Zaman: Efsanevi Mekân: Bir olasilikla Güney Irak Cennet, yeryüzünde eii bulunmayan bir yerdir, ancak kesin yerini hiçbir insanin bilmesine izin verilemez. Gelecekte bir zaman... Tanri Cennet'in yolunu açiklayacaktir. BiR HAHAM MESELi Ortasindan büyük, hayat veren irmaiin aktiii Cennet'in nerede olduiunu kimse öirenememiitir. Kitabi Mukaddes'in Tekvin kitabi ;söyle der: "Ve Rab Allah iarka doiru Aden'de bir bahçe dikti" (Tekvin 2:8). Bu tarifin Güney Irak'ta eskiden Sümer ve Akadlar Ülkesi denilen yer olduiu anlami çikarilmaktadir. Yüzyillar boyunca pek çok insan bu efsanevi irem bahçesini ar...

Zaman: Efsane / iÖ 6. binyil ortalari Mekân: Güneybati Türkiye / Karadenizi Ve allah Nuh'a dedi: Önüme bütün beierin sonu geldi; çünkü onlarin sebebile yeryüzü zorbalikla doldu ve iite ben onlari yeryüzü ile beraber yok edeceiim. Kendine gofer aiacindan bir gemi yap... Ve ben, iite ben kendisinde hayat nefesi olan bütün beieri yok etmek için yeryüzü üzerine sular tufani getiriyorum. TEKViN 6: 13,17 Kitabi Mukaddes'te dünyanin tümünü boian büyük Tufan hikâyesi Tekvin kitabinin 6-9 bölümlerinde anlatilir. Tanri, yarattiklarini insanliiin günahlari nedeniyle yok etmeye karar verdiiinde namuslu ...

Zaman: iÖ 13. yüzyili Mekân: Misir/Sina Yarimadasi israil'in Allahi Rab iöyle diyor: Kavmimi saliver ki, çölde bana bayram etsinler. ÇIKIi 5: l Tevrat'in Çikii Kitabi israilliler'in Misir'da baski altinda bulunmalarinin ve Musa tarafindan kölelikten kurtarilmalarinin hikayesiyle bailar. Musa israilli bir çiftin oilu olmasina raimen Misirli bir prenses tarafindan yetiitirilmiiti. Yetiikinliiinde bîr israilli köleyi döverken yakaladiii Misirli bir kâhyayi öldürmüitür. Yaptiii ii açiia çikinca Musa çöle kaçmak zorunda kaldi. Burada Yanan Çali önünde Tanri'dan bir...

Zaman: iÖ 3150-1550 Mekân: Ürdün Ve Rab Sodom üzerine ve Gomorra üzerine göklerden kükürt ve atei yaidirdi; ve o iehirleri ve bütün havzayi ve iehirlerde oturanlarin hepsini ve topraiin nebatini altüst etti. TEKViN 19:24-25 Sodom ve Gomorra kentlerinin yikilmasi Kitabi Mukaddes'in Eski Ahit kitabinda anlatilan en ilginç hikâyelerden biridir ve ayni hikâye Kur'an'da da yinelenmiitir. Bailica karakterler en büyük patriyark olan ibrahim ile yeieni Lût'tur. Kentler bugün de hâlâ geçerli olan toprak haklari, eicinsellik, ardillik ve aile içi zina gibi ciddi ahlaki ikilemlerin yükü altindaydilar...

Zaman: Bilinmiyor (iÖ yaklaiik 9600i/1520i / efsane) Yer: Akdenizi / Atlas Okyanusui Dün kentinden ve hemiehrilerinden söz ettiiinde aklima tekrarlamakta olduium bir hikâye gelmiiti ve senin, nasil bir esrarengiz rastlantiyla Solon'un anlattiklariyla harfiyen uyuituiunu görmekle iaiirdiiimi söylemiitim. PLATON, KRiTiAS, iÖ 4. YÜZYIL. insanliiin Çok Eski çailarinin derinliklerindeki ve eski dünyanin tümüne hâkim olan büyük ve güçlü bir milletin akil almayan bir felaket sonucunda neredeyse bir gece içinde sona ermii olmasi insanlari iki bin yildir meigul etmektedir. Burada büyük Atlantis ada m...

Zaman: iÖ 13. yüzyili Mekân: Çanakkale'nin güneyi Zeus bize ünü sonsuza kadar sürecekse de gelmesi çok uzun süren ve yerine getirilmesi çok uzun sürecek olan bu alameti gönderdi. Yilan sekiz yavruyu ve onlari yumurtlayan serçeyi yedi ki bu dokuz eder ve biz de Troya'da dokuz yil savaiacaiiz ama onuncu yilda kenti alacaiiz. HOMEROS, iÖ YAKLAiIK 750. Troya Savaii Efsanesi üç güzel kadin arasindaki rekabet hikayesiyle bailar: Zeus'un karisi Hera ve kizlari Aphrodite ve Athena. Aralarindaki kiskançlik ölümlü Kral Peleus ile yeni karisi deniz perisi Thetis'in düiünlerinde bailamiiti. Uyumsuzluk t...

Zaman: iÖ 8-4 Mekân: israil isa, Kral Hirodes'in günlerinde Yahudiye Beytlehem'inde doiduiu zaman, iite, iark'tan Yeruialim'e müneccimler gelip dediler: "Yahudiler'in krali doian zat nerededir, çünkü onun yildizini iark'ta gördük ve ona secde kilmaya geldik. Ve iite iark'ta gördükleri yildiz, önlerince gidiyordu, ta çocuiun bulunduiu yere kadar gelerek üzerinde durdu. Onlar da yildizi gördükleri zaman taikin sevinçle sevindiler. MATTA 2: 1-2,9-10 Eski çailarin gizleri içinde Hiristiyan inancina göre isa'nin Nasira'da Mesih olarak doiduiunu bildiren Beytlehem Yildizi kadar tartiimalini çok a...

Zaman: iÖ 13. yüzyili Mekân: israil Ve vaki olurdu ki, sandik göç ettiii zaman Musa derdi: Kalk, ya Rab ve düimanlarin daiilsinlar ve senden nefret edenler senin önünden kaçsinlar. Ve konduiu zaman derdi; Ya Rab, israil'in on binlerce binlerine dön. SAYILAR 10: 35-36 Eski israil tarihçelerinde Kutsal Ahit Sandiii, pek çok rolü üstlenmii muamma bir olgudur. israiloiullari Misir'dan çiktiktan hemen sonra çölde yapilan Kutsal Ahit Sandiii, Tanri'nin Sina Daii'nda Musa'ya verdiii Ahit Levhalari'nin taiindiii kutuydu. Levhalar ve onlarin içinde bulunduiu sandik böylece Tanri ile israiloiullari ar...

Zaman: iÖ 8. yüzyili/efsane Mekân: Karadeniz Bölgesi Phoibos, senin gibi yaparak altin postu elde etmek için Pontus'un aizi ile kara kayalar arasindan Argo'yu geçiren o eski zaman insanlarinin muhteiem baiarilarini hatirlatacaiim. RODOSLU APPOLONiOS, iÖ 3. YÜZYIL Konusu genç bir kahramanin bir yolculuia çikip uzak bir yerden dönerek yetiikinliie geçiii olan iason ile Argonotlar efsanesinin Yunanistan'da eskilere dayanan kökleri vardir. En azindan lirik iair Pindaros'un hikâyenin bir versiyonunu iÖ 5. yüzyilda yaratmasina kadar uzanirsa da, en çok bilinen versiyonu iÖ 3. yüzyilda Rodoslu Apo...

