yunanistan Yarimadasi'ndaki dailarla çevrili küçük ovaciklarda birbirine rakip baiimsiz siteleri oluituran topluluklar yaiiyordu. Bu sitelerden özellikle Atina ve Isparta'nin, Eski Yunan uygarliiinda özel bir yeri vardir.

Eski Yunan halki M.Ö. VI. yüzyilda Anadolu kiyilarinda ve Akdeniz'de (Güney italya, Sicilya) yeni kentler kurdular. Siteler arasinda büyük geçimsizlikler ve rekabet olmasina kariilik Eski Yunan topluluklari din ve dil bakimindan bir birlik oluituruyordu ve bu birlik sayesinde siteler, Persleri geriye püskürtmüiler, Isparta ordusunun Termopil'de (Thermopylai) ezilmesine raimen Perslere karii iki büyük zafer kazanmiilardi: Maraton Zaferi (M.Ö. 490) ve Salamis Deniz Savaii (M.Ö. 480).

iite bu olaylardan sonra Eski Yunan uygarliii geliimii ve özellikle Atina, mimarlari, bilginleri, filozoflari, iairleri, müzikçileri, tiyatroculari ve heykelcileriyle bu uygarliii ebedîleitirmiiti.

V. yüzyilin sonlarina doiru siteler yeniden birbirine düiünce Atina ve Isparta, ayri ayri bütün Yunanistan'a hâkim olmak istedi. Bu yüzden çikan Peloponnes Savaii, tüm ülkeyi kasip kavururken veba salgini da Atina halkini kirdi. Böylece Atina, Isparta'nin baskisi altina girdi ve kendi yasalarindan vazgeçmek zorunda kaldi (M.Ö. 404).

Bu kavgalardan yararlanan Persler Anadolu'yu ele geçirdiler ama Yunanistan topraklarini elde edemediler. Ama az sonra Makedonya krali Filip (Philippos) II Yunanistan'i fethetmekte hiç bir güçlükle kariilaimayacakti (M.Ö. 337).

iskender imparatorluiu

Filip'in oilu Büyük iskender baikaldiran sitelere boyun eidirdi (Thebai yerle bir edildi) ve hirsla fetihlere giriiti. On yila yakin bir süre içinde, Akdeniz'den Hindistan kiyilarina kadar uzanan genii bir imparatorluk kurdu. Darius III'ün tahtina yerleiti, onun kiziyla evlendi, yeni daniimanlar edindi ve birçok doiu âdetini benimsedi. Ne var ki iskender imparatorluiu'nun zayif birliii, ardillari arasindaki rekabete dayanamadi. imparatorluiun parçalanmasiyla asil Yunanistan'in gücü de son buldu; onun yerini Antakya, Bergama ve iskenderiye gibi kentler aldi.

Romalilardan Türklere

Yunanlilar Kelt saldirilarina bir süre karii koydular, ama Romalilarin gücüne dayanamayarak sonunda onlara boyun eidiler (M.Ö. 146). Eski Yunan uygarliii öylesine zengindi ki Roma bu zenginliii ve sanat hazinelerini yaima etmekle kalmadi, onu taklit etmeie de çaliiti: Yunan edebiyat, sanat ve mitolojisi Romalilar için en geçerli kaynak oldu ve sonunda onlarin uygarliiini belirli bir biçimde deiiitirdi. Siyasal bakimdan ise Eski Yunanistan artik prokonsüllerce yönetilen iki eyalet haline geldi. Roma imparatorluiu'nun büyük iktisadî dolaiimi diiinda kaldi, onlara yazlik oturma yeri oldu.

Yabanci istilâlari (Vizigot, Ostrogot, islav, Bulgar) bu barii dönemini altüst ederek Yunanistan'in yikilip daiilmasina yol açti (III. yüzyildan X. yüzyila kadar).

