Doiu Anadolu'da yaiamii ilkçai ulusudur. Urartu Devleti en parlak döneminde (M.Ö. IX. yy.) Hazar Denizi'nden Malatya'ya kadar uzanan alanda egemenlik sürüyordu. Baikenti Tuipa (Van) idi. Devletin kuzey sinirlari Erzurum ve Erzincan'a, güney sinirlariysa Musul ve Halep'e kadar uzaniyordu. O yillarda Ön Asya'nin büyük devleti olan Asur Devleti, Urartularin baiimsizliiini tanimak zorunda kaldi.

Urartular M.Ö. VIII. yüzyila kadar Yakindoiu'nun en büyük devletlerinden biri olarak yaiadilar. Bu yüzyilin ortalarinda Kimmer ve Îskit akinlariyla sarsilarak dailik bölgelere sikiitilar, Îskit istilâsindan ve VII. yüzyilda Asur Devleti'nin ortadan kalkmasindan sonra Medlerin Anadolu'yu ele geçirmeleri üzerine Urartu Devleti M.Ö. 600 yillarinda son buldu.

Urartu Uygarliii

Bugüne kalan yazitlardan anlaiildiiina göre Urartu krallari baikent Tuipa'da ve baika kentlerde kaleler, saraylar, su kanallari yaptirmiilardi. Ortaya çikarilan eserler Urartu mimarisinin yüksek düzeyde olduiunu göstermektedir. Urartularin yaptiii su tesisleri de ilgi çekicidir (kral Menua'nin yaptirdiii Menua ya da iamranalti Kanali, Keiii Gölü Baraji v. b.). Onlardan kalan madenî eiya ve kapkacak, tai, kemik ve seramik eserler sanat ve teknik bakimindan ileri düzeydedir.

Urartu dili Ön Asya dilleri grubuna girer. Yazilariysa iki çeiitti: çivi yazisi ve hiyeroglif. Hiyeroglif yazisi yönetim ve din iilerinde kullaniliyordu. Bazi bilginler bu yaziyi onlarin kendilerinin bulduiunu, bazilariysa Girit veya Hitit yazilarindan edindiklerini öne sürerler. Urartular çivi yazisini Asurlardan almiilar ve bunu deiiitirerek sadeleitirmiilerdi. Tai üzerine yazilmii kral yazitlari, yilliklar, askeri olaylardan söz eden belgeler, yapilar ve su tesisleriyle ilgili levhalar çivi yazisiyla yazilmiitir.

Arkeoloji

Urartular üzerinde arkeolojik araitirmalar 1879 yilinda bailadi. Van-Toprakkale bölgesindeki bu çaliimayi ingilizler sürdürüyordu. Sonra Ruslar, Almanlar, Amerikalilar bu çaliimalara katildilar. 1938'de demiryolu yapimi sirasinda Erzincan yöresindeki Altintepe'de çok deierli Urartu eserleri bulundu ve Ankara Müzesi'ne getirildi. Bu tarihten sonra konu Türk bilim adamlarinin mali oldu. Bugün Türkiye'deki Urartu araitirmalari yalniz Türk arkeologlari tarafindan yapiliyor: Altintepe kazilarinda Prof. Tahsin özgüç, Adilcevaz kazilarinda Prof. Emin Bilgiç, Toprakkale-Çavuitepe kazilarinda Prof. Afif Erzen.



Urartu krali Sordur I tarafindan, kalker bir kaya üzerinde yaptirilan Van Kalesi'nde birçok Urartu kralinin mezari ve yazitlar vardir.

---

Etiketler : [ anadolu ] [ türk bilim adamlari ] [ bilim adamlari ] [ bilim adamlar ] [ maden ] [ URARTULAR ] [ urartu ] [ bilim adam ] [ seramik ] [ urartular ] [ arkeoloji ] [ malatya ] [ kale ] [ girit ] [ hitit ] [ asur ] [ musul ] [ hazar ] [ mimar ] [ çivi ] [ ivi ] [ mimari ] [ çivi yazisi ] [ iLKÇAi ] [ mezar ] [ müze ] [ amerikal ] [ apka ] [ indikleri ] [ uygarliii ] [ eserleri ] [ uygarl ] [ türkiye ] [ sera ] [ doiu anadolu ] [ medler ] [ asurlar ] [ HiYEROGLiF YAZI ] [ hiyeroglif ] [ kemik ] [ sila ] [ TÜRKiYE ] [ egemenlik ] [ ankara ] [ hiyeroglif yazi ] [ hiyeroglif yaz ] [ KEMiK ] [ demiryolu ] [ prof ] [ teknik ] [ yazit ] [ TÜRK BiLiM ADAMLARI ] [ baikenti ] [ eiitti ] [ Egemenlik ] [ URARTU ] [ baraj ] [ erzurum ] [ ilkçai ] [ TÜRK BiLiM ADAMLAR ] [ kimmer ] [ kanal ] [ MÜZE ] [ sinirlar ] [ belgeler ] [ ruslar ] [ ilkça ] [ LKÇA ] [ çekiç ] [ türk bilim adamlar ] [ asya ] [ iskit ] [ ANKARA ] [ civi yazisi ] [ Medler ] [ asur devleti ] [ ARKEOLOJ ] [ eserler ] [ ok u ] [ uygarli ] [ arkeoloj ] [ ileri düzey ] [ MEDLER ] [ HAZAR ] [ UYGAR ] [ devletler ] [ urartu eserleri ] [ bilgin ] [ mari ] [ uygar ] [ ivi yazisi ] [ ARKEOLOJi ] [ halep ]