Zaman: Efsanevi/Tunç Çaii Mekân: Ege Denizi'nde Girit Böylece Minos, utancini gizlemek için canavari bir hapishanede saklamaya karar verdi ve büyük yetenek sahibi ünlü mimar Daedalos'un çizimiyle bir yer yapti. Bu hapishane gözleri aldatan labirent geçitleriyle... OViDÎUS, 1. YÜZYIL Theseus ve Minotauros hikâyesinin (ki, bazi bölümleri iÖ 6. yüzyil sonralarina kadar izlenebilir) iÖ 2. yüzyil kaynaii Atinali Apollodoros'a göre Theseus, Atina'nin eski bir kraliydi. Babasi ölümlü kral Aigeus ise de, "biyolojik babasi"nin Tanri Poseidon olduiu iddia edilmiitir. Theseus'un hikâyesinin ana konus...

Zaman: 33 yilii / 1260-1390i Mekân: Torino, italya Tanri rahibin hizmetkârina keten bezi verince o da James'e gitti ve ona göründü. APOKRiFA. Basit bir biçimde söylemek gerekirse Torino Kefeni, 430 santimetre uzunluiunda ve 110 santimetre eninde büyük bir keten kumai parçasidir ve üzerinde -önünde ve arkasinda- çarmiha gerilerek öldüiü anlaiilan bir insanin görüntüsü vardir. Yalnizca bu bile ilgi uyandirmaya yeterliyken, bunun isa'nin kefeni olduiu iddiasi (kilise yetkilileri bu iddiada bulunmamiilardir) bir tartiima konusu olmuitur. Bu iddia nedeniyle ayrintili bilimsel incelemeler yapilmi...

Zaman: 400-600 yillari Mekân: Britanya Eier tam olarak ne olduiunu görebilsek kendimizi, Odisseia ya da Eski Ahit kadar iyi bir temele dayanan, esin kaynaiindan ve insanliiin mirasindan kopmasi imkânsiz bir konuyla karii kariiya bulurduk. Bunlarin hepsi gerçektir, gerçek olmalidir ve ayrica gerçek olmasi daha çok ve daha iyidir. WINSTON CHURCHILL, 1956 Kral arthur efsaneleri "gerçek" midiri Ve bunlar tarihi gerçekleri yansitmakta midiri Çaidai Arthur meraklilarinin çoiu, Churchill'in bu saptirici özdeyiii kariisinda pek rahat deiillerdir. Bu insanlar elimizdeki tarihi ve arkeolojik kanitlarl...

Zaman: 250-909 Mekân: Orta Amerika Ve yine bir aiaiilanma, yikim ve yok olma geliyor... Gökyüzünden reçine yaimuru yaidi. Yüz Oyan adinda biri geldi: Onlarin gözlerini çikardi. Kan Akitici geldi: Kafalarini kopardi. POPOLVUH, 16. YÜZYIL. 2012 aralik ayinda dünyada yaiayan insanlar korkunç bir felaketle yeryüzünden silinecekler. Son yanginlara, sel ve ieytanlarin istilasina bakarak bunun beklenmedik ve korkunç bir biçimde geleceii söylenebilir. En azindan eski Maya takviminin "nihai geri sayimi"na girerken bunlari beklememiz gerektiii söylenmektedir. Belki bir iki gün farkla o kader ayinin ...

Zaman: iÖ 13-15. yüzyillar Mekân: Meksika Vadisi Ülkenin sakinleri olan diierleri gibi bu insanlar da, Aztlân adli ve yaiadiklari yerdeki Yedi Maiaralar'dan ayrildilar. Aztlân, "Beyazlik" ya da "Balikçillarin Ülkesi" demektir. FRAY DIEGO DURAN, 16. YÜZYIL. Aztekler ve müttefikleri 15. yüzyilda ve 16. yüzyil bailarinda orta ve güney Meksika'da bir imparatorluk kurdular, imparatorluk, Hernân Cortes'in ispanyol Seferi sonunda, ancak yüz yil yaiadiktan sonra yikildi. Günümüz Meksika ulusal efsanelerinde, Aztekler, kahraman yerli geçmiii ve yabanci istilasinin trajedisini temsil edecek biçimde p...

Zaman: Ebedi Mekân: Avustralya Avustralya Aborijin sanati bütün dünyaya sunulmui dünyanin son büyük sanat geleneiidir. WALLY CARAUNA, 1993 Avrupalilar 1788'de Brîtanya Birinci Filosu'nun Botany Körfezine çikmasiyla Avustralya'yi ele geçirdiklerinde, ülkeyi kendi Avrupali deierlerine göre biçimlendirmiilerdir. Avrupalilar kitanin haritasini çikarmiilar, devasa araziyi tarlalara ve çiftliklere bölmüiler, sanki boi bir toprakmii gibi doial yerlerine ingilizce adlar vermiilerdir. Ayni kültürel gelenekten arkeologlar ise, Aborijinler'in Avustralya'ya yerleime tarihlerini tespit için ciddi bir ka...

Zaman: 5-0.1 milyon yil önce Mekân: Afrika Bizler diier türlerin çok yakin akrabalariyiz. Ama yine de onlardan iiik yillari kadar uzaiiz. RICHARD DAWKINS, 1992. Etiyopya'nin ve Kenya'nin kurak topraklarinda, bilinen en eski atalarimiz olan australopithecus'larin fosilleri bulunmaktadir. Eski çailarin tortulari arasindan 4,5 milyon yil öncesine ait diiler, kafatasi parçalari ve zaman zaman da bacak ve kol kemikleri çikmaktadir. Titizlikle kazilip birleitirildiklerinde bunlardan, yaklaiik bir metre boyunda, iempanze boyutunda 450 santimetre küp beyinleriyle maymunu andiran at...

Zaman: 0,5-1 milyon yil önce Mekân: Afrika Dil kültürel bir yapi deiildir... o beyinlerimizin biyolojik yapisinin belirli bir parçasidir. STEPHEN PINKER, 1994. Birbirimizle konuimak, bizim yapabileceiimiz en basit ve en karmaiik ieylerden biridir. Konuimak bir zahmet gerektirmez, üstelik keyif verir. insan olmanin ve toplumun katilimci bir üyesi olmanin bir parçasidir. Biz bir tür olarak en derin duygularimizi, bilgi ve anlayiita ilerlememizi ve çoiunlukla da, günlük yaiantimizin önemsiz ieylerini iletmek için dili kullaniriz. iletiiim kurduiumuzda evrimin en iaiirtici ürünlerinden birini ...

Zaman: 250 bin-28 bin yil önce Mekân: Avrupa ve Bati Asya ...bunlar ne Homo erectus'un "yeni ve geliimii" biçimleriydi ne de Homo sapiens'in kaba prototipleri. Bunlar kendileriydi: Neanderthaller'di yani aile tarihimizi en çok zenginleitiren özel, baiarili ve iaiirtici insan gruplarindan biri. ERICK TRINKHAUS VE PAT SHIPMAN, 1992. Neanderthaller'in baiina gelen, yeryüzünde yaiayan sayisiz türün çoiunun baiina gelenlerden farksizdir: Soylari tükenmiitir. Bunda olaiandiii bir durum yoktur ve insan evrimi hakkinda daha çok bilgi elde ettiiimizde, Neanderthaller'in ayni kadere uiramii çok çeiit...

