Neye mal olursa olsun intikam almak
1780, Amerika

Savai beklenmedik taraflarin yakinlaimasina neden oluyor. Amerikan devriminde de buna benzer bir durum yaianmiiti. Fransa'nin savaia girmesinin nedeni ingiltere'yle aralarinda yüzyillardir devam eden anlaimazlikti. Tarihin cilvesi; ABD'yi yaratan Fransa, ingiltere'den intikam almak istiyordu.

Bazi tarihçiler bizi Fransiz devriminin Amerikan devrimini bir kardei gibi görüp yardim elini uzattiiina inandirmaya çaliiir. Ancak Fransa'nin Amerika'daki kolonilerin devrimlerini desteklemesinin eiitlik ve özgürlük gibi ideallerle ilgisi yoktu. Yönetimdeki genç sinif ki bunlara ünlü Lafayatte Markisi de dahildi, Voltaire hayraniydi ve radikal hareketlere sahip çikmak onlara uygun düiüyordu. Fransizlarin Amerikan devrimini desteklemelerinin en büyük nedeni ingilizlerden intikam almakti.

Amerikan devriminin bailamasindan sadece on iki yil önce, Fransa on üç koloninin bai düimani olarak görülüyordu. Amerika kitasi Fransiz ve Kizilderili savailarini görmüitü ve on binlerce insan ölmüitü. 1763 anlaimasiyla Fransa Kuzey Amerika'dan uzaklaitirilmii olsa da aci anilar birkaç nesil daha kafalari meigul edecekti.

Fransizlar, ingilizlere karii kaybettiklerinde zararlari kolonicilerin kaybindan çok daha aci vericiydi. Koloniciler belki çiftliklerini, ailelerini kaybettiler ama Fransizlar bir imparatorluk kaybetti. ilk baita tam bir zafer mümkün gibi gözüküyordu, ama sonunda Quebec, Ohio ve Missisipi Vadisi kaybedilmiiti. Artik on binlerce Kanadali ve Fransiz sadece birer mülteciydi. Savaita donanmalar, ordular yok olmui, bir ulusun gururu incinmiiti. Bu arada nefret edilen Anglo-Sakson imparatorluiu sinirlarinin diiina yayilip zenginleimeye devam ediyordu.

Böylece 1775'de kolonilerde isyan çiktiii haberleri memnuniyetle kariilandi. Son savailarin bitmesi ve isyan çikmasi arasinda geçen zamanda ingilizler garnizon, bina iniasi, yönetim birimlerinin gelirlerinin kariilanmasi, son savaitan kalan borçlarin ödenmesi için milyonlar harcamiiti. Bunun tam tersine, Fransa ise deniz aiiri tüm giderlerinden kurtulmui ve zenginleimiiti. Denizaiiri sömürgelere para harcamadiiinda Fransa'nin ekonomik açidan bu kadar geliiebileceii kimsenin aklina gelmemiiti. 18. yüzyilin ortalarindaki ekonomik teori tamamen kolonilerden sailanan hammaddenin getireceii para üzerine kurulmuitu.

ingiliz koloni!erindeki isyanin neler getirebileceiinin gerçekten de kimse farkinda deiildi. Saraya yakin Fransiz entelektüel ve düiünürlerinde birden Amerikandaki isyana yoiun bir destek verme eiilimi bai gösterdi.

Aslinda bunlarin hepsi tarihin en büyük politikaci, entelektüel ve propaganda uzmanlarindan biri olan Benjamin Franklin'in baiinin altindan çikiyordu.

1776'da isyan hükümetinin bir temsilcisi olarak Fransiz sarayina giden Benjamin Franklin hemen iie koyuldu. Fransizlar tarafindan resmi olarak taninmamii bir hükümetin temsilcisi olduiu için resmi bir iekilde sarayda takdim edilemezdi ama o zaten tam bir saray adamiydi. Davetlere sansasyon yaratacak kiyafetlerle katilir, armonikasiyla konserler verirdi. Kadinlari kendisiyle birlikte çiplak "hava banyosu" yapmaya ikna ederdi. Yetmiilerinde olmasina raimen Franklin'le bir gece geçirmek için kadinlar sirada beklemek zorundaydilar. Paris sosyetesinde Franklin'in ne kadar çekici bir adam olduiundan baika bir iey konuiulmuyordu.

Bu arada her firsatta Amerika konusunu gündeme getiriyordu. Entelektüellerle yaptiii sohbetlerde insanliiin girdiii yeni dönemden bahsedip Voltaire, Rousseau ve Aydinlanma'dan övgüyle bahsediyordu. Ekonomistlere doial kaynaklar açisindan zengin olan yeni dünya kolonilerinde sinirsiz ve sorunsuz ticaret yapma hakkini, milliyetçilere ise intikam fikrini sunuyordu. "Artik ayni savaiin içindeyiz" diyordu. iki taraf da ingiliz emperyalizmine kariiydi. Açikça söylenmese de Kanada'yi ve Mississippi Vadisi'nin zenginliklerini tekrar kazanma iansi da olabilirdi.