Siteler ve Yurttailar

Eski Yunan'da sitelerin kurulmasi 2.500 yillik bir olaydir ve bu uygarliiin temeli sitedir (polis). Her site az sayida (bei-on bin) yurttaitan oluiurdu; sitede yaiayan yurttailar sirayla çeiitli görevler (maliyeci, asker) yüklenerek devlet yönetimine katilma hakkini elde eder ve yasalarin güvencesinden yararlanirlardi.

Sitede oturanlar siyasal açidan eiit deiillerdi: yabancilarla kölelerin hiç bir hakki yoktu. Aiaiilik sayilan ve elemeiine dayanan iiler bunlara yaptirilirdi.

Yurttailar iehrin merkez kesiminde otururlardi; burasi savai sirasinda müstahkem bir kale, barii günlerindeyse siyasal, düiünsel, dinsel ve ekonomik yaiamin merkeziydi. Her sitenin kendi tanrilari ve yalniz kendi yurttailarinca uygulanan dinleri vardi.

Eiitim de sitelere göre deiiiikti. Isparta'da çocuklar çok siki, âdeta askerî bir eiitim görürdü. Yeniyetmelikten çikma sirasinda, soiukkanliliklarini ve duyarsizliklarini ispat etmek için köleleri (heilos) öldürebilirlerdi. Ve ömür boyu savaia hazir askerler olarak kalirlardi.

Eski Yunan iehirleri çok canliydi; buralardaki aliiverii yerleri iimdiki Yakindoiu iehirlerinde görülen çarii ve pazarlara benzerdi. Bütün yurttailar, hattâ köleler iehrin ortasinda bulunan ve agora denen büyük bir meydanda toplaiip buluiurlardi. Sebze, iarap ve balik saticilarinin çiiliklari, hali-kilim ve koku sergileri arasinda, neieli bir uiultu içinde kariilaiir, söyleiir, tartiiir, itiiir-kakiiirlardi.

Atina'da yurttailar Ekklesia denen halk meclisinde toplanir, bu toplantilarda sitelerinin sorunlarini tartiiir, savai ya da barii konusunda karar alirlardi.

Sofokles'in, Aiskilos'un, Euripides'in trajedilerinin ya da Aristofanes'in komedilerinin oynandiii açikhava 'tiyatrosu, halkin tek eilencesiydi.

Yunan uygarliii M.Ö. V. yy.da en yüksek düzeye ulaiti; III. yy.da iskender'in fetihleriyle her yana yayildi. Ordunun bozguna uiramasina raimen Yunanistan'in etkisi Roma'ya kadar uzandi ve Roma uygarliiinin geliimesinde büyük payi oldu.

Haimet ve Sefalet

Anit yapilarin güzelliii, edebiyatin göz kamaitirici parlakliii bizi yaniltmamalidir. O zamanlar Yunanlilarin çoiu köylerde harap kulübelerde, iehirlerde basit evlerde ve ilkel kondularda yaiiyorlardi. Kaldirimsiz, iiiksiz dar sokaklarda laiim sulari akardi. Her taraf sinek, sivrisinek, fare doluydu. Atina ya da Isparta'ya diiaridan gelen bir kimse önce pislikle ve aiir kokularla kariilaiirdi.

Perikles Çaii

'Perikles (M.Ö. 495-429) döneminde Atina, sosyal ve kültürel alanda kazandiii baiarilar sayesinde öteki Yunan sitelerine üstünlüiünü kabul ettirdi. «Perikles çaii» tarih (Herodotos), felsefe (Sokrates ve Eflatun), tiyatro (Aiskilos [Aiskhylos], Sofokles, Euripides) ve özellikte sanat (heykelci Pheidias'in Akropolis'teki çaliimalari) alaninda olaianüstü bir geliime gösterdi.

Isparta

Atina'nin büyük rakibi Isparta aristokratik bir rejimle yönetiliyordu. Ahalisi üç siniftan oluiuyordu: heilos (savaita tutsak alinan ve topraklari iileyen köleler), perioikos (Isparta'ya boyun eimii Akalar) ve eiitler (tamami yurttai sayilan savaiçilar sinifi). Yedi yaiindan bailayarak sert ve siki bir eiitim gören eiitler, Isparta'yi Med Savailari'na kadar Yunanistan'in en güçlü devleti yaptilar.