Zaman: 20 bin-10 bin yil önce Mekân: Bati Avrupa Ey sen, sessiz iekil, sen de iaiirtma bizi Sonsuzluk gibi. JOHNKEATS, 1819 Jean-Marie Chauvet ile iki arkadaii 1994 yilinin Aralik ayinda Fransa'nin Ardeche Bölgesi'nde maiaralarda araitirma yapmaktaydilar. insanliiin ilk resimlerini bulmayi umuyorlardi ama o ana kadar fazla bir baiari elde edememiilerdi. Hepsi de Üst Paleolitik Dönemin (40 bin -10 bin yil önce) görkemli yeralti resimlerini ve Lascaux, Niaux ve diier ünlü yerlerin resimlerini biliyorlardi. Ancak Ardeche Irmaii'nin üzerindeki tepenin derinliklerinde bulacaklari ieye hiç de ha...

Zaman: iÖ yaklaiik 2500 Mekân: Gize, Misir Tek sesli ama önce dört, sonra iki, sonra üç ayakli, yeryüzünde ya da gökyüzünde ya da denizde bundan daha deiiiken bir iey yoktur. Bu iey ayaklari üzerine kalktiiinda gücü en zayif, yürüyüiü en yavaitir. SFENKS'iN OiDiPUS'A SORDUiU BiLMECE. Sfenksle en çok iliikilendirilen bilmece, Yunan efsanesinde Oidipus'un çözdüiüdür. Ancak el-Gize'deki piramitlerin yaninda duran ve kötü ruhlu Yunan sfenksinin uzaktan akrabasi olan Büyük Sfenks'i saran muammalarin sayisi Oidipus'a sorulan bilmeceyi çocuk oyuncaii birakacak kadar çok daha fazladir. Sfenks ne za...

Zaman: 40.000, 60.000 yil öncei Mekân: Avustralya Uzun zaman önce... Kaptan Cook'tan önce, Macassanlar'i görüyoruz Gelmiiler Bana ile (kuzeybati rüzgâri) Gelmiiler Bulunu ile (güneydoiu rüzgâri) JAMES BARRIPANG, 1994. Avustralya'nin yerli halkinin atalari, bazi geleneksel inaniilarina göre hem doianin hem de insanlarin oluiturulduiu Düi-Zamani'nda yaratilmiilardir. Bu nedenle onlar için kökenleri bir muamma deiildir. Oldum olasi hep oradadirlar. Kökenlerinin zamani da önemli deiildir. Çünkü Düi-Zamani geçmiii, günü ve geleceii, kronolojiyi önemsiz bir kavram yapacak biçimde birleitirir. A...

Zaman: 15.000 ile 9.300 yil önce Mekân: Kuzey ve Güney Amerika Ortaya çikacak olan tablonun, bize insanin yeryüzündeki serüveninin en heyecan verici, en esinlendirici ve iaiirtici bir olayini göstereceiine inaniyorum. TOM DILLEHAY 2000. Okyanus denizi amirali Kristof Kolomb, 1493'te ispanya sarayina bir grup Amerikan yerlisini getirdiii anda entelektüel tartiima da bailamii oldu. Bu garip insanlar kimlerdii Anayurtlarina nasil gitmiilerdii Asya'dan Amerika'ya karadan mi yoksa denizden mi gitmiilerdii Yoksa "bilinmeyen bir kaptan" Kolomb'dan çok önce Akdeniz'i ve arkasindan Atlas Okyanusu'...

Zaman: Buzul Çaii'nin sonu Mekân: Amerika, Avrasya, Avustralya ... avcilar ülkenin zenginliiinin çoiunu silip süpüren kanli bir dalga gibi Amerikalar boyunca aktilar. PAUL MARTIN, 1999 Günümüz insanlari olarak bizler, son Buzul Çaii'nin sonundaki, daha yalnizca 13.000 yil önceki atalarimizin dünyasina kiyasla korkunç derecede yoksullaimii bir dünyada yaiamaktayiz. Afrika, Avrupa, Asya ya da Amerika'da yaiayan o avci-toplayici insanlar çok büyük boyutlu vahii hayvanlari -megafauna- görebiliyorlardi. Bugün bu tür hayvanlar yalnizca Afrika'da kalmiitir: Fil, zürafa, suaygiri ve gergedan. Buzul...

Zaman: 12.000-4.500 yil önce Mekân: Yakin Doiu, Meksika, Çin, Andiar, Doiu Birleiik Amerika, Sahra-alti Afrikasi Bu bir Neolitik Devrimdi. V. GORDON CHILDE, 1936 Geçmiiinin büyük bir kisminda insanlar yiyeceklerini avlanarak ve toplayarak sailamiilardir. Atalarimiz evcilleitirilmii hayvan ve bitkileriyle yerleiik toplumlar halinde yaiamadan çok önce bir tür olarak evrim geçirmiitik. Çiftçilik çok yeni bir olaydir ve arkeologlar insanin yaiam biçiminde neden böyle radikal bir deiiiikliiin gerçekleitiiini anlamaktan hâlâ çok uzaktalar. Çiftçilik ilk kez 12.000 yil önce verimli Ortadoiu topra...

Zaman: Geç Buzul Çaiindan sonra Mekân: Dünya Heykel ve resim hemen hemen ayni anda çikmiilardir ve bunlarin en iyi örnekleri öylesine bir mükemmeliyete eriimiitir ki, bunlari keifedenler, bu ürünlerden, bazi bakimlardan Yunanlilar'in eserlerinden bile daha üstün olarak sözetmiilerdir. W, J. SOLLAS, 1911 Arkeolojik malzememizin çoiunluiunu, pariltili altinlar deiil eskidikleri, kirildiklari ya da iie yaramadiklari zaman atilan ya da kaybolan döküntüler oluiturur. Araitirmacilar sözünü ettikleri kaplarin bir tekinin bile örneiini görmeden, kirik çanak çömlek parçalari hakkinda kitaplar yazarl...

Zaman: iÖ 2551-100 Mekân: Misir Piramit merdiven basamaii gibi sira sira inia edilmiiti. Bu iekilde tamamlaninca kalan tailari yerlerine kisa tahta kütüklerden yapilma makinelerle kaldirdilar. HERODOTOS, iÖ YAKLAiIK 430. Herodotos'un yaiadiii zamanlardan bu yana Misirlilar'in piramitleri nasil inia edip dikili tailari nasil kaldirdiklari hakkinda pek çok tartiima yapilmiitir. Ne yazik ki, Misirlilar'dan günümüze bu konulari anlatan fazla bir belge kalmadiiindan, ortaya atilan bütün kuramlar, ancak deneysel arkeolojiyle sinanarak inanirlik kazanabilmektedir. Tailarin ham olarak taiocaklarin...