Franklin, Fransizlara düiünecek çok iey vermiiti. Bu arada isyanla ilgili baika tartiimalar da bailamiiti. Sadece bir intikam iansi deiil, imparatorluiun yenilenme iansi da vardi. ingiltere'den kurtulur kurtulmaz bu on üç koloninin içlerindeki anlaimazliklara boiulacaiina inaniyorlardi. Kariiiklik sirasinda birkaç koloninin kontrolünü ellerine geçirmeleri çok kolay olurdu. imkanlar sinirsizdi.

Franklin'in baiarili pazarlamasi ve Fransizlari bu iie sürükleyecek bol miktarda neden olmasi Amerikan isyaninin karli bir ii olabileceii fikrini güçlendiriyordu. Yükselen ihtiyatli sesler asi Amerikan ordusunun New York'un kuzeyinde bir ingiliz ordusunu tutsak ettiii duyulduiunda sona erdi. Bu topraklarda bir nesil önce Fransizlar ve ingilizler çarpiimiiti.

Fransa, asi Amerikan hükümetiyle bir anlaima yapti ve parasal destek olmaya söz verdi. Amerikan devrimini kurtarabilecek bir zamanlamayla, 1778'in iubat ayinda önemli miktarlarda malzeme, üniforma ve silah ingilizlerin barikatini aiip Forge Vadisine ulaiti. Bu destek Amerikalilara büyük bir moral verdi. Birkaç ay sonra da Fransa ve ingiltere arasinda resmi savai ilan edildi.

1780'de sanki büyük bir Fransiz keiif gücü Amerikan bölgesinde ilerliyordu. Bailarinda da Fransiz subaylar vardi. Fransizlarin sailadiii on binlerce tüfek, süngü ve üniformayi üzerlerinde taiiyan Amerikan askerleriydi aslinda. Yaili Fransiz savai gemileri de Amerikalilara verilmiiti. Bu arada Fransiz donanmasi da Hint Okyanusu ve Karayipler'de harekete geçmiiti.

Sonuç olarak ingilizler Yorktown'da teslim olduktan sonra savai iki yil daha sürdü. Çatiimalar ise Kuzey Amerika'dan Karayiplere, Mani Denizi'ne, Cebelitarik'a, Güney Afrika'ya ve Hint Okyanusu'na kaydi. ispanya ve Hollanda da intikam duygularinin peiinde savaia girdi. Avrupalilarin ilgisi Cebelitarik'i ingilizlerin elinden almaya yoiunlaitiiindan savaiin bailadiii yer olan Amerikan kolonileri önemini kaybetti.

Fransa ise az kalsin amacina ulaiiyordu. Ancak savaiin son yilinda her ieyi berbat ettiler. Karayipler'de ve Hint Okyanusunda Fransiz filolarinin yenilgiye uiramasi Fransa'nin planlarini suya düiürdü. Cebelitarik'i almak için kurulan Fransiz-ispanyol ittifaki ise baiarisiz oldu. Fransizlara kalan büyük miktarlarda borçtu.

ABD'de on binden fazla askerin masraflari, bir o kadar Amerikan askerinin donatilmasi, askeri harekatlar, donanmanin girdiii savailar, yeni gemilerin iniasi ve ingiltere'yle savai halinde olunmasindan dolayi Fransiz tüccarlarinin ii yapamamasi Fransa'yi mali zorluia sokmakla kalmadi, tam bir iflasin eiiiine getirdi. Yillardir süren çabalar sonuçta hiçbir kar getirmemiiti.

Artik beladan kurtulmak isteyen Fransa, Ocak 1783'te ingilizlerle anlaima imzaladi. iu kabul edilmeli ki, ingilizler Fransizlari Amerika'ya ihanet etmeye zorladi, ancak Fransa ABD'nin taninmasi ve ingiliz kuvvetlerinin çekilmesinde israr etti.

Bu durumda Fransa gerçekten de bir intikam almii oldu. Ama ödenen bedele gerçekten deier miydii XVI. Louis bu kararla sonunu hazirlamiiti. Savaiin yarattiii borçlarin altindan kalkmaya uiraian Louis 1789'da vergi reformu yapmak için bir toplanti düzenlemek istedi. Ancak toplanti yerine devrim yapildi.