Sitede Din

Din, sitedeki yaiamin bir parçasiydi. Yüksek görevlilerin yönettiii din törenlerine sitenin bütün ahalisi katilirdi. Ayinler kesin kurallara bailiydi ve candan katilmayi gerektirirdi: Yunanlilar, candan katilmazlarsa, kiskanç ve alingan olan tanrilarin kendilerini korumayacaiina inanirlardi.

Aristofanes

Aristofanes (M.Ö. 445-386) kirk kadar komedi yazmiitir; bailicalari iunlardir: Bulutlar, Yaban Arilari, Kuilar, Lysistrata, Plutos ve Kadinlar Meclisi. Aristofanes, buluilarla dolu usta bir üslûpla savaia, hasimlarina, paraya saldirir ve Atina mahkemelerini gülünçleitirir. Kullanmaktan sakinmadiii edepsizce sözler, herkesi, siradan insanlari olduiu kadar seçkinleri de güldürürdü.



(Solda) Erekhtheion Tapinaii'nda (Akropolis) kareler tribünü (M.Ö. 421-406). Genç kiz biçimli bu zarif sütun-heykeller, Eski Yunan'da kadina gösterilen sayginin simgesi sayilir.

(Saida) Mitoloji öykülerinden birini canlandiran bu sahne, M.Ö. VI. yy.dan kalma bir Yunan vazosu üzerinde yer alir. Louvre Müzesi, Paris.



(Solda) Demostenes (M.Ö. 384-322), Atina'nin ünlü hatibi ve siyaset adamiydi. Demokrasinin ve millî baiimsizliiin ateili savunucusu olan Demostenes, on yili asan bir süre Atinalilari, Makedonya'nin saldirgan krali Filip tehlikesine karii uyarmaia çaliiti; bu yöndeki konuimalari hitabet örnekleridir; ama çabalari boia gitti ve sonunda Filip'in oilu iskender Yunan ülkesini de egemenliii altina aldi.

(Saida) Panathena yariilarinda yer alan dört at koiulmui bir yarii arabasi resmiyle süslü Yunan küpü (amphora). Bu küpler, sözü geçen yariilarda birinci gelenlere ödül olarak verilirdi. Attike'de bu büyük bayram dört yilda bir temmuz ayinda yapilir ve alti gün sürerdi. British Museum, Londra.

