Tirana ölüm, yaiasin yeni imparator
iÖ 10, Roma

Jul Sezar'in yönetimi altindaki Roma savai ganimetleriyle güçlenmii ve zenginleimii bir imparatorluiun merkeziydi, yüzyillarca önce Roma'nin soylu ailelerinin yaiadiklari ve hatta üzerinde tarim yaptiklari topraklari, iimdi zengin Romali senatörler köle çaliitirarak iiletiyorlardi. imparatorluiun özgür vatandailari yoksullaiiyordu. Ne çiftlikleri onlarin verimli topraklariyla, ne de güçleri köle fabrikalarinin üretimiyle boy ölçüiebilecek durumdaydi.

Roma iehrinde yaiayanlarin sayisi birkaç bin kiiiden iki milyonun üstüne çikmiiti. Bu kadar insani beslemek iimdiden hazineye ve tüccar denizcilere zor geliyordu. iehir halkini beslemek için gereken tahil, Misir'i ve bugün Balkanlar diye bilinen Romalilarin Panoria adini verdikleri bölgeyi fethetmelerinin önemli bir nedeniydi. Her iki bölgede de tahil bol miktarda vardi. Nüfusu artan, aç Roma kendisini yönetenlerden çok iey bekliyordu.

Bütün hükümetlerde olduiu gibi bürokrasi kendi kendine varolmaya bailamiiti. Rüivet yeme toplumun her kesiminde almii baiini gidiyordu. Genellikle rüivet, alinmamasini kontrol etmekle görevli zengin senatör aileleri tarafindan destekleniyor ve korunuyordu. Lejyonlar az sayida italyan, daha çok da yeni fethedilmii ülkelerin vatandailarinin egemenliiindeydi.

Ortalikta huzursuzluk hakimdi; itfaiyecilik bile bir sorundu. Roma genellikle birkaç katli tahta evlerden oluian bir iehirdi. itfaiyecilik, iehir için çok önemliydi. Ama ayni hükümet gibi, o da çürümüi bir kurum haline gelmiiti. Genii alanlar fahii fiyatlarla özel iirketlere ruhsatlanmiiti.

Bunlar da kariiliiinda, bir yangin çiktiiinda evlerini kurtarmak ya da korumaya çaliimak için her bir ev sahibiyle anlaimaya bailadilar. Çoiunlukla bu iirketler ev tam yanarken geliyorlar ve yangini söndürmeye çaliiirken ek bir para talep ediyorlardi.

Politikacilar da intizamsiz ve kuralsiz ortamda siyasi katillere dönüimüilerdi. Özel çeteleri, hizipler ellerinde tutuyorlardi. Hatta ordu bile baiimsiz hareket ediyordu. Senato, orduyu kontrol altinda tutmak için çoktan bir yasa koymuitu. Buna göre hiçbir kumandan, senatonun izni olmadan Rubicon nehrini aiarak ordusunu baikente yaklaitiramayacakti... ki hiçbir zaman da böyle bir izin verilmedi.

Birkaç general Roma'ya girecekleri tehdidinde bulundular; hatta bir tanesi ordusunu yasal sinir olan Rubicon nehrinin ilerisine geçirdi. Bu general, Roma'nin çoiunluiunu oluituran pleplerin desteiini almii Jul Sezar'di. Ama Lepidus gibi diier liderlerin kendi lejyonlari vardi. Mesela Crassus'un emrinde imparatorluiun zenginliiinin büyük bölümünü ellerinde bulunduran bir grup adam bulunuyordu.

Önde gelen liderler haricinde, politikacilara yapilan suikastlar çok artmiiti. Bir zamanlar son sözü söyleme yetkisine sahip olan Senato hizla güç kaybediyordu.

Zengin ailelerin ve önemli iilerin baiinda olan senatörlerin bir karar vermeleri gerekiyordu. Daha fazla demokrasi halk tarafindan kontrol edilmek demekti. Pleplerin zengin elit zararina kendi iartlarini iyileitirmek için hareket etmeleri önlenemezdi. Diier yandan, Sezar gibi liderlerde güçlü bir temel, zenginlik ve halki yönetmek için gerekli yetenek vardi. Bu, bütün yetkilerin bu liderlerden birine verilmesi demekti. Bu deiii tokui sayesinde huzur gelecek, bu da zenginlerin mali ve sosyal pozisyonlarini sailama alacakti.

Ya da Senato, birçok üyesinin önerdiii gibi, geleneklerin yaninda yer alabilir ve imparatorluiun kontrolünü elinde tutmaya çaliiabilirdi. Ama varolan durum Senato'nun halktan hiç destek almadiiini ve çatiian güçler tarafindan yakinda bir kenara atilacaiini gösteriyordu.

Böylece senatörler bir araya geldiler ve en az karii çikmayi getirecek olan çözümde karar kildilar. Jul Sezar zaten birinci konsüldü, eiit konumda olanlar arasinda en önde olandi. Zengin ve soylu bir aileden geliyordu, kendi ordusu vardi ve geçmiite Galya savailarinda gücünü kanitlamiiti. Eier Senato imparatorluiu yönetmek için güçlü birisini seçecekse en uygunu oydu. Jul Sezar'in baia geçmesi ve huzur ortami yaratmasi her ieylerini kaybetmelerinden daha iyiydi. Jul Sezar'in hayat boyu birinci konsül seçilmesinin, en azindan kendileri için barii ve refah sailayacaiini düiünüyorlardi.

Böylece, Roma'nin soylu aileleri, bir kriz sirasinda deiil de, barii zamaninda bir diktatörün baia geçmesi için oy verdiler. Jul Sezar bunun nasil bir bailangiç olacaiini biliyordu. Bu nedenle üç kez, Roma sisteminin esasini oluituran kurallari deiiitirmek istemiyormui izlenimini birakarak kendisine yapilan teklifi reddetti. Aslinda bu mevkiye gelmek için ne kadar uirai vermiiti.

Sonunda kabul etti ve Senatodaki herkes rahat bir nefes aldi. Sadece birkaç gelenekçi tüm sisteme ihanet edildiiini düiünüyordu. Bu adamlar 1776'da Amerika Birleiik Devletleri'nde Sam Adams'in ve Kurucu Atalarin yaptiii gibi bütün Romalilarin haklarindan ve Senatonun kutsal yönetme yetkisinden bahsettiler ve yapilacaklari kendi bailarina yapmaya karar verdiler.

Tarihi kaynaklara göre Sezar'i uyaran herhangi bir kehanet yoktu. Günlerden 15 Mart'ti, kayitsiz iartsiz kabul edilmesi gereken yasa taslaklariyla birlikte Senato Salonu'na doiru ilerledi. Kisa bir zamanda Jul Sezar Roma imparatorluiu'nun her yerinde mutlak güce sahip olmuitu. Sonraki birkaç yil boyunca da Pompeius ve diier askeri tehdit oluituran rakiplerini tasfiye etti. Barii ve huzur kisa bir süreliiine geri geldi ama örnek oluituran bir Senato'nun ortadan kalkmasina ve Roma imparatorluk Sistemi'nin kurulmasina mal oldu.

Bundan sonrasinda gerçekleienler ise iyi kaydedildi ve Shakespeare'in yazdiii oyunla ölümsüzleiti. Gelenekçiler, sorumluluklarini tekrar üstlenmesi için Senato'ya gözdaii vermek ve Sezar'in baia geçmesinin verdiii zararlari telafi etmek üzere Birinci Konsülü öldürdüler.

Öyleyse yapilmasi gereken ve en iyi olduiu düiünülen iki karar vardi ortada; birincisi, Jul Sezar'i hayat boyu diktatör olarak atamak, ikincisi de Konsülün hayatina son vererek bu karari tersine çevirmekti. Birinci kararin baiarili olabilmesi için Sezar düimanlarini yenmeli ve gücünü pekiitirmeliydi. Bunun sonucunda lejyonlar arasinda tarihte o zamana kadar görülmemii çapta bir dizi savai oldu. Sezar öldürüldüiünde, düzeni sailamak için güçlerini devrettikleri diier liderlere dönmekten baika çare kalmadi Senato açisindan. Sezar'in ölümünden sonraki birkaç yil hemen bir iç savai ortami egemen oldu. Önce üçer liderden oluian iki grup birbirleriyle savaiti.

Augustus, Anthonius ve Crassus diierlerini yendikten sonra bu sefer birbirleriyle savaimaya bailadilar. Heba edilen insan sayisi ve maddi hasar inanilmaz boyuttaydi. Diier üç lider de birbirleriyle savaia bailadiklarinda iç savai daha da derinleiti. Sonunda Augustus Caesar galip geldi ve sonraki bir yüzyil boyunca barii hüküm sürdü. Tabii ki imparatorluk da bir kiiinin keyfi yönetimine kaldi. Ama iç savailarin sonuna doiru Roma artik yayilmaci politika izleyen bir imparatorluk olmaktan çikmiiti.

Birbiri ardina elde ettikleri zaferler de geçmiite kalmiiti. Zamanla daha az yetenekli imparatorlar baia geçmeye bailadi. Sonraki iki yüzyil boyunca deiiien koiullara baili olarak imparatorlar da deiiiiyordu. Yönetim sistemi içinde hiçbir denge kalmamiiti. Senato önemini kaybetti ve sadece bir paravan olmaya bailadi. Kisa bir denge dönemi için imparatorluk diktatörlük yönetimine dönmüi ve hatta Caligula gibi bir deli imparatorun eline geçmiiti.

Çoiu kiii tarafindan sevilmeyen Brütüs ve suikastçi grubu Senato adina yaptiklari suikastlariyla iileri daha da içinden çikilmaz hale getirmeyi baiarmiilardi. Bei yüzyil sonraki çöküilerine kadar, imparatorlardan hiçbiri ne düzenli olarak Senato'ya baivurma, ne de tavsiyelerine uyma ihtiyaci hissetti. Belki de Caligula, bir zamanlarin güçlü kurumuna atini tayin ederek en iyi açiklamayi yapmii oldu.

Ama Sezar'in seçimi, hatta öldürülüiü bile o zamanlar çok doiru bir fikir gibi gözükmüitü.

---

Etiketler : [ nefes ] [ izlenim ] [ kent ] [ alkan ] [ fiyat ] [ sezar ] [ misir ] [ kaynaklar ] [ denge ] [ romalilar ] [ ROMA iMPARATORLUiU ] [ hazine ] [ NEFES ] [ nato ] [ vatan ] [ MISIR ] [ roma imparatorluiu ] [ iran ] [ demokrasi ] [ nüfus ] [ caesar ] [ jul sezar ] [ mart ] [ et yeme ] [ kaynak ] [ elaf ] [ galya ] [ salon ] [ retim ] [ tarim ] [ roma imp ] [ ülkeler ] [ konsül ] [ sorumluluk ] [ evlerden ] [ ölümünü ] [ ital ] [ gali ] [ ölçüiebilecek ] [ deiiitirm ] [ sorundu ] [ suikast ] [ almadiii ] [ almad ] [ atoda ] [ üretim ] [ kati ] [ fabrika ] [ yönetim ] [ s ra ] [ balkan ] [ LiDER ] [ kurucu ] [ sos ] [ roma imparatorlui ] [ roma imparatorlu ] [ suikastlar ] [ Demokrasi ] [ pozisyon ] [ erhan ] [ büro ] [ devlet ] [ anlaima ] [ kriz ] [ karar verme ] [ italyan ] [ efes ] [ Elaf ] [ itfaiye ] [ SOS ] [ grup ] [ iRAN ] [ ÜLKELER ] [ Bürokrasi ] [ italya ] [ sosyal ] [ bürokrasi ] [ lider ] [ iehir ] [ ehir ] [ zip ] [ brütüs ] [ yangin ] [ fabrikalar ] [ KAST ] [ SiYASi ] [ gelenek ] [ augustus ] [ kurtarma ] [ gey ] [ BÜROKRASi ] [ HUZUR ] [ pid ] [ POZiSYON ] [ iirket ] [ irket ] [ NÜFUS ] [ atam ] [ tahil ] [ EFES ] [ özgür ] [ NATO ] [ YÖNETiMi ] [ yönetimi ] [ romal ] [ kurum ] [ SEZAR ] [ pozisyonlar ] [ n sevi_me ] [ teler ] [ MANA ] [ savailar ] [ balk ] [ pano ] [ SUiKAST ] [ seçim ] [ turan ] [ erkez ] [ balkanlar ] [ asar ] [ Politika ] [ BÜROKRAS ] [ I IK ] [ yang ] [ C RO ] [ tyne ] [ açilar ] [ denizci ] [ DERi ] [ atalari ] [ GALi ] [ atalar ] [ adams ] [ Tarim ] [ Misir ] [ politika ] [ mutlak ] [ Üretim ] [ söndürme ] [ talya ] [ dikte ] [ e im ] [ boyut ] [ barii ] [ acilar ] [ tayin ] [ açiklama ] [ kanit ] [ KARAR VERME ] [ shakespear ] [ c ro ] [ slak ] [ POZ ] [ kumanda ] [ kurallar ] [ ERKEZ ] [ huzur ] [ etkileri ] [ Köle ] [ yetenek ] [ siyasi ] [ mana ] [ pompei ] [ imparator ] [ A IZ ] [ kehanet ] [ tasfiye ] [ sena ] [ küme ] [ Emo ] [ devletler ] [ ii c ] [ kayi ] [ BALKAN ] [ tekli ] [ teklif ] [ pekii ] [ peki ] [ iide ] [ O i ] [ brytys ] [ iiDE ] [ zararlar ] [ atina ] [ ölçüi ] [ üye ] [ DİL ] [ GALİ ] [ shakespeare ] [ talep ] [ ALİ ] [ DERĞ ] [ ileti ] [ POZi ] [ İZLE ] [ mese ] [ KRiZ ] [ SIYASI ] [ GALI ] [ tiran ] [ SOSYAL ] [ yoksul ] [ ahs ] [ LKA ] [ lka ] [ köle ]