Devrim hareketini Lafayette Markisi bailatmiiti. Louis yardim istediiinde ise Amerikan hükümeti, "Biz yabanci devletlerin iilerine kariimasak daha iyi olur" dedi. Louis, Amerika'ya yardim yüzünden girilen borçlar sonucu kellesini kaybetti. Devrim ise tüm Fransa'yi bir kaosa sürükledi.

O zamanlar Fransa için ABD'ye yardim etmek karli görünmüitü. Ancak iiler yolunda gitmedi. Belki de Fransiz garsonlarin Amerikali turistlere kötü davranmasinin nedeni Amerika'nin yardim etmemesinin cezasidir.

---

Etiketler : [ ekonomi ] [ reform ] [ fransa ] [ vergi ] [ emperyalizm ] [ sohbet ] [ ispanya ] [ selen ] [ pagan ] [ kaynaklar ] [ pazarlama ] [ Yükselen ] [ yardim etme ] [ ekonomik ] [ ingiltere ] [ evrim ] [ tüfek ] [ gemi ] [ GEM ] [ GEMi ] [ ticaret ] [ keiif ] [ isyan ] [ sinif ] [ haber ] [ fransiz devrimi ] [ tarihi ] [ nlanma ] [ tüfe ] [ rousseau ] [ ÖMÜR ] [ koloni ] [ özgürlük ] [ 1789 ] [ hint ] [ kaynak ] [ hollanda ] [ banyo ] [ hirs ] [ elekt ] [ koloniler ] [ paris ] [ idea ] [ amerikal ] [ afrika ] [ voltaire ] [ temsilci ] [ masrafl ] [ sömürge ] [ devrimle ] [ koloniciler ] [ sokmak ] [ iuba ] [ edilemezdi ] [ sisi ] [ tarihç ] [ donanma ] [ etlerinin ] [ dami ] [ uba ] [ pazarl ] [ almad ] [ ilah ] [ kolon ] [ aydinlanma ] [ yabanc ] [ afet ] [ Rousseau ] [ yönetim ] [ yabanci ] [ hepsi ] [ yükselen ] [ ocak ] [ üni ] [ paz ] [ eklem ] [ sos ] [ abd ] [ mora ] [ mill ] [ devlet ] [ haberler ] [ eklemeler ] [ anlaima ] [ kurtulu ] [ SOS ] [ devrimler ] [ asr ] [ kiyafetler ] [ devrim ] [ aga ] [ ABD ] [ mile ] [ suba ] [ doial kaynaklar ] [ ikna ] [ amerikan devrimi ] [ süngü ] [ afetler ] [ ngiltere ] [ 1783 ] [ dahi ] [ MORAL ] [ çatiima ] [ savai gemileri ] [ pazarlam ] [ özgür ] [ fransizlar ] [ rousse ] [ ASKER ] [ FRANSA ] [ yeni dünya ] [ SPA ] [ MiLL ] [ sinirlar ] [ savailar ] [ metin ] [ silah ] [ dona ] [ enlem ] [ öde ] [ sava_ gemileri ] [ i_ devri ] [ anus ] [ Politika ] [ aç n ] [ spa ] [ me e ] [ y l ] [ p c ] [ drama ] [ DRAMA ] [ ayran ] [ tartiima ] [ iDiL ] [ harç ] [ tarti ] [ tart ] [ sirik ] [ ataç ] [ çekiç ] [ DERi ] [ sans ] [ sara ] [ borçlar ] [ mani denizi ] [ PAZARLAMA ] [ dram ] [ güney afrika ] [ politika ] [ radika ] [ maya u ] [ KNA ] [ Hint ] [ form ] [ fal ] [ devrimi ] [ yardim etmek ] [ çiplak ] [ plak ] [ imza ] [ DOiAL KAYNAKLAR ] [ tai ] [ duygular ] [ FRANK ] [ oral ] [ mani ] [ kita ] [ fransiz ] [ ILO ] [ pazar ] [ gündem ] [ çin kadin ] [ EVRIM ] [ ekleme ] [ sona ] [ propaganda ] [ RESM ] [ kna ] [ imparator ] [ a ina ] [ LiON ] [ küme ] [ devletler ] [ küa ] [ DRAM ] [ sila ] [ atiima ] [ bailama ] [ LİON ] [ sırık ] [ ilo ] [ iKNA ] [ harcama ] [ in kadin ] [ i yeri ] [ zararlar ] [ tik a ] [ kiya ] [ dar a ] [ teori ] [ nandi ] [ Ai I ] [ dali ] [ ingiliz ] [ i EK ] [ iplak ] [ asker ] [ saks ] [ camii ] [ Cami ] [ DERĞ ] [ cami ] [ ıra ] [ İran ] [ iraian ] [ İRAN ] [ mese ] [ Ingiltere ] [ GECE G ] [ rya ] [ eko ] [ ahs ]