---

Etiketler : [ anadolu ] [ araba ] [ felsefe ] [ kürt ] [ YUNAN ] [ devlet yönetimi ] [ pos ] [ mitoloji ] [ YUNAN UYGARLIiI ] [ trajedi ] [ çiftçi ] [ ekonomik ] [ DEMOS ] [ maliye ] [ gora ] [ mahkemeler ] [ aristo ] [ ROMA iMPARATORLUiU ] [ hazine ] [ iON ] [ yün ] [ süt ] [ kale ] [ heykel ] [ KAViMLER ] [ sinif ] [ çiilik ] [ yunan uygarliii ] [ yunan uygarl ] [ köy ] [ aliiverii ] [ iarap ] [ polis ] [ evcil hayvan ] [ yunan ] [ arap ] [ tiyatro ] [ roma imparatorluiu ] [ roma uygarliii ] [ roma uygarl ] [ edebiyat ] [ uygarlik ] [ demokrasi ] [ ÖMÜR ] [ bulut ] [ müzik ] [ mimar ] [ balikçilik ] [ makedonya ] [ dias ] [ MÜZiK ] [ kavimler ] [ londra ] [ persler ] [ sokrates ] [ roma imp ] [ paris ] [ müze ] [ konsül ] [ pil ] [ roko ] [ airler ] [ yilan ] [ heykeller ] [ romalilar ] [ Müzik ] [ tailar ] [ kama ] [ kare ] [ anmiilardi ] [ TÜRKLER ] [ teknelerle ] [ canlan ] [ iten ] [ yunanlilarin ] [ helenler ] [ ital ] [ oluiuyordu ] [ parlakliii ] [ herodotos ] [ helen ] [ uygarliii ] [ uygarl ] [ parlakl ] [ tedeki ] [ pazarl ] [ almad ] [ ödül ] [ buluilar ] [ temmuz ] [ küp ] [ ARABA ] [ büyük iskender ] [ mara ] [ ates ] [ yabanc ] [ yabanci ] [ kilim ] [ k pr ] [ zarlar ] [ sebze ] [ hirs ] [ iairler ] [ töre ] [ roma imparatorlui ] [ roma imparatorlu ] [ komedi ] [ filozof ] [ FELSEFE ] [ sirt ] [ Demokrasi ] [ mill ] [ pers ] [ eflatun ] [ filozoflar ] [ iskender ] [ skender ] [ siyaset ] [ Aristo ] [ hali ] [ fare ] [ isparta ] [ atina ] [ kariilaima ] [ sparta ] [ herodot ] [ YILAN ] [ KAVi ] [ aristokrat ] [ türkler ] [ asala ] [ akalar ] [ hitabet ] [ iehirler ] [ öykü ] [ ehirler ] [ akdeniz ] [ çarii ] [ klit ] [ italya ] [ BULUiLAR ] [ iehir ] [ yanik ] [ hindistan ] [ HEYKELLER ] [ evcil hayvanlar ] [ fan ] [ bergama ] [ kuilar ] [ yasalar ] [ dinler ] [ yurttai ] [ yurtta ] [ pid ] [ üslü ] [ stok ] [ yarim ] [ bului ] [ enes ] [ Philippos ] [ konuimalar ] [ çii ] [ KUiLAR ] [ sinek ] [ ÖYKÜ ] [ inek ] [ romal ] [ lysistrata ] [ SPA ] [ dolaiim ] [ MÜZE ] [ MiLL ] [ teler ] [ Antakya ] [ fetih ] [ atr ] [ PERSLER ] [ aristofanes ] [ savailar ] [ söyleii ] [ KÜRT ] [ rekabet ] [ arif ] [ siiir ] [ anüs ] [ a la ] [ spa ] [ lala ] [ i sa ] [ drama ] [ DRAMA ] [ edm ] [ ION ] [ meclis ] [ salary ] [ görevler ] [ BULUi ] [ kavu ] [ salam ] [ kÜrt ] [ Türkler ] [ athena ] [ PERS ] [ yunanlilar ] [ dram ] [ make ] [ kavim ] [ iatro ] [ atro ] [ MAKEDONYA ] [ talya ] [ sokrat ] [ sefa ] [ barii ] [ roc ] [ termo ] [ ispat ] [ mlek ] [ dülük ] [ berg ] [ BERG ] [ üslup ] [ slup ] [ dailar ] [ bayram ] [ hindi ] [ müzikçiler ] [ uygarli ] [ savunu ] [ kareler ] [ ATR ] [ Euripides ] [ Köle ] [ ilo ] [ iSKENDER iMPARATORLUiU ] [ kilo ] [ pazar ] [ yarma ] [ koku ] [ mec ] [ sivrisinek ] [ pluto ] [ imparator ] [ UYGAR ] [ rnekler ] [ sadi ] [ örnekler ] [ eilence ] [ hena ] [ oturma ] [ Emo ] [ yarm ] [ medine ] [ küa ] [ yunanistan ] [ kud ] [ DRAM ] [ akü ] [ iDiL ] [ iskenderiye ] [ dari ] [ Akı ] [ bilgin ] [ ılo ] [ iskan ] [ in uygarl ] [ iive ] [ Ğ sa ] [ nandi ] [ meie ] [ örnekleri ] [ DiNLER ] [ rnekleri ] [ HORA ] [ uygar ] [ ıatro ] [ said ] [ ayaklar ] [ ARiSTO ] [ KiLO ]