Zaman: iO 3300-3200 Mekân: italyan Alpleri Alplerde olay: Hauslabjoch'ta bulunan ceset. Ölü adamin kimliii henüz tespit edilemedi. Cesedin yaninda bulunan eiyalardan, kazanin on dokuzuncu yüzyilda olmui olacaii tahmin ediliyor. POLiS RAPORU, KONRAD SPiNDLER'DEN, 1994. 19 Eylül 1991'de iki Alman daicisi modern çailardaki mükemmel korunmui ilk en eski insan cesedini buldular. Yer italyan Güney Tiroller'inde, Avusturya uluslararasi sinirindan yalnizca 90 metre berideydi. Alpler'in bu bölümü, adini dar ve uzun Ötztal Vadisi'nden alan Ötztaler Alpleri olarak bilinir. Ceset günümüzde bir Avustur...

Zaman: iÖ 7000-2000 Mekân: Anadolu, Avrupa ve Akdeniz Tanriça, doianin ve topraiin kendisidir, mevsimlerle birlikte nabiz atar gibidir, ilkbaharda hayati ve kiiin ölümü getirir. MARIJA GIMBUTAS, 1999 Cinsiyet farkliliiinin bilincinde olduiumuz ve Hiristiyan tanrisinin erkek olarak temsil edilmesinin giderek daha çok sorgulandiii günümüzde, tarihöncesi bir ana tanriça kültü hayli taraftar kazanmiitir. Özgün insan toplumunun anaerkil olduiu ve yakin zamanlarda hâkim duruma geçen ataerkilliiin daha sonraki bir aiamada geliitiii kuramlari 19. yüzyildan bu yana üretilmektedir. Bu varsayimin sav...

Zaman: iÖ yaklaiik 5000 yilindan sonra Mekân: Avrupa Bayim, bu büyük kalintilarin haimet ve yöntemine mi, yoksa özgün yapilari ya da kullanimlarina ait bir tek iz ve söylence olmadan burada olmalarindaki kaderlerinin garipliiine mi hayran kalayim, bilemiyorum. RAHiP GROVER, 1847 Rahip Grover'in bu düiünceleri megalitlerin yüzyillardir insanlar için taiidiii çekiciliii ifade etmektedir. Geçmiiten kalan bu megalitler, çok etkileyici ve harikulade yerlerdir ama onlar hakkindaki bilgilerimiz açisindan da bir o kadar esrarengiz ve gariptirler. Yunanca "büyük" ve "tai" kelimelerinden üretilmii "m...

Zaman: iÖ 8. yüzyil ve sonrasi Mekân: israil "Bundan dolayi" Rab diyor, "iite artik: israiloiullarini Misir diyarindan çikarmii olan Rabbin varliii hakki için deiil, ancak, israiloiullarini iimal diyarindan, kendilerini sürmüi olduiu bütün memleketlerden çikarmii olan Rabbin varliii hakki için, diyecekleri günler geliyor. Ve atalarina vermii olduium topraklarina onlari tekrar getireceiim." YEREMYA 16: 14-15 iÖ 721'de Asur krali Büyük iarrukin, ordusuyla güneye yürüyüp Suriye'den geçti ve israil Kralliii'na saldirdi. Baikent Samiriye'yi yerle bir etti, milletin liderlerini aileleriyle birlik...

Zaman: iÖ yaklaiik 2950-1600 Mekân: Güney ingiltere Kayip bir çaiin sessiz görüntülen, Bir tapinaiin bu aiirbaili tailari Soru sormayan ovada Her çaidai bilgenin muammasi. EDWARD G. ALDRIDGE, 19. YÜZYIL ORTALARI Stonehenge'i nasil yapmiilardii Buna en kolay verilecek cevap, "çok güç" olacaksa da, gerçek cevap, "düiündüiümüzden çok daha kolay"dir. Stonehenge, ünlü olduiu kadar benzersizdir ve bize ipucu veren de iite bu benzersizliiidir. ingiltere'deki diier tai daireler -ki bunlar yüzlercedir ve bazilarinin çaplari da daha büyüktür- doial durumlarinda birakilmiitir. Yalnizca Stonehenge'de...

Zaman: iÖ yaklaiik 7000-3000 Mekân: Avrasya Bir süredir boi zamanlarimda Avrupa dillerinin çarpici yakinliklari üzerinde çaliiiyorum ve her gün bu iite yeni ve çok heyecan verici yanlar buldukça onlari kaynaklarina doiru izliyorum. JAMES PARSONS, 1767 Avrupa ve Bati Asya, pek çok kültür ve halklar görmüise de, Avrupalilar'in çoiu ile Bati ve Güney Asyalilar'in büyük bir kismi Neolitik ya da Erken Tunç Çaii'nda Avrasya'ya yayilmaya bailayan bir tek dil ailesine ait olan akraba dilleri konuimuilardir. Pek çok Hint-Avrupa dilinde ayni soydan gelen birkaç kelimeyi alip da irlanda'dan Bati Çin'd...

Zaman: iÖ yaklaiik 3100-332 Mekân: Misir Çeiitli Misir efsanelerinden Tanriça isis'in de kizil-siyah bir kadin olduiu söylendiii için, Nil vadisine yerleien halkin zenci olduklari sonucunu çikardim. EMiLE AMELINEAU, 1899 Misir Afrika'nin ayrilmaz bir parçasi olduiuna göre, Misir'in eski ve yeni sakinleri de coirafi anlamda "Afrikali"dirlar. Eski Misirlilar' in "siyah" olup olmadiklari ise çok daha karmaiik bir konudur. Pek çok çaidai yazar -özellikle Misir'i "kara Afrika" uygarliii olarak göstermek isteyen "Afromerkezciler"- için Misir'in coirafi konumu, insanlarinin temelde "siyah" o...

Zaman: iÖ 8-2. yüzyil Mekan: Kartaca, Tunus Kronos'a (Ba'al Hammon) tapan Fenikeliler, özellikle de Kartacalilar, büyük bir istekte bulunduklarinda, mutlaka baiarili olmak istiyorlarsa, çocuklarindan birini tanriya kurban ederek yakarlardi. CLEITARCHUS, iÖ 4. YÜZYIL SONLARI. Kartaca, Doiu Akdeniz'den gelen Tyroslu (bugünkü Sur) Fenikeliler tarafindan "Yeni Kent"leri (Kart-Hadait) olarak iimdiki Doiu Tunus'ta kurulmuitur. Bugün ayni yerde Tunus kentinin bir banliyösü vardir. Arkeolojik kayitlarda iÖ 8. yüzyil ortalarinin daha öncesinden bir bulguya rastlanilmamiisa da, sözlü geleneklerde (örn...

Zaman: iÖ 1200-900 Mekân: Güneydoiu Meksika iaikinliktan donakaldim: Bu (Tres Zapotes Dev Baii 1) bir sanat eseri olarak abartmasiz görkemli bir heykeldi.,. Ama beni iaiirtan Etiyopyali tipiydi. Bu ülkede zencilerin bulunduiunu ve bunun da dünyanin ilk çaiinda olmui olmasi gerektiiini düiündüm. MELGAR Y. SERRANO, 1869. Eski Mezoamerika'nin en eski uygarliklarinin yaraticilari Olmekler, Afrika'dan mi gelmiilerdii Eldeki bütün kanitlar bunlarin Amerika kitasina Kuzeydoiu Asya'dan gelen Paleo-Kizilderililer'in soyundan olan Amerikan yerlileri olduklarini göstermektedir. Ayrica Afrikalilarin Kr...

