TKP Lideri Bakü'ye Dönemedi
28/29 Ocak 1921, Trabzon açiklari

Daiilmakta olan Osmanli Devleti'nin son dönemlerinde iyi yetiimii aydinlardan biri olan Mustafa Suphi istanbul Hukuk Mektebi'ni bitirdikten sonra 1910'da Paris'e giderek Siyasal Bilgiler Yüksek Okulu'nda öirenim gördü. Paris'te bulunuiu sirasinda milliyetçi akimlardan etkilenen, Türkçü düiünceler savunan ve o arada ittihat ve Terakki'nin yayin organi Tanin gazetesinin muhabirliiini de yapan Mustafa Suphi istanbul'a döndüiünde önceleri ittihatçilari destekledi.

Ama daha sonralari ittihatçilarin uyguladiklari baski politikalarina karii tutum alan Mustafa Suphi muhalefetin saflarina geçecek ve Ferit Tek ile Yusuf Akçura'nin kurduiu Milli Meirutiyet Partisi'ne katildi. Bu partiyi destekleyen ifham gazetesinin sahibi Ferit Tek, sorumlu yazi iileri müdürü de Mustafa Suphi idi.

Haziran 1913'te Sadrazam Mahmud ievket Paia'nin bir suikast sonucu öldürülmesi üzerine kendilerine muhalefet eden hemen herkesten kurtulmak için harekete geçen ittihatçilar istanbul'da yaygin tutuklamalara giriiti. Bu arada ifham gazetesinde çikan bir yazi nedeniyle Mustafa Suphi ile ilgili de soruiturma açilmii olmasina kariin herhangi bir delil bulunamamiiti, ama buna raimen diier muhaliflerle birlikte tutuklandi ve daha sonra da Sinop'a sürgün edildi.

1914'te birkaç arkadaiiyla birlikte Sinop'tan kaçan Mustafa Suphi Bakü'ye yerleiti. Bu sirada patlak veren Birinci Dünya Savaii'na karii çikan yazilar yazmasi üzerine Çarlik yönetiminin iimieklerini çeken Mustafa Suphi önce Kaluga'daki esir kampina, ardindan da Urallar'a sürülecek ve böylece yaiami da artik baika bir doirultuda ilerleyecekti.

Urallar'da Bolieviklerle iliiki kuran Mustafa Suphi artik komünist olmuitu ve savai sirasinda Ruslara esir düien Türk askerleri arasinda siyasi çaliima yapmaya bailadi. 1917 Ekim Devrimi'nden sonra Moskova'ya giden Mustafa Suphi, burada Tatar-Baikirt devrimcileriyle birlikte "Yeni Dünya" adinda bir gazete çikardi. Rusya'daki Türk komünistleri örgütlemeye çaliiirken artik taninmii bir komünistti. Bolieviklerin Doiu'ya ve Müslüman halklara doiru açilmasinda ve iliikiler kurmasinda önemli sorumluluklar üstlenecekti.

Moskova'da Temmuz 1918'de Türk Sol Sosyalistleri Kongresi'nin ve Kasim 1918'de Müslüman Komünistler Kongresi'nin toplanmasina öncülük etti. Yeni kurulan Sovyet yönetiminin Milletler Halk Komiserliii'ne baili olarak oluiturulan Doiu Halklari Merkez Bürosu'nun Türk bölümü baikanliiini üstlendi. Mart 1918'de Moskova'da düzenlenen Komünist Enternasyonal'in kurului kongresine ise Türkiye delegesi olarak katildi. Komünist Enternasyonal'in Eylül 1920'de Bakü'de düzenlediii I. Doiu Halklari Kurultayi'nin da önde gelen isimlerinden biri Mustafa Suphi'ydi.

Bu arada istanbul ve Anadolu'daki komünistlerle de iliikiler kuran, bailarini geliitirmeye çaliian Mustafa Suphi, Doiu Halklari Kurultayi vesilesiyle Bakü'ye gelen Türk komünistleriyle 10 Eylül 1920'de Türkiye Komünist Partisi'nin (TKP) kurului kongresini örgütledi ve partinin baikanliiina getirildi. Böylece Türkiye bir komünist partisinin örgütlendiii ilk Müslüman ülkelerden biri olurken, yine bu kongrede alinan bir kararla partinin çaliimalarinin Anadolu'ya kaydirilmasi da uygun görülmüitü.

Bei ay kadar önce, 23 Nisan 1920'de Ankara'da çaliimalarina bailayan Büyük Millet Meclisi ve hükümeti Anadolu'da bir milli mücadele örgütlemeye çaliiiyor ve emperyalist devletlerin ülkeyi iigal etmelerine karii çikiyordu. TKP de bu mücadele içinde yerini alacakti. Ankara hükümetinin de Rusya'da iktidari elinde tutan Bolieviklerle iyi iliikiler kurmaya ve onlarin desteiini almaya ihtiyaci olduiu için TKP'ye olumlu yaklaiacaklari umuluyordu.

Baita ingilizler olmak üzere Ankara hükümetinin kariisina çikan güçlerle Rusya'daki iç savaia müdahale eden ve Kizil Ordu'ya karii Beyazlan destekleyen güçler ayniydi. Dolayisiyla o günkü uluslararasi koiullarin ortaya çikardiii doial bir yakinlaima, TKP'nin de Ankara'dan geliitirilmekte olan mücadelenin doirudan bir parçasi olduiu koiullarda daha da geliiebilirdi. istanbul ve Anadolu'nun çeiitli iehirlerinde Ekim Devrimi'nin çeiitli etkileri gözleniyor, Bolieviklere sempatiyle bakan kiiiler ve çevreler yayiliyordu.

Bütün bu güçlerin örgütlü bir iekilde Ankara hükümetinin yaninda yer almasi önemliydi. Nitekim gönderilen bazi kiiiler ve mektuplar araciliiiyla Ankara ile doirudan kurulan iliikiler ve bazi görüimeler herhangi bir sorun yaianacaiina iiaret etmiyordu.

Bu gibi deierlendirme ve öngörülerin eiliiinde Anadolu'ya geçme ve Ankara'ya giderek Mustafa Kemal Paia ve hükümetiyle görüime hazirliklari hizla tamamlandi. Eii ve parti yöneticisi 13 arkadaiiyla yola çikan Mustafa Suphi, 28 Aralik 1920'de Bakü'den Kars'a geçti. Kars'ta fazla oyalanmak istemeyen komünistler o siralarda en düzenli ve donanimli askeri birlik olan 15. Kolordunun bulunduiu Erzurum'a doiru yola çiktilar. Ancak bu arada sorunlar da bai göstermeye bailamiiti.

Yolda çeiitli sikintilarla kariilaian TKP heyeti Erzurum'da Kazim Karabekir tarafindan kabul edilmek bir yana, kiikirtilmii ve örgütlenmii bir takim topluluklarin protesto gösterileri ve saldirilariyla kariilaiti. Kentteki mülki ve askeri erkanla iliiki kurmalari mümkün olmadi ve kente sokulmadilar. O günün koiullarinda Ankara ile iliiki kurup, durumu anlamalari veya yardim istemeleri de hiç mümkün deiildi.

Her türlü giriiimleri sonuçsuz kaliyordu. Can güvenliklerinin tehlikede olduiunu görünce Bakü'ye geri dönmeye karar verdiler. Ancak dönüiün Kars üzerinden yapilmasi mümkün görünmüyordu. Bunun üzerine Trabzon'a geçip, buradan deniz yoluyla Bakü'ye dönmeyi uygun gördüler. Nitekim Erzurum'dan Trabzon'a geçmeyi baiardilar. Artik Bakü'ye dönmeleri için gemiye binip denize açilmalari yeterliydi.

1921'de 28 Ocak'i 29 Ocak'a bailayan gece Karadeniz'e açildilar ama o siralarda Batum'da bulunan Enver Paia'nin adami olarak bilinen Trabzon Kayikçilar Kahyasi Yahya ve adamlarinin Mustafa Suphi ve arkadailarinin Bakü'ye dönmelerine izin vermeye niyetleri yoktu. Trabzon'dan yola çikan gemiden Sürmene açiklarinda bir motora alinan TKP'lilerin hepsi biçaklanarak öldürüldüler ve cesetleri denize atildi. Bir iddiaya göre Mustafa Suphi'nin Rus asilli karisi öldürülmemii ve bir tür ganimet gibi el konmuitu.

Bu iddia da dahil olmak üzere, geride kalanlar bu trajedinin gizli kalmii birçok noktasini tartiitilar ve hala da tartiimaya devam ediyorlar. Kayikçilar Kahyasi Yahya kendi inisiyatifiyle mi, yoksa Ankara'nin ve Mustafa Kemal Paia'nin bilgisi ve onayiyla mi bu saldiriyi düzenlemiitii

Hala iki görüiün de savunuculari bulunmakla birlikte, Sovyet Rusya ile iliikileri de tehlikeye atacaii dikkate alindiiinda, uluslararasi sonuçlari olabilecek böylesi bir eylemin Ankara'dan habersiz gerçekleitirilmesi pek mümkün deiildir.

Mustafa Suphi ve arkadailari Ankara'ya gelebilselerdi zaten Meclis'te kendisine karii güçlü bir muhalefet bulunan Mustafa Kemal ve arkadailari iyice zor durumda kalir ve Sovyet Rusya ile iliikiler de dikkate alindiiinda Ankara'da ciddi bir komünist odak ortaya çikabilirdi. Ankara'ya ulaitiktan sonra TKP'lilerin ortadan kaldirilmasi da artik mümkün olamazdi.

Nitekim daha sonra cereyan eden bazi geliimeler olayin Ankara'ya doiru bailantilari olduiu kuikusunu güçlendirmektedir. Çünkü katliamin sorumlusu olan Yahya Kaptan 3 Temmuz 1922'de Mustafa Kemal'in muhafiz alay komutanliiini yapan General ismail Hakki Tekçe ve Topal Osman'in iki adami tarafindan öldürülmüitür.

Bu durumu öirenen Meclis'teki ikinci Grup'un önde gelen isimlerinden Trabzon mebusu Ali iükrü Bey de 27 Mart 1922'de Mustafa Kemal'in muhafizi Topal Osman tarafindan öldürülecektir. Cinayet açiia çiktiiinda Topal Osman teslim olmayi reddedecek ve saklandiii bai evinde çatiima sonucunda yarali olarak yakalanacakti.

Kisa bir süre sonra da ölecek ve cesedinin Meclis'in kapisinda asilarak teihir edilmesi için Büyük Millet Meclisi'nde karar alinacakti. Böylece olayla bailantili kiiilerin birbiri ardina ortadan kaldiriliii kariisinda katliamin resmi çevrelerle iliikili olduiu görüiü doial olarak güçlenmektedir. Tecrübeyle sabittir ki, ancak resmi çevrelerle bailantili cinayetlerde failler buna benzer iekillerde ortadan kaldirilmakta, tanik birakilmamasina özen gösterilmektedir.

Mustafa Suphi ve arkadailarinin öldürülmeleri Sovyet Rusya ile Ankara hükümeti arasindaki iliikileri bozmadi. Ankara hükümeti katliamdan haberinin olmadiiini iddia etti ve iç savaiin yaianmakta olduiu Rusya'da da olayin üzerine gidilmedi. Belli ki o siralarda varolan uluslararasi durum Ankara'nin gözden çikarilmasina olanak tanimiyordu. Ankara'nin "haberimiz yok" açiklamasina inanmii görünmek reel politikanin bir gereii olarak kabul edildi.

Olan Türkiye'nin ilk komünistlerine olmui, güvendikleri dailara kar yaimiiti. Daha sonraki yillarda Moskova'daki "dailar" bir yana Ankara'daki "dailar" hep karla kapli kalacak, hep "dondurucu bir soiuk" egemen olacak, kurulan rejimin komünistlere yaklaiimi hemen hiç deiiimeyecek, nasil bailadiysa öyle sürüp gidecekti!

---

Etiketler : [ anadolu ] [ osmanli devleti ] [ meb ] [ mide ] [ gaz ] [ kurultay ] [ REEL ] [ mektuplar ] [ Birinci Dünya Savaii ] [ kent ] [ birinci dünya savaii ] [ gazete ] [ meirutiyet ] [ bell ] [ bilgil ] [ isim ] [ savai ] [ sava ] [ tutum ] [ heye ] [ istanbul ] [ stanbul ] [ trajedi ] [ kati ] [ osmanli ] [ osmanl ] [ 1920 ] [ evrim ] [ hukuk ] [ adam ] [ teki ] [ gemi ] [ GEM ] [ GEMi ] [ isimler ] [ muz ] [ akimlar ] [ milli mücadele ] [ haber ] [ kazim karabekir ] [ motor ] [ mektup ] [ iran ] [ alacak ] [ OSMAN ] [ empati ] [ ittihat ve terakki ] [ Osmanli Devleti ] [ örgüt ] [ zor durum ] [ OSMANLI DEVLETi ] [ OSMANLI DEVLET ] [ yaklaiim ] [ nisan ] [ arkada ] [ sadrazam ] [ deniz ] [ mart ] [ bilgi ] [ türk ] [ ülkeler ] [ lkeler ] [ yazi ] [ rusya ] [ Rusya ] [ paris ] [ iiMiEK ] [ iimiek ] [ nec ] [ arkadai ] [ ULUSLAR ] [ ailar ] [ iDiL ] [ GELiiMELER ] [ oktu ] [ sorumluluk ] [ reel ] [ bailadiysa ] [ kaliyordu ] [ enternasyonal ] [ oluit ] [ dami ] [ KASIM ] [ suikast ] [ gidecekti ] [ anlama ] [ karadeniz ] [ yönetim ] [ temmuz ] [ kurt ] [ yönetici ] [ türkiye ] [ nka ] [ NKA ] [ ask ] [ DIL ] [ ittihat ] [ ham ] [ KIZ ] [ cin ] [ eylül ] [ uluslararasi ] [ uluslararas ] [ t p ] [ ki ili ] [ hepsi ] [ haziran ] [ LiDER ] [ yusuf ] [ ocak ] [ üni ] [ YAZI ] [ sos ] [ olmui ] [ olmu ] [ toplanm ] [ bat ] [ ekim ] [ erit ] [ OSmanli ] [ OSmanl ] [ dünya savaii ] [ ural ] [ mill ] [ mustafa kemal ] [ sila ] [ TÜRKiYE ] [ mustafa ] [ sikinti ] [ erhan ] [ kiz ] [ oks ] [ iükrü ] [ büro ] [ devlet ] [ ankara ] [ lif ] [ halk ] [ ye ol ] [ kemal ] [ düiünce ] [ Türk ] [ örgütleme ] [ tatar ] [ Akim ] [ ske ] [ iev ] [ iehirler ] [ ehirler ] [ SOS ] [ grup ] [ iRAN ] [ ÜLKELER ] [ millet ] [ LKELER ] [ sosyal ] [ ülke ] [ lider ] [ devrim ] [ arab ] [ fla ] [ iehir ] [ sosyalist ] [ kova ] [ ehir ] [ MUZ ] [ DENiZ ] [ 23 nisan ] [ HUKUK ] [ lenin ] [ sonuçlari ] [ kuran ] [ kayik ] [ yalan ] [ organ ] [ kui ] [ KAST ] [ SiYASi ] [ iktidar ] [ türl ] [ erzurum ] [ mahmud ] [ OSMANLI ] [ SAVAi ] [ SAVA ] [ hale ] [ dahi ] [ TÜRK ] [ çatiima ] [ alaca ] [ üslü ] [ dari ] [ PAT ] [ ZET ] [ nak ] [ pan ] [ çii ] [ güvenlik ] [ ölüm ] [ YÖNETiMi ] [ Dünya savaii ] [ ege ] [ deste ] [ isa ] [ yönetimi ] [ ASKER ] [ deierlendirme ] [ test ] [ komünist ] [ LENiN ] [ ANAR ] [ yeni dünya ] [ trabzon ] [ topal osman ] [ MiLL ] [ Deniz ] [ osman ] [ akü ] [ metin ] [ kasim ] [ SUiKAST ] [ dona ] [ erkez ] [ enver paia ] [ enlem ] [ yasa ] [ M T ] [ donanim ] [ i_ devri ] [ Politika ] [ rus ] [ ruslar ] [ zet ] [ gece ] [ ONAY ] [ ki i ] [ Birinci Dünya Sava ] [ SMA ] [ t g ] [ y n ] [ AN MUS ] [ sonuçlar ] [ KÜRT ] [ kürt ] [ RTÜK ] [ a aç ] [ i esi ] [ birinci dünya sava ] [ meclis ] [ okul ] [ tartiima ] [ tarti ] [ tart ] [ ataç ] [ emperyalist ] [ DiL ] [ dünya sava ] [ Dünya sava ] [ TÜRK ASKER ] [ ükrü ] [ I dünya sava ] [ bilgiler ] [ hiz ] [ GAL ] [ kÜrt ] [ erkes ] [ eylem ] [ arai ] [ taç ] [ hala ] [ huku ] [ ANKARA ] [ geliimeler ] [ birinci ] [ iller ] [ an mus ] [ politika ] [ teb ] [ getiri ] [ nisan 1 ] [ efe ] [ kars ] [ temel ] [ dikte ] [ hafi ] [ nokta ] [ rene ] [ 1913 ] [ devrimi ] [ açiklama ] [ ariin ] [ mülk ] [ elebi ] [ çile ] [ biçak ] [ meiruti ] [ kaptan ] [ kulu ] [ öngörü ] [ ulai ] [ arkadailari ] [ dailar ] [ aiil ] [ tui ] [ ERKEZ ] [ savunu ] [ rtÜk ] [ Yönetici ] [ kill ] [ 1910 ] [ etkileri ] [ kazim ] [ Kova ] [ örgü ] [ yönet ] [ siyasi ] [ isan ] [ EVRIM ] [ I ik ] [ OTO ] [ dolu ] [ mec ] [ RESM ] [ E EK ] [ beyaz ] [ a ina ] [ osmanli devlet ] [ yaka ] [ yala ] [ inisiyatif ] [ küme ] [ devletler ] [ iaç ] [ sol ] [ birinci dünya ] [ c a ] [ araci ] [ kayi ] [ arac ] [ pat ] [ kizil ordu ] [ koi ] [ sorunlar ] [ Dirili ] [ atiima ] [ bailam ] [ i ik ] [ AiiNA ] [ ili ki ] [ HIZ ] [ i AY ] [ Akı ] [ i ne ] [ KANI ] [ dirilii ] [ Dirilii ] [ RÜ D ] [ cii ] [ ing ] [ I IK ] [ iiiler ] [ i mer ] [ aiina ] [ dila ] [ Müi ] [ müi ] [ fizi ] [ ingiliz ] [ DİL ] [ i RE ] [ İsa ] [ Ask ] [ asker ] [ miyo ] [ bakı ] [ araĞ ] [ dirili ] [ yakla ] [ leti ] [ dola ] [ kom ] [ azim ] [ tuğ ] [ BiLGi ] [ aiki ] [ mami ] [ deva ] [ kus ] [ Iran ] [ SIYASI ] [ O G ] [ konmu ] [ IDIL ] [ olum ] [ SOSYAL ] [ aiaç ] [ OSMANLI D ] [ hakk ] [ klan ] [ akı ] [ AiAÇ ] [ I dünya savaii ] [ I DÜNYA SAVAiI ] [ ittihat ve Terakki ] [ rya ] [ ailarin ] [ ahy ]