Zaman: iÖ yaklaiik 2450-1170 Mekân: Somali/Sudan/Etiyopyai Yüzümü tanyerine çevirerek sana bir harika yarattim. Bütün kokulu çiçekleriyle Punt topraklarini senden huzur istemek ve senin verdiiin havayi solumalari için sana getirdim. III. AMENHOTEP'IN MEZAR TAPINAiINDAKi KiTABEDEN. Kral Sahure'nin hükümdarliiindan (iÖ yaklaiik 2450) III. Ramses zamanina kadar (iÖ yaklaiik 1170), en az bin üç yüz yil eski Misirlilar düzenli olarak Punt diye bildikleri bir bölgeye ticari seferler yapmiilardir. Punt'un Misir'in güneyinde bir yerde olduiu bilinmekteyse de, çaidai bilimadamlari bunun tam yerini v...

Zaman: iÖ yaklaiik 1323 Mekân: Thebes, Misir Kocam öldü ve oilum yok... Korkuyorum. ANKHESENAMUN, MISIR KRALiÇESi, TUTANKHAMON'UN DUL KARISI, iÖ YAKLAiIK 1323 Misir Firavunu Tutankhamon'un (iÖ 1333-1323) mezarinin 1922'de Howard Car-ter tarafindan bulunmasi, entelektüel dünyanin gözlerini kamaitirmiiti. Mezarin dört odasindan çikan 2000'den fazla nesne, Misir'in eski gücünün zirvesinde bir hükümdarin, inanilmaz servetini ortaya koyuyordu. En iaiirtici ieylerden biri de, kralin 10 kilo som altindan yapilma iç tabutu ve onun içindeki mumyasiydi. Ceset çok kötü durumda olmasina raimen, kral ...

Zaman: iÖ I800 - iS 400 Mekân: Bati Çin Kurumui derisi ve çökük göz boiluklari diiinda uyuyan bir adama benzeyen kiiiye bakarken garip bir duyguya kapildim ve böylece çaiimizin çok eski yüzyillarinda bu kasvetli Lop bölgesine yerleimii ve herhalde buradan hoilanmii olan yerli halkin bir temsilcisiyle karii kariiya olduiumu hissettim. AUREL STEIN, 1928. Dünyanin en îyi korunmui mumyalari Misir'da ya da Peru'da deiil, Bati Çin'de Tarim Havzasi'nin büyük bir kismini oluituran Taklamakan Çölü'nde bulunmuitur, insanin biçimini öldükten sonra yapay olarak korumayi isteyen eski Misir ve inka uygar...

Zaman: iS 1-4. yüzyillar Mekân: Roma imparatorluiu "Sabah tanrisi Mithra, Büyük boianin öldüiü bu yerde, Karanliklar içindeki çocuklarina bak Kurbanimizi kabul et! Sen pek çok yol yaptin, Hepsi de iiiia varan. Ve asker de olan Mithra Bize ölmesini öiret!" RUDYARD KIPLING, 1906 Mithra Kültü, bildiiimiz kadariyla, 1. yüzyilin sonlarina doiru Roma'da ortaya çikmiitir. Kültün ana esrari tanri Mithra'nin bir maiarada beyaz bir boiayi öldürmesidir ve bu eylemin insanliia kurtului getirdiiine inanilmiitir. Boia öldürme sahnesi ("tauroctony") ülke boyunca tanrinin bütün tapinaklarinda (mithr...

Zaman: iÖ 600-iS 100 Mekân: Avrupa Belki de geçmiiin ve günümüzün bir avuç bilimadami diiindakilerin çoiu için "Kelt"... içine herhangi bir ieyin konulacaii ve herhangi bir ieyin çikarilabileceii bir tür sihirli torbadir... Ünlü Kelt alacakaranliiinda her iey mümkündür ve bu tanrilarinkinden çok mantiiin alacakaranliiidir. J. R. R. TOLKiEN, 1963. Günümüzde bizler Keltler'i Avrupa'nin Atlas Okyanusu kiyilari halklarindan biri olarak düiünürüz ama Keltler bir zamanlar (iÖ 2. binyil ile iÖ 1. yüzyil arasinda) Avrupa kitasinin en çok yerine daiilmii insanlariydi. Tarihte ilk bilinen Keltler'e i...

Zaman: iS 1. ve 2. yüzyillar Mekân: Roma imparatorluiu Kartallara katildiiimda (Dünmüi gibi hatirlarim) Yola çikmadan önce Bir kiz öptüm Clusium'da. ROSEMARY SUTCLIFF, 1954 Lejyonlar, Roma'nin önce italya'yi, sonra da en genii çaiinda iskoçya'dan Büyük Sahra'ya, ispanya'dan Basra Körfezi'ne kadar uzanan büyük imparatorluiu kurduklari askeri birlikleriydi, Her lejyon ortalama 6000 kiiiye ulaiabilirdi. Her lejyonda, ilk sirada dört, ikinci ve üçüncü siralarda üçer olmak üzere 10 cohors bulunurdu (cohors= 300 kiii). Yedi lejyonun yan yana gelen 25.000 kiiilik aiir piyadesi, 2,5 km'lik bir ceph...

Zaman: iÖ, 1. yüzyil-iS 4. yüzyil Mekân: Kuzey Avrupa 1640 baharinda Schalkholzer Batakliii'ndan bir insan cesedi çikarildi. Adam herhalde öldürülmüi ve oraya gömülmüitü. BAUERNCHRONIK DES HARTICH SIERK AUS WROHM, 1615-64. Kuzey Avrupa'nin iaiirtici derecede iyi korunmui bataklik cesetleri hem popüler hayalgücünü hem de bilimsel varsayimlari uzun bir süre etkilemiitir. Bu issiz ve tehlikeli batakliklarda bu insanlarin ne iileri vardii Nasil bu kadar iyi korunabilmiilerdii Ve cesetlerin çoiunun iiddete maruz kaldiklari gözönüne alinirsa neden burada ölmüi ya da öldürülmüilerdii Bunlar tanri...

Zaman: iÖ 6. yüzyil-iS 4. yüzyil Mekân: Yunanistan Kehanet Ocaii Delphi'de olan, tanri ne konuiuyor ne de gizliyor, yalnizca bir iiaret gönderiyor. HERAKLEiTOS, iÖ 6. YÜZYIL. Eski Yunanlilar, Tanrilarin ölümlülerle konuituklarina ve gelecek konusunda rehberlik edebileceklerine inanirlardi. Tanrilarla iletiiim kurmak günlük hayatin bir parçasiydi. Kâhinler kent kent dolaiip kehanet satarlar, fal bakarlardi. Bir kuiun uçuiu, bir kurbaianin kalintilari, bir rüyadaki görüntüler, hatta bir hapiirmanin zamanlamasi bile, eier doiru yorumlandiii takdirde, tanrilarin iradesini bildirirdi. Yunanlila...

Zaman: iS 250-909 Mekân: Orta Amerika ...Madalyon tabletlerde bunlari yapan insanlarin kendileri hakkinda bilgiler yazdiklarini ve bu tabletler araciliiiyla bir gün yok olmui bir irkla konuiarak kentin üzerindeki esrar sisini daiitacaiimizi düiünüyorduk. JOHN LLOYD STEPHENS, 1841 Guatemala, Meksika ve Belize'yi kaplayan ovalar üzerinde uçmak, Orta Amerika'nin son büyük vahii topraklarini görmek demektir. Kereste ve toprak elde etmek amaciyla ormanlarin giderek azalmasina raimen bölge, hâlâ dünyanin en önemli arkeolojik alanlarindan biridir. Burasi bin üç yüz yil önce Maya uygarliiinin yoiu...

Zaman: iÖ 100-iS 700 Mekân: Güney Peru Basitçe söylemek gerekirse: Her ne olursa olsun, pampa'daki mesaj bizim için olmayabilir! Hayvan biçimindeki biçimler, bende onlarin içinde yatan sirlarin Darwin'in Türlerin Kökeni'nden çok Alis Harikalar Diyarinda'ya daha yakin olduiu duygusunu uyandirmaktadir. ANTHONY AVENI, 2000 Peru'nun güney kiyilarinin Nazca halki küçük kralliklar federasyonuydu: Çiftçiler, balikçilar ve uzman dokumacilar. Bunlar, hassas bir Çizim tahtasi potansiyeline sahip bir çöl olan Pampa de Ingenio'nun kenarlarinda yaiarlardi. Burada ince kum ve küçük tailardan oluian top...

Zaman: iS 6-12, yüzyillar Mekân: Bolivya Tiwanaku büyük bir kent deiildir ama orada bulunan büyük binalarin görülmeye deier olduklarindan söz edilir. Bailica binalardan birinin yakininda büyük tai temeller üzerine inia edilmii yapay bir tepe vardir. Bu tepenin ilerisinde insan biçimli iki tai put yer alir... Bunlar o kadar büyüktür ki, küçük devlere benzerler... Bu tai heykellerin yaninda, eskiliii ve üzerinde yazi olmamasi bu büyük temelleri kimin attiiini ya da bunlar inia edildiiinden bu yana ne kadar zaman geçtiiini bilmeyi imkânsiz kilan bir bina daha vardir... CIEZA DE LEON, 1553 Bol...

Zaman: 30.000 yil önce- iS, 1200 Mekân: Pasifik Bilebildiiimiz kadariyla Proes ya da Pahee's adini verdikleri bu teknelerle, bu insanlar, bu denizlerde adadan adaya yüzlerce mil dolaimaktadirlar, Günei gündüzün, Ay ve yildizlar da gecelen pusula iilevini görmektedir. KAPTAN JAMES COOK, 1769 Kaptan Samuel Wallis, HMS Dolphin gemisiyle 17667da yoiun bir sabah sisi içinde Tahiti adasina yaklaimaktaydi. Sis daiilinca gemisinin uzun boylu, "sailam yapili" savaiçilarla dolu düzinelerce kanoyla çevrili olduiunu gördü. Tahiti çok geçmeden Avrupa'da, uzak bir tropik cennet olarak tanindi. Burada ka...

Zaman: 14-15. yüzyillar Mekân: Ekvator, Peru, iili, Arjantin ve Bolivya Bir keresinde bu adaya kurban edilmek üzere on dört yaiinda bir kiz getirilmiiti. Ancak bairahip kizi kabul etmedi. Vücudunu titiz bir muayeneden geçirince memelerinin birinin altinda küçük bir ben bulmuitu. Bu nedenle tanrilarina kurban edilmeye deier bulunmamiiti. PEDER BERNABECOBO, 1653 inka imparatorluiu'nu Konu edinen ilk vakayinameyi yazan ispanyol vakanüvislerinden Peder Barnabe Cobo, bize iimdi Bolivya Cumhuriyeti'nde olan Titikaka Gölü'ndeki Günei Adasi'ndan getirilen genç kizin yukardaki h...

Zaman: 1000-1700 Mekân: Güneydoiu Büyük Okyanus'ta Paskalya Adasi insanlar size "bilmeceyi çözdünüz mü" diye sorarlarsa, bunu yaptiiimizi iddia edemeyeceiimizi ama çok daha yeni ve ilginç bir iey bulduiunuzu söyleyebilirsiniz. KATHERINE ROUTLEDGE, 1915 Paskalya Adasi'nin (Rafa Nui ya da Rapanui) coirafyasi, jeolojisi ve ekolojisi oraya birinci binyilda belirsiz bir tarihte yerleien Polinezyalilar'in kaderini biçimlendirmiitir. Adanin issiz sular ortasinda olmasi ile 1722'de Avrupali seyyahlarin gördükleri kurak manzara birleiince, görkemli moai'leri (tai heykeller) ...

Zaman: iÖ 3050-2900 Mekân: iran Eski çailar araitirmacilarinin çoiu için Elam'in âdeta egzotik, her ieyden uzak bir yeri vardir: Mezopotamya'nin doiusunda telaffuzu güç adlar, aliikin olunmayan mekânlar, pek az anlaiilan bir dil ve barbar bir halk. DANiEL T. POTTS, 1999 Tam geliimii bir yazi sistemi olduiu varsayil-diii takdirde Proto-Elam yazisi, dünyanin en eski çözülmemii yazisidir. Bu yazi, Kitabi Mukaddes'te Pers eyaletinin adi olan Elam'da ve klasik coirafyacilarca eski baikenti Susa'nin adiyla anilan Susiana'da yaklaiik bei bin yil önce kisa bir süre (ÎÖ 3050-2900) kullanilmiitir. ...

Zaman: iÖ I750-i1450 Mekân: Girit Phaistos Diski'nin çözümü için pek çok varsayim geliitirilmiitir ve öneriler pek çok hayali yöne doiru gitmektedir: Baskça, Çince, Dravid, Yunanca, Hititçe, Luwi dili, "Pelasgi" Dili, Sami Dili, Slavca, Sümerce ve diierleri.. Eier çözümlerden biri doiruysa, diierlerinin hepsi yanliitir. YVES DOHOUX, 2000 Sir Arthur Evans yüz yil önce Girit'te Knossos'ta "Minos Sarayi"nda "Lineer B Yazisi" adini verdiii iey için kazi yaparken, yine çoiunlukla kil tabletlere yazili ve ona benzeyen ikinci bir yazi buldu ve buna "Lineer A Yazisi" adini verdi. Knossos'ta ve Gir...

Zaman: iÖ 3300i Mekân: Mezopotamya Harflerin babasi olan sen, onlara gerçek sahip olduklarinin tam kariiti olan bir güç verme isteiinle yönlendiriliyorsun... Belleiin deiil, hatirlatmanin bir iksirini icat ettin ve öirencilerine bilginin görüntüsünü sunuyorsun. Çünkü onlar bilmeden pek çok ieyi okuyacaklar ve çoiunlukla bilmedikleri ieyleri biliyor gibi görüneceklerdir. SOKRATES'E GÖRE MISIR KRALININ, YAZININ iLAHi YARATICISI THOTH'A SÖZLERi. Yazi nasil bailadii Konuima özel bir öiretim gerektirmeyen evrensel bir insan yeteneii olduiu halde, yazi, insan tarihinde görece yeni bir geliimedir ...

Zaman: iÖ 4. yüzyil Mekân: iskenderiye, Misir Jul Sezar... Ölümün gençliiinde vurduiu ve böylece mailup bu dünyanin intikamini aldiii o deli ama ianli serüvenci, Büyük iskender'in cesedini taiiyan kayadan yontma lahde acele bir ziyarette bulundu. LUCANUS, iS 1. YÜZYIL iskender, iÖ 323 yilinda Babil'de öldüiünde hiç kuikusuz cesedinin Aegai'de (günümüz Kuzey Yunanistan'inda Vergina) Makedonya krallarinin geleneksel kraliyet mezarliiinda gömüleceii umuluyordu. Babil'de cesedi yakilmak yerine tahnit edildi. Selefini gömmek yeni kralin yasal hakki olduiu için imparatorluiunda hak iddia edenler...

Zaman: iÖ 210 Mekân: Xian, Çin ilk imparator Qin, kral olur olmaz Li Daii'nda kazilar ve iniaatlar bailadi... Mezar saray, köik ve büro modelleriyle, zarif çanak çömlek ve deierli tailar ve antikalarla dolduruldu. Zanaatkarlara, içeri girmeye çaliianlarin vurulmalarini sailayacak tatar yaylari yerleitirmeleri emredildi. SIMA QIAN, iÖ 145-86 Xian'da alçak tepelerin çevrelediii tarlalar arasinda doiuya doiru giderken Li Daii olarak bilinen alçak bir tepe görülür. Yerel halk yüzyillardir burasini doial bir arazi parçasi olarak görmüise de, 60 yil önce bile bölgede çok garip piimii topraktan bü...

Zaman: iS 1. yüzyil Mekân: Kudüs, israil Yusuf cesedi alip onu temiz bir keten bezine sardi; kaya içine oymui olduiu kendi yeni kabrine onu yatirdi ve kabrin kapisina büyük bir tai yuvarlayip gitti. MATTA 27:59-60 Kudüs'teki Kutsal Kabir Kilisesi'nin merkezinde isa'nin gerçek kabrinin bulunduiuna pek çok Hiristiyan yürekten inanir. Ancak Kudüs'ün putperest bir kent olduiu iki yüzyil boyunca isa'nin gömülmüi olduiu yerin kayip olduiu gözönüne alinirsa bundan nasil hâlâ emin olunabiliri Hiristiyan olan ilk Roma imparatoru Konstantin 4. yüzyilin baiinda Hiristiyanliii imparatorluiunun resmi di...

Zaman: iÖ l. yüzyil ortalari - iS I. yüzyil ortalari Mekân: Kumran, ieria Vadisi ... Bakir Tomarlari hazinesi, hayal ya da gerçek, herhalde Kudüs Tapinaii hazinesidir. KYLE McCARTER, 1992 1940'li yillarin sonunda o sirada ingiliz Kralliii'nin Filistin Mandasi'nda olan Lût Gölü'nün kuzeybati kiyisi yakinlarindaki Kumran maiaralarinda bir rastlantiyla gizli bir tomar deposu bulunmuitu, ingilizler'in bölgeden çekilmesi üzerine burasi Ürdün Haiimi Kralliii'nin bir parçasi oldu. Çoiu deri üzerine yazildiktan sonra tomar haline getirilip küplere konulmui belgeler birkaç...

Zaman: iÖ yaklaiik 1335-1322 Mekân: Amama ve Thebes, Misir Tabutun sahibinin kimliiinin, sonunda bir sürpriz olacaiina inaniyorum. GASTON MASPERO, 1907 Amerikali Theodore M. Davis'in Thebes'deki Krallar Vadisi'nde yaptiii kazilarda 1907 Ocak ayinda bir mezar bulundu. Burasi Misir'daki mezarlarin çoiu gibi kariiik ve hasarliydi ama bu kere bunun nedeni mezar soygunculari deiil, anlaiildiii kadariyla eski çailardaki resmi faaliyetlerin sonucuydu. Mezari o hale neyin getirdiii sorusu Misirbilimciler'i yaklaiik yüz yildir meigul etmiitir ve günümüzde bile en az araitirmaci sayisi kadar da "çözü...

Zaman: iÖ 2500-1900 Mekân: Pakistan/Hindistan indus vadisi mühürlerini kontrollü realizmin küçük iaheserleri ve boylariyla oranlanamayacak devasa güçlü ama bir bakima da ona tümüyle baili olarak tanimlamak bir abartma olmayacaktir. SIR MORTIMER WHEELER, 1953 indus Vadisi Uygarliii, Büyük iskender zamaninda bile çoktan kaybolmuitu. iskender'in elçisi Aristoboulos bölgeyi iÖ 326 yilinda ziyaret ettiiinde "indus Nehri yataiini deiiitirdikten sonra binden fazla köy ve kasabanin terk edildiii bomboi bir ülke" bulmuitu. indus uygarliii, tarih kayitlarinda bir daha 2000 yildan fazla bir süre yer ...

Zaman: iÖ 2. binyil bailari Mekân: Misir ya da Filistin insan alfabetik yazinin nasil bailadiii konusunda hep merakli olmuitur. "Tarihin babasi" Herodotos, Fenikelilerin Yunanistan'a Kadmos adinda bir adamla geldiklerini, yaziyi ve diier sanatlari onlarin getirdiiini yazar. JOSEPH NAVEH, 1975 Yazinin kökeni muammalarla doluysa da, ilk alfabe bilmecesi hepsinden iaiirticidir. Bunun eski Yunanlilar yoluyla modern dünyaya eriitiii iyi bilinmektedir -alfabe kelimesi Yunan dilinin ilk iki harfi olan alfa ve beta'dan türemiitir- ama alfabenin Yunanistan'da ilk kez nasil ortaya çiktiii, Yunanlilar...

Zaman: iÖ 500i-iS 2. yüzyil Mekân: Meksika La Mojarra dikilitaii uzun bir yazili metnin en eski örneiidir ve Mezoamerika'da bulunan kitabelerin en önemlisidir. MARTHA J. MACRI, 1993 ikisi de henüz çözülememii olan Zapotek yazisi (Meksika'da Oaxaca eyaletinin) ve Kistak yazisi (adim Tehuantepec Kistaii'ndan almiitir) Orta Amerika'daki pek çok Maya-öncesi metnin en önemlilerindendir. Birincisi Amerika kitasinin bilinen en eski yazi sistemi olup belki de iÖ 500 yilindan kalmadir. Diieri daha geç döneme ait olup iS 2. yüzyildan kalmii olabilir. Coirafi olarak Zapotek yazisi ilk kez iS 3. yüzyi...

Zaman: iÖ 8 ile 1. yüzyillar Mekân: italya Kültürlü halkin yüzde doksani bugün bile Etrüsk yazisinin çözülmesinin imkânsiz olduiunu bilir. Bu inanç basinda yanki bulur ve ders kitaplarinin çoiunda da tekrarlanir. Üstelik bu fikrin modasinin geceli iki yüz yil olduiu halde. MASSIMO PALLOTTINO, 1975 Etrüskler'in ve anayurtlari Etruria'nin (kuzeyde Arno, güneyde Tiber irmaklari arasinda, günümüzde Toskana), Roma çailarindan beri Avrupalilar'in hayallerinde özel bir yeri vardir. Rönesans'ta Toskana grandükü Cosimo de'Medici, biyografisinin yazari olan Vasari tarafindan, eski hükümdarin Chiusi'd...

Zaman: iÖ 3. yüzyil-iS 4. yüzyil Mekân: Sudan Doiu çölünden gelen göçebelerin Nil vadisinde (Meroe'de) bir imparatorluk kurduklarini öirenmek... dünyada maddi ve entelektüel kültürde öncülük eden bir milletin Misirli fellahlarin atalari olduiunu öirenmekten daha iaiirtici olamaz. FRANCIS LLEWELYN GRIFFITH, 1909 Nil'in akii yönünü gösteren bir haritaya bakarsaniz nehrin iki kavisle alti çavlandan geçerek Sudan'in merkezinde Hartum'dan Nasir Gölü'ne ve Sudan ile Misir arasindaki günümüz sinirinda Assuan'a aktiiini görürsünüz. Eski Misir'la rekabet eden bu genii alan arkeologlarca Nübye olarak...

Zaman: iS 2.-9. yüzyillari Mekân: Kuzey Avrupa, Grönland Her rünik yazi için, onun üzerinde çaliian bilimadamlari kadar çok yorum olacaktir. "RUNO-DiNAMiiIN iLK KURALI" Avrupa yazilarinin çoiu Latin harflerinden oluiur. Bu da Latin yazisi ile bailari o kadar kesin olmayan önemli bir Avrupa yazisi olan rünik yazinin varliiini hep gölgelemiitir. Daha 2. yüzyildan bailayarak 16. hatta 17. yüzyillara kadar Gotik, Danca, isveççe, Norveççe, ingilizce, Frizce, Frankça'nin ilk aiamalarini ve Orta Germania'nin çeiitli kabile dillerini kaydetmek için rünik yaziyla yazilmii kitabeler bulunmuitur. Bil...

Zaman: ii-19. yüzyil Mekân: Paskalya Adasi Ko hau rongorongo'larimiz kayboldu! Geleceiin olaylari yanimizda getirdiiimiz bu kutsal levhalari ve yeni topraiimizda yapacaklarimizi yok edecek. Baika irklarin insanlari kalan birkaç taneyi paha biçilmez deierde nesneler olarak koruyacaklar ve onlari maori'leri bunlarin üzerinde çaliiacaklar ama okuyamayacaklar. Ko hau motu mo rongorongo'muz sonsuza kadar kaybolmui olacak. Aue! Aue! HOTU MATU'A (PASKALYA ADASININ EFSANEVÎ iLK YERLEiiMCiSi) Paskalya Adasi (ya da sakinlerinin dedikleri gibi Rapa Nui) dünyanin her yerden en uzak yerleiim noktasidir:...

Zaman: iÖ 17. ya da 16. yüzyil Mekân: Thera (Santorini) Gürültü hiç kuikusuz nedenini bilme imkânlari olmayan Giritliler'i korkutmui ve kulaklarini saiir etmii olmali. Sonra kimi soiuk kimi alev alev yanan bir çamur ve kül yaimuru bailamii olmali. Ve herhalde en kötüsü adaya Krakatao'dakilerden daha hizli ve daha yüksek olan dalgalarin vurmasi olmaliydi. SPYRIDON MARINATOS, 1972 Adanin ortasindaki volkan kül ve lav püskürtürken, haftalar boyunca yer sarsintilari devam etmiiti. Thera çiftçileri adaya lavlar yaiarken tarlalarini ve evlerini terketmiiler, teknelerine atlayip denize açilmiilard...

Zaman: iS 5. yüzyil Mekân: Bati Akdeniz Kudüs'te bunlar olurken bize batidan korkunç bir söylenti ulaiti. Roma'nin kuiatildiiini, yurttailarin altin kariiliiinda güvenliklerini satin aldiklarini ve böylece yaimaya uiradiktan sonra yalnizca maddi varliklarini deiil, canlarini da kaybettiklerini duyduk. Ulaiin sesi hafiflemiiti, sözleri hiçkiriklarla kesiliyordu. Dünyayi ele geçirmii olan kentin, iimdi kendisi ele geçirilmiiti. JEROME, 127 NOLU MEKTUP, 412 YILI iS 5. yüzyilda Akdeniz'de meydana gelen büyük deiiiiklik genelde Roma'nin "çöküiü" olarak adlandirilir. Yüzyilin baiinda Roma imparat...

Zaman: 8. yüzyil Mekân: Peru'nun kuzey kiyisi Moche toplumunda çok büyük bir servet birkaç kiiinin elinde toplanmiiti, çevreleri daha küçük soylularla çevrili bu insanlar bolluk içinde yaiiyorlardi. Her vadide birkaç tane saray vardi ve bunlarin siradan halkla hiçbir iliikileri yoktu ama tipki Avrupa saraylari gibi birbirlerine bailiydilar. WALTER ALVA VE CHRISTOPHER DONNAN, 1992 Peru'nun kuzey kiyilarindaki Moche ("Moçika" olarak da adlandirilir) uygarliii otoriter savaiçi-rahipler hâkimiyetinde 100 ile 800 yillari arasinda geliimiitir. Moche efendilerinin öyle büyük topraklari yoktu. Hüküm...

Zaman: 13. yüzyil Mekân: Kuzey Amerika'nin güneybatisi Geçmiiimizde insanlar oradan oraya göçmüiler, birbirlerinden ayrilmiilar ve yine kavuimuilardir ve bizler bunu iarkilarimiza, hikâyelerimize ve efsanelerimize kalmiiizdir. Çünkü hareket olmadan yaiam olmayacaiini aklimizdan hiç çikarmamamiz gerekir. TESSIE NARANJO, 1995 Anasaziler 800 ile 1600 yillari arasinda Amerika'nin güneybatisinin kuzey Rio Grande bölgesiyle Colorado Platosu'nda yaiamii olan tarihöncesi bir tarimci halktir. "Anasazi" adi ilk arkeologlar tarafindan benimsenmii bir Navajo sözcüiüdür. "Eskiler" ya da "düiman ata" anla...

Zaman: son 5000 yil Mekân: Dünya Ve üçüncü melek boru çaldi, gökten meiale gibi yanan büyük bir yildiz irmaklarin üçte biri üzerine ve sularin pinarlari üzerine düitü. VAHiY KiTABI 8: 10 Atei ve kükürt, veba, Sodom ve Gomorra, yedi yillik Misir kitliii ve Tufan... Tanri'nin kendisine karii çikanlara öfkesini yaidirdiii hakkinda pek çok hikâye vardir. Kuiaklar boyunca arkeologlar ve Kitabi Mukaddes araitirmacilari doirusunu söylemek gerekirse gerçekten çok sembolik olan bu felaketlerin doiruluiu konulari üzerinde tartiimiilardir. Sonra 2. binyildaki büyük Thera yanardai patlamasi, 265 yilin...

Zaman: 900 yillari Mekân: Orta Amerika'nin Güney Maya Ovasi insan tasarimlarinin daiitilmasi iite böyle oldu. insanlar devrildiler, yerlerde sürtündüler. Yüzleri ve aiizlari paramparça edildi. POPOL VUH, 16. YÜZYIL Mezoamerika'nin eski Mayalar'i, bütün Amerikan uygarliklarinin en gösteriilisi ve uzun ömürlüsüydü. Bir zamanlar mütevazi köy çiftçileri olan Mayalar tropik ülkelerini güçlü lordlar tarafindan yönetilen site-devletlere dönüitürmüilerdi. isa'dan önceki son birkaç yüzyilla 900 yili arasinda Maya uygarliii Meksika'nin güney ovalari ile Guatemala ve Honduras'ta geliimiiti. Copan